Việt Nam-Nga: Mở rộng dư địa, nâng tầm hợp tác thương mại

Trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà lãnh đạo Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) mở rộng tại Kazan, Liên bang Nga, tối 24/10/2024, Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin, Chủ tịch Nhóm BRICS năm 2024. (Ảnh: Dương Giang/TTXVN)

Trên nền tảng quan hệ hữu nghị truyền thống được thiết lập từ năm 1950, quan hệ Việt Nam-Nga không ngừng được củng cố và phát triển toàn diện trên nhiều lĩnh vực.

Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào năm 2012 và triển khai Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) đã tạo động lực quan trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế- thương mại và đầu tư song phương.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm chính thức Liên bang Nga của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính được kỳ vọng sẽ mở ra những cơ hội góp phần đưa quan hệ hợp tác thương mại hai nước phát triển lên tầm cao mới.

Tăng trưởng tích cực

Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) cho biết Nga là một trong những đối tác kinh tế quan trọng của Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng.

Trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị toàn cầu nhiều biến động, quan hệ thương mại song phương vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực.

Theo thống kê của Tổng cục Hải quan Việt Nam, năm 2025, trao đổi hàng hóa giữa hai bên đạt 4,77 tỷ USD, tăng 4% so với năm 2024; trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Nga đạt gần 2,26 tỷ USD, giảm 3,2%.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ Nga về Việt Nam đạt 2,51 tỷ USD, tăng 11,6%. Đáng lưu ý, các nhóm hàng xuất khẩu có mức tăng trưởng cao gồm sắt thép các loại, cà phê, giày dép, đồ chơi, dụng cụ thể thao.

Doanh nghiệp Nga giới thiệu sản phẩm tới người tiêu dùng Việt Nam tại một cuộc triển lãm ở Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Xuân Anh/TTXVN)

Về tỷ trọng trong xuất khẩu, hàng dệt may là mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam sang Nga, đạt 504 triệu USD. Tiếp đến là cà phê đạt 462,3 triệu USD, thủy sản đạt 214,5 triệu USD, máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ Nga chủ yếu các mặt hàng đầu vào phục vụ sản xuất; trong đó than chiếm tỉ trọng lớn nhất với 875 triệu USD (35%), tiếp đến là phân bón (315,2 triệu USD) và chất dẻo nguyên liệu (130 triệu USD).

Đáng chú ý, nhiều nhóm hàng ghi nhận tăng trưởng cao như kim loại thường khác (tăng 124,4%), quặng-khoáng sản (tăng 72,6%) hay ô tô nguyên chiếc (tăng 62,6%).

Trong 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 700 triệu USD, giảm 5,1% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, diễn biến này mang tính ngắn hạn khi xét trong tổng thể xu hướng dài hạn vẫn là tăng trưởng ổn định.

Theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, tính đến hết năm 2025, Nga có 213 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng số vốn đăng ký gần 996 triệu USD, đứng thứ 28 trong số 153 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam. Các lĩnh vực đầu tư chủ yếu của Nga gồm khai khoáng, dịch vụ lưu trú và ăn uống, công nghiệp chế biến chế tạo.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam hiện có khoảng 18 dự án đầu tư sang Nga với tổng vốn xấp xỉ 1,64 tỷ USD. Đặc biệt, Nga hiện đứng thứ 4 trong số 85 quốc gia, vùng lãnh thổ mà Việt Nam có đầu tư ra nước ngoài.

Các lĩnh vực đầu tư chủ yếu của Việt Nam sang Nga gồm: khai khoáng, công nghiệp, kinh doanh bất động sản.

Mới đây, tại Phiên họp lần thứ 14 Tiểu ban hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp thuộc Ủy ban Liên Chính phủ Việt Nam-Nga về hợp tác kinh tế-thương mại và khoa học-kỹ thuật đã đạt được nhiều thỏa thuận quan trọng trong các lĩnh vực sản xuất phương tiện vận tải, công nghiệp đường sắt, cơ khí chế tạo, dược phẩm và thiết bị y tế, khai khoáng, hóa chất, luyện kim.

Kết thúc Phiên họp, hai bên đã thống nhất thúc đẩy hợp tác trong 7 lĩnh vực hợp tác chính và một số lĩnh vực hợp tác khác. Trong số đó, đáng chú ý là hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp ô tô, cơ khí điện và thiết bị năng lượng tái tạo, công nghiệp hóa chất, luyện kim, công nghiệp vô tuyến điện tử và công nghệ số, cơ khí đường sắt.

Mở rộng không gian

Bộ Công Thương cho biết, hiện nay, hợp tác năng lượng - dầu khí giữa hai nước không còn bó hẹp trong hoạt động thăm dò và khai thác dầu thô mà đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới, có hàm lượng công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn.

Các hướng hợp tác đang được hai bên thúc đẩy bao gồm xây dựng các nhà máy điện khí tại Việt Nam; cung cấp khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG); phát triển hạ tầng năng lượng tái tạo; sản xuất nhiên liệu động cơ; hiện đại hóa các cơ sở năng lượng hiện hữu.

Nhìn nhận về dư địa hợp tác năng lượng-dầu khí giữa hai bên, tại Diễn đàn khoa học Việt-Nga về xúc tiến công nghiệp, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ông Trịnh Minh Anh, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cho biết: Hợp tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, đang trở thành minh chứng rõ nét cho sự chuyển mình của quan hệ Việt Nam-Nga.

“Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa kinh tế, hợp tác này còn mang giá trị biểu tượng, thể hiện sự kế thừa mối quan hệ hữu nghị truyền thống, đồng thời mở ra một chương mới, nơi hai nước cùng hướng tới các lĩnh vực tiên phong của thế giới”, ông Trịnh Minh Anh chỉ rõ.

Một giàn khoan của Vietsovpetro tại mỏ Bạch Hổ. (Ảnh: Huy Hùng/TTXVN)

Theo các chuyên gia, Việt Nam hiện đang đứng trước một bước ngoặt lớn trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu mang tính chiến lược. Với lợi thế về tài nguyên, vị trí địa lý và môi trường đầu tư ngày càng cải thiện, Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho các dự án năng lượng quy mô lớn.

Ở chiều ngược lại, phía Nga sở hữu thế mạnh vượt trội về công nghệ, đặc biệt trong các ngành công nghiệp nền tảng như dầu khí, cơ khí chế tạo, năng lượng và khoa học-công nghệ. Sự bổ trợ này tạo ra điểm giao thoa lý tưởng để hai bên thúc đẩy hợp tác sâu hơn.

Trong phát triển nguồn điện từ năng lượng tái tạo, một trong những mục tiêu cụ thể được đặt ra là phát triển 6 GW điện gió ngoài khơi vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng hợp tác Việt Nam-Nga cần tập trung phát triển và chuyển giao công nghệ nền tảng, đặc biệt là công nghệ móng nổi, giải pháp phù hợp với điều kiện vùng nước sâu của Việt Nam, nơi có tiềm năng gió lớn nhưng đòi hỏi kỹ thuật phức tạp. Cùng đó, phối hợp trong thiết kế, chế tạo và thử nghiệm mô hình móng nổi thế hệ mới, không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu công nghệ trong tương lai.

Một điểm nghẽn khác là hạ tầng truyền tải điện. Việc phát triển các hệ thống truyền tải điện một chiều cao áp (HVDC) và lưới điện thông minh (Smart Grid) sẽ đóng vai trò quyết định trong việc tích hợp nguồn điện gió quy mô lớn vào hệ thống điện quốc gia một cách ổn định và an toàn.

Như vậy, hợp tác năng lượng-dầu khí giữa Việt Nam và Nga đang đứng trước cơ hội hiếm có, khi cả hai quốc gia đều có nhu cầu tái cấu trúc mô hình tăng trưởng và chuyển dịch sang các ngành công nghiệp xanh, bền vững.

Về phía Việt Nam, các cải cách thể chế, phát triển hạ tầng logistics, thúc đẩy chuyển đổi số và cam kết phát thải ròng bằng “0” đang tạo ra môi trường đầu tư ngày càng thuận lợi. Về phía Nga, thế mạnh về công nghệ và kinh nghiệm trong các ngành công nghiệp nền tảng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng hợp tác.

Do đó, nếu tận dụng tốt nền tảng các cơ hội, nền tảng sẵn có, đồng thời giải quyết hiệu quả các bài toán về công nghệ và hạ tầng, hợp tác năng lượng Việt Nam-Nga hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu trong hợp tác quốc tế.

Nhằm đẩy mạnh quan hệ thương mại Việt Nam-Nga, Bộ Công Thương cho biết tới đây Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện và mở rộng cơ chế hợp tác song phương trong lĩnh vực kinh tế-thương mại; khai thác hiệu quả các thỏa thuận đã ký kết, đặc biệt là Hiệp định VN-EAEU FTA trên cơ sở cân nhắc hài hòa cơ cấu mặt hàng, nhu cầu và tiềm năng của mỗi bên trong bối cảnh mới.

Trọng tâm được đặt vào việc đổi mới các mô hình liên doanh, liên kết theo hướng linh hoạt, phù hợp thực tiễn, qua đó phát huy tối đa tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế; đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại, kết nối cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Cùng với đó, Diễn đàn thương mại-đầu tư giữa Việt Nam và Nga sẽ được tổ chức thường niên, trở thành kênh đối thoại ổn định giữa doanh nghiệp, tổ chức xúc tiến, Phòng Thương mại và cơ quan đại diện hai nước.

Ngoài ra, Bộ Công Thương sẽ đẩy mạnh đoàn xúc tiến thương mại, đầu tư theo chuyên đề tại Nga, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ, triển lãm, hội thảo, mở rộng kết nối với hệ thống phân phối, nhất là chuỗi siêu thị và nền tảng thương mại điện tử lớn.

Đặc biệt, quảng bá thị trường, thương hiệu và sản phẩm Việt Nam; trong đó, tăng cường sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia nhằm nâng cao nhận diện tại Nga.

Ở chiều ngược lại, chương trình, sự kiện xúc tiến lớn trong nước như Vietnam Expo, FoodExpo…tiếp tục được quảng bá rộng rãi để thu hút doanh nghiệp Nga tìm kiếm cơ hội hợp tác, đầu tư và nguồn cung tại Việt Nam.

Đồng thời, Bộ Công Thương tăng cường theo dõi, phân tích diễn biến thị trường thế giới và khu vực, kịp thời đưa ra khuyến nghị, hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng hiệu quả.

Bên cạnh đó, tuyên truyền về chính sách thương mại, quy định nhập khẩu, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và kiểm dịch của Nga sẽ được đẩy mạnh cùng việc phát hành ấn phẩm chuyên sâu và nâng cao năng lực cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại.

Những giải pháp đồng bộ này kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc, mở rộng dư địa hợp tác góp phần tăng cường cơ hội kết nối, đầu tư và phát triển bền vững trong quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Nga trong giai đoạn tới.

Theo Vietnamplus.vn

https://www.vietnamplus.vn/viet-nam-nga-mo-rong-du-dia-nang-tam-hop-tac-thuong-mai-post1100170.vnp

Ghi nhận đóng góp của cộng đồng người Việt vào sự phát triển của St. Petersburg

Việt – Nga: xúc tiến công nghệ và đổi mới sáng tạo vì mục tiêu phát triển bền vững