Tư duy, cách tiếp cận mới trong công tác vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài

Nguồn lực của niềm tin và tình hữu nghị

Trong suốt nhiều thập kỷ, khi Việt Nam còn nhiều khó khăn, các tổ chức và bạn bè quốc tế đã chia sẻ, đồng hành, góp sức giúp nhân dân ta khắc phục hậu quả chiến tranh, xóa đói giảm nghèo, chăm sóc sức khỏe, phát triển giáo dục, bảo vệ môi trường, hỗ trợ người yếu thế… Họ đến không chỉ với vật chất, mà còn với tấm lòng và niềm tin vào con đường phát triển của Việt Nam.

Theo thống kê của Ban Điều phối viện trợ nhân dân (PACCOM), giá trị viện trợ của các tổ chức phi chính phủ nước ngoài (PCPNN) dành cho Việt Nam năm 2024 đạt hơn 233 triệu USD, với tỷ lệ giải ngân sấp xỉ 80%. Giai đoạn 2020–2024, tổng giá trị viện trợ qua kênh PCPNN lên tới gần 1,14 tỉ USD. Trong bối cảnh thế giới đầy biến động thời gian qua, con số này cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến tin cậy của các TCPCPNN và nhà tài trợ quốc tế.

Tuy nhiên, khi Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ để hướng tới mục tiêu đạt mức thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, công tác vận động viện trợ cần hướng tới quan hệ “đối tác đồng hành” - cùng hợp tác, cùng phát triển, cùng tạo ra giá trị bền vững.

Hội nghị chia sẻ thông tin với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài do Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam và Ủy ban công tác về các tổ chức phi chính phủ nước ngoài tổ chức ngày 17/7 tại Hà Nội. (Ảnh: Đinh Hòa).

Tư duy mới hợp tác và đồng hành

Thế giới hôm nay thay đổi nhanh chóng: kinh tế số, biến đổi khí hậu, an ninh phi truyền thống, xu thế xanh hóa… Tất cả đặt ra yêu cầu Việt Nam phải làm mới mình cả trong tư duy và cách tiếp cận đối với nguồn viện trợ phi chính phủ nước ngoài.

Trước hết, chúng ta cần chuyển từ tư duy “nhận viện trợ” sang “hợp tác cùng phát triển”. Viện trợ không chỉ là dòng vốn, mà là cơ hội để trao đổi tri thức, công nghệ, mô hình quản trị, phương pháp phát triển cộng đồng. Các TCPCPNN ngày nay mong muốn không chỉ “trao đi” mà còn “cùng làm”, “cùng học”, “cùng lan tỏa”. Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng hợp tác kiểu mới, nơi viện trợ được gắn với sáng kiến đổi mới, chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực và tri thức xã hội.

Thứ hai, cần chuyển từ vận động riêng lẻ sang phối hợp mạng lưới. Các tổ chức phi chính phủ hiện làm việc ngày càng chuyên nghiệp, theo hướng liên minh, đa ngành, đa đối tác. Cơ quan quản lý, các tổ chức Việt Nam, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng đều cần cùng tham gia. Khi “một tiếng nói chung” được hình thành, hiệu quả vận động và sử dụng viện trợ sẽ tăng gấp nhiều lần.

Thứ ba, là chuyển từ hỗ trợ ngắn hạn sang hợp tác chiến lược dài hạn. Nếu trước đây viện trợ chủ yếu tập trung vào các dự án đơn lẻ, nay chúng ta nên hướng tới các chương trình mang tầm chiến lược: phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lượng sạch, y tế cộng đồng, đổi mới sáng tạo và phát triển xã hội bền vững.

Cuối cùng là chuyển từ quản lý hành chính sang điều phối thông minh, minh bạch. Trong kỷ nguyên số, các nền tảng dữ liệu mở, bản đồ số về viện trợ, báo cáo trực tuyến... cần được đẩy mạnh. Việc minh bạch hóa thông tin không chỉ tạo niềm tin với đối tác quốc tế mà còn giúp cơ quan quản lý và địa phương sử dụng hiệu quả hơn từng đồng viện trợ.

Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Đồng Nai, bà Vy Vũ Hồng Thảo, tiếp nhận bảng tượng trưng tài trợ của tổ chức WWO/Hoa Kỳ. (Ảnh: dufo.dongnai.gov.vn)

Tiếp cận mới: Linh hoạt và nhân văn

Trên nền tảng tư duy mới, công tác vận động viện trợ cần được định hình theo ba hướng chính:

Một là, đặt người hưởng lợi ở trung tâm. Mỗi dự án viện trợ chỉ thực sự thành công khi mang lại cơ hội và năng lực cho người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế, phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật, người dân vùng sâu vùng xa.

Hai là, xác định coi viện trợ là đòn bẩy cho chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Những mô hình phát triển cộng đồng xanh, tiết kiệm năng lượng, khởi nghiệp nông thôn thông minh, kinh tế tuần hoàn… cần được nhân rộng. Đây cũng là hướng mà nhiều TCPCPNN hàng đầu như WWF, WVI, AAI, Oxfam, Plan International, ChildFund… đang thúc đẩy tại Việt Nam.

Ba là, thúc đẩy đối ngoại nhân dân theo chiều sâu. Mỗi dự án viện trợ cũng là một câu chuyện cảm động về tình người, về sự thấu hiểu và sẻ chia vượt qua khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ, quốc tịch. Đó chính là sức mạnh mềm của Việt Nam trong quan hệ quốc tế.

Những thách thức cần vượt qua

Dù đã có nhiều cải thiện tích cực nhưng công tác PCPNN hiện nay vẫn đối mặt với không ít khó khăn: khung pháp lý còn chồng chéo, thủ tục phê duyệt dự án còn kéo dài, công tác truyền thông về kết quả viện trợ chưa tương xứng, năng lực vận động ở một số địa phương còn hạn chế.

Tuy nhiên, những khó khăn ấy không làm giảm niềm tin của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam. Trái lại, nó thúc đẩy chúng ta chuyên nghiệp hơn, hiện đại hơn, chủ động hơn trong cách làm. Việt Nam có lợi thế với môi trường chính trị - xã hội ổn định, uy tín quốc tế ngày càng cao.

Vươn mình trong kỷ nguyên mới

Nhìn lại 75 năm hành trình đối ngoại nhân dân, chúng ta càng thấm thía rằng: viện trợ phi chính phủ không chỉ là dòng chảy của vật chất, mà là dòng chảy của lòng tin và tình người. Trong thời đại toàn cầu hóa và chuyển đổi số, khi thế giới đang tìm lại các giá trị nhân văn, công tác PCPNN của Việt Nam càng cần phát huy bản sắc riêng: nhân ái, bao dung, chủ động, sáng tạo và luôn hướng tới con người.

Để làm được điều đó, chúng ta cần một đội ngũ làm công tác PCPNN bản lĩnh, chuyên nghiệp, tâm huyết; cần những cơ chế linh hoạt để khơi thông nguồn lực; và hơn hết là một tư duy mới, tư duy của sự đồng hành, sáng tạo và niềm tin.

Viện trợ phi chính phủ nước ngoài góp phần thúc đẩy phát triển bền vững tại Lào Cai Giai đoạn 2020-2025, tỉnh Lào Cai đã tiếp nhận 114 chương trình, dự án viện trợ phi chính phủ nước ngoài (PCPNN) với tổng giá trị cam kết đạt 20,1 triệu USD, trong đó giải ngân ước đạt gần 16,6 triệu USD. Nguồn viện trợ này trở thành đòn bẩy quan trọng thúc đẩy xóa đói giảm nghèo, an sinh xã hội và phát triển bền vững tại địa phương.

Hỗ trợ tổ chức phi chính phủ nước ngoài thích ứng với sắp xếp đơn vị hành chính tại Việt Nam Ngày 17/7 tại Hà Nội, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam và Ủy ban công tác về các tổ chức phi chính phủ nước ngoài (Ủy ban) tổ chức Hội nghị chia sẻ thông tin với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài. Hội nghị diễn ra theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến nhằm hỗ trợ các tổ chức này thích ứng với quá trình sắp xếp đơn vị hành chính tại Việt Nam, đồng thời tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và định hướng hoạt động trong thời gian tới.