Quảng Trị gìn giữ ký ức về lãnh tụ Fidel Castro

Ký ức về “người bạn lớn” giữa đất lửa

Những ngày này, Công viên Fidel trên đường Trần Hưng Đạo, phường Đông Hà đón nhiều người dân, du khách đến tham quan, tưởng nhớ lãnh tụ Cuba Fidel Castro. Công viên rộng hơn 16ha, với tượng Fidel Castro đặt ở vị trí trung tâm. Dưới chân tượng khắc câu nói đã trở thành biểu tượng của tình đoàn kết Việt Nam - Cuba: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình”. Trong khuôn viên còn có 9 cây cọ hoàng gia Cuba, biểu tượng cho sự ngay thẳng và tinh thần bất khuất, tượng trưng cho tuổi 90 của lãnh tụ Fidel Castro.

Quảng Trị có một vị trí đặc biệt trong lịch sử quan hệ Việt Nam - Cuba. Tháng 9/1973, khi chiến tranh vẫn diễn ra ác liệt, Fidel Castro trở thành nguyên thủ quốc gia nước ngoài đầu tiên và duy nhất đến thăm vùng giải phóng miền Nam Việt Nam tại Quảng Trị. Chuyến đi trở thành một dấu mốc đặc biệt, thể hiện tình đoàn kết và sự ủng hộ mạnh mẽ của Cuba đối với cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam.

Hơn 50 năm đã qua, bà Nguyễn Thị Hương, 70 tuổi, hiện sống tại phường Đông Hà, vẫn nhớ rõ buổi chiều 15/9/1973 - ngày bà được lãnh tụ Fidel Castro giúp đỡ trong thời khắc sinh tử.

Khi ấy mới 17 tuổi, bà Hương là dân công hỏa tuyến, cùng đồng đội san lấp hố bom tại Vĩnh Linh để mở đường. Một quả bom bi còn sót lại phát nổ khiến bà bị thương nặng, nhiều viên bi găm vào cơ thể, thủng 8 khúc ruột, đứt động mạch chủ và mất nhiều máu.

Bài báo đăng nội dung Chủ tịch Fidel Castro chỉ đạo y, bác sĩ trong đoàn công tác cấp cứu và đưa bà Nguyễn Thị Hương đến bệnh viện vì bị bom nổ vào năm 1973. (Ảnh: Báo Dân Việt)

Đúng lúc đó, đoàn xe của lãnh tụ Fidel Castro trên đường từ vùng giải phóng Quảng Trị trở ra miền Bắc đi qua. Phát hiện sự việc, đoàn dừng lại. Fidel Castro đề nghị các bác sĩ trong đoàn sơ cứu cho bà Hương, đồng thời nhường xe ô tô ngoại giao đưa bà đến bệnh viện gần nhất và điều xe ra Đồng Hới lấy máu dự trữ phục vụ cấp cứu.

Với bà Hương, quyết định ấy đã mang lại cho bà cơ hội sống. Sau khi trở về Cuba, Fidel Castro vẫn thông qua các đoàn ngoại giao thăm hỏi, gửi thuốc hỗ trợ bà hồi phục sức khỏe.

Suốt hơn nửa thế kỷ, câu chuyện ấy trở thành ký ức đặc biệt mà bà Hương luôn kể lại cho con cháu. Bà coi sự quan tâm của lãnh tụ Cuba là ân tình sâu nặng, đồng thời là điểm tựa tinh thần để sống tốt và xứng đáng với cơ hội sống mà mình đã nhận được.

Cũng trong ngày 15/9/1973, trên đường từ Đông Hà ra miền Bắc, Fidel Castro đến thăm quân và dân Việt Nam tại Dốc Miếu, một căn cứ quân sự lớn của quân đội Mỹ trên phòng tuyến hàng rào điện tử McNamara. Trong số những người tham gia đón đoàn năm ấy có nữ du kích bắn tỉa Hoàng Thị Chẩm, người từng 9 lần được phong danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ” trong những năm chiến đấu tại Dốc Miếu. Nay đã ngoài 80 tuổi, bà Chẩm vẫn lưu giữ bức ảnh ghi lại khoảnh khắc Fidel Castro bắt tay, thăm hỏi bà.

Theo hồi ức của bà Chẩm, chuyến thăm khi đó được giữ kín. Cán bộ, chiến sĩ và du kích chỉ được thông báo chuẩn bị “đi công tác”. Khoảng 15 phút trước khi đoàn tới, mọi người mới biết mình sắp được đón lãnh tụ Cuba.

Tại Dốc Miếu, Fidel Castro trực tiếp thị sát khu vực, chứng kiến những dấu tích chiến tranh với xác xe tăng, dây thép gai và bom đạn còn ngổn ngang. Ông thăm hỏi, động viên cán bộ, chiến sĩ và du kích. Sự gần gũi của vị lãnh tụ Cuba cùng việc ông có mặt giữa vùng đất vẫn còn khói lửa trở thành nguồn cổ vũ tinh thần đối với quân dân Quảng Trị thời điểm đó.

Chủ tịch Fidel Castro thị sát ở căn cứ quân sự Dốc Miếu, tỉnh Quảng Trị vào ngày 15/9/1973. (Ảnh tư liệu: TTXVN)

Những công trình nối dài tình hữu nghị

Tình cảm của Fidel Castro và nhân dân Cuba dành cho Việt Nam không chỉ được ghi nhớ qua chuyến thăm năm 1973 mà còn được thể hiện bằng những hỗ trợ cụ thể trong chiến tranh và quá trình khắc phục hậu quả chiến tranh, xây dựng đất nước. Tại Quảng Trị, nhiều công trình đến nay vẫn lưu giữ dấu ấn của tình đoàn kết ấy.

Cầu treo Bến Tắt trên thượng nguồn sông Bến Hải được xây dựng năm 1974 với sự hỗ trợ của Cuba, nhằm bảo đảm giao thông, vận chuyển hàng hóa, vũ khí và lương thực phục vụ chiến trường miền Nam trên tuyến đường Hồ Chí Minh. Sau ngày đất nước thống nhất, cây cầu tiếp tục phục vụ đời sống và phát triển kinh tế - xã hội. Năm 1986, cầu treo Bến Tắt được xếp hạng Di tích quốc gia và hiện là một phần của Di tích quốc gia đặc biệt Đường Hồ Chí Minh.

Một công trình khác mang đậm dấu ấn tình hữu nghị hai nước là Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba Đồng Hới. Công trình được Cuba hỗ trợ xây dựng, khởi công năm 1974 và khánh thành, đưa vào sử dụng năm 1981. Qua 45 năm hoạt động, bệnh viện đã góp phần chăm sóc sức khỏe cho người dân trong tỉnh và khu vực lân cận, trở thành một biểu tượng của tình đoàn kết Việt Nam - Cuba.

Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba Đồng Hới do Cuba hỗ trợ xây dựng. (Ảnh: misiones.cubaminrex.cu)

Ở phía Nam cầu treo Đakrông, xã Đakrông, “Đoạn đường Hữu nghị Việt Nam - Cuba” cũng nhắc nhớ sự hỗ trợ của Chính phủ và nhân dân Cuba. Bia lưu niệm do Hội Trường Sơn Việt Nam xây dựng ghi dấu việc đoạn Đakrông - A Lưới (thành phố Huế) trên đường Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn được Bộ đội Trường Sơn xây dựng với sự giúp đỡ của Cuba sau chuyến thăm Việt Nam của Fidel Castro tháng 9/1973.

Cùng với đó, những địa điểm gắn với hành trình của lãnh tụ Cuba tại Quảng Trị 53 năm trước như Cứ điểm 241 Tân Lâm, Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại xã Cam Lộ, cầu treo Bến Tắt… được trùng tu, tôn tạo, góp phần lưu giữ ký ức về chuyến thăm lịch sử.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Đức Tiến, tình hữu nghị Việt Nam - Cuba được viết nên qua nhiều dấu mốc lịch sử, trong đó Quảng Trị là vùng đất in dấu chân của lãnh tụ Fidel Castro. Trong giai đoạn phát triển mới, với lợi thế về biển, cửa khẩu quốc tế, cảng biển, sân bay, Hành lang kinh tế Đông Tây cùng tiềm năng về năng lượng, công nghiệp, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển và du lịch, Quảng Trị xác định đối ngoại và hội nhập quốc tế không chỉ là nhiệm vụ mà còn là một nguồn lực cho phát triển. Với Cuba, tỉnh mong muốn tiếp tục làm sâu sắc quan hệ hợp tác trên những lĩnh vực hai bên có thế mạnh và nhu cầu.

Hơn nửa thế kỷ kể từ chuyến thăm lịch sử tháng 9/1973, hình ảnh Fidel Castro giữa vùng “đất lửa” vẫn được nhiều thế hệ người dân Quảng Trị nhắc nhớ. Từ những nhân chứng từng gặp ông đến các công trình hữu nghị còn hiện hữu, những ký ức ấy tiếp tục kể câu chuyện về quan hệ Việt Nam - Cuba được vun đắp bằng sự sẻ chia, thủy chung và đồng hành trong những thời khắc khó khăn của lịch sử.

Ký ức về Fidel Castro - người bạn lớn của nhân dân Việt Nam Đến Cuba năm 1963 và trực tiếp tháp tùng, phối hợp phiên dịch trong chuyến Chủ tịch Fidel Castro thăm vùng giải phóng Quảng Trị năm 1973, ông Nguyễn Xuân Phong, nguyên Vụ trưởng Vụ Châu Mỹ (Bộ Ngoại giao) kể lại những hình ảnh không phai về người bạn lớn thủy chung, tận tụy của nhân dân Việt Nam.

Khai mạc chuỗi hoạt động “Chủ tịch Hồ Chí Minh - Tổng Tư lệnh Fidel Castro: Nghĩa tình son sắt đặc biệt” Ngày 4/8, tại Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch (Hà Nội) khai mạc chuỗi hoạt động chuyên đề “Chủ tịch Hồ Chí Minh - Tổng Tư lệnh Fidel Castro: Nghĩa tình son sắt đặc biệt” nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh lãnh tụ Cách mạng Cuba. Chương trình do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam tổ chức.