Màu thời gian trên những cổng làng

Theo dõi thoidai.com.vn trên Theo dõi trên Google News
Tôi ngờ rằng, trong cái bận bịu của phận người vì sinh kế, rồi có muôn vàn điều người ta sẽ quên. Nhưng hình ảnh về chiếc cổng làng sẽ là ấn tượng đầu tiên khiến người ta khó quên nhất. Khó quên là bởi vì bước chân đầu tiên mà một người được gọi là trưởng thành bao giờ cũng đi qua cổng làng.
aa

Xã làm cổng làng bằng gỗ quý hơn 4 tỷ: Dân không phải đóng một đồng, còn được hỗ trợ tiền Xã làm cổng làng bằng gỗ quý hơn 4 tỷ: Dân không phải đóng một đồng, còn được hỗ trợ tiền
Một số người dân xã Diễn Hoàng, huyện Diễn Châu (tỉnh Nghệ An) bày tỏ, họ vui mừng khi những người con của xã đi làm ăn xa thành đạt, về đầu tư xây cổng làng cho quê hương.
Giáo sư Nhật Bản trao tặng mô hình Cổng làng Mông Phụ cho Bảo tàng Hà Nội Giáo sư Nhật Bản trao tặng mô hình Cổng làng Mông Phụ cho Bảo tàng Hà Nội
TĐO - Ngày 16/3, tại Hà Nội, Bảo tàng Hà Nội đã tổ chức lễ đón nhận mô hình cổng làng Mông Phụ do Giáo sư, kiến trúc sư Ejima Akiyoshi (Nhật Bản) trao tặng.
Màu thời gian trên những cổng làng
Cổng làng Yên Liệu Thượng xã Khánh Thịnh (Yên Mô). Ảnh: Minh Quang/ Báo Ninh Bình

Cánh cổng ấy là nơi ngăn cách không gian làng quê với thế giới bên ngoài, vô cùng xa lạ nhưng cũng vô cùng quyến rũ. Chỉ cần bước chân qua cánh cổng ấy, những cô bé, cậu bé rất có thể sẽ thành một người khác. Và trong nỗi hoài vọng về thuở hoa niên ấy, cánh cổng làng như một người bạn chung thủy, thầm lặng đã chứng kiến tất cả.

Cổng làng không chỉ lưu giữ bước chân của một người mà là chứng nhân cho nhiều thế hệ. Và nếu như mỗi ngôi làng của người Việt đóng vai trò một kho tàng ký ức cộng đồng thì cánh cổng làng sẽ được ví như vị di thần canh giữ kho tàng ấy. Bao nhiêu bước chân người đã đi qua cánh cổng làng? Bao nhiêu câu chuyện đã cất giữ lại bên trong ngưỡng cửa thời gian ấy? Chuyện từ những đêm hội mùa.

Những lời hẹn ước. Cả những câu chuyện về những phận người đã sống và thác, an nhiên, lặng lẽ. Họ đến với cõi đời rồi chia tay cuộc nhân sinh cũng lặng lẽ như cơn gió. Ngọn gió hoang vu vẫn lướt qua cánh đồng làng sau mỗi vụ gặt. Ngọn gió vô tình vẫn thổi dọc triền sông nhuộm vàng hoa cải! Cổng làng không chỉ là nơi đưa tiễn người đi mà còn là nơi đón bước chân những đứa con đi xa trở về.

Những người con của làng đã ký thác tuổi thơ lại phía sau bậu cửa thời gian, mải mốt giấc mơ cơm áo. Rồi cuộc đời như một vòng tròn định mệnh, sau hết họ lại trở về chính nơi họ từng ra đi. Họ trở về tìm lại ký ức. Trở về tìm lại quê hương bản quán. Về giả nợ lời thề ước trong đêm hội làng thuở thanh xuân. Và hơn thế, sự trở về của mỗi đứa con xa làng như một thứ nghi thức của một cuộc hành hương về quá khứ. Và trong vòng tròn của sự ra đi và trở về ấy, cánh cổng làng chính là chứng nhân cho tất cả. Tôi còn nhớ trong hương ước của làng từng có phong tục rất đẹp.

Vào mỗi khoa thi, những nho sinh của làng may mắn có tên trong bảng vàng, thì vào ngày vinh quy, làng phải rải chiếu hoa ngoài đình và người dân ra đứng tận cổng làng nghênh đón vị tân khoa. Còn những người dù đỗ đạt, công danh nhưng khi về quê, tới cổng làng khi biển đề chữ "hạ mã" (xuống ngựa) đều phải xuống ngựa hay dừng kiệu đi bộ, để tỏ lòng tôn kính người dân trong làng.

Trong nhiều thư tịch cổ còn ghi lại làng của người Việt thường có hai cổng. Cổng tiền và cổng hậu. Cổng tiền nơi người ta đi ra, lao động kiếm sống, hay là nơi diễn ra các nghi thức đón tiếp người nơi khác đến hay những người có công danh trở về. Còn cổng hậu thường dẫn lối ra nơi nghĩa địa của làng, là nơi người đã khuất được dân làng đưa tiễn qua, hoặc những người bị làng phạt đuổi ra khỏi làng.

Cổng làng ở một nghĩa nào đó như một thứ khuôn thước, ước định phân biệt những gì trong và ngoài làng. Phía trong cánh cổng là những luật tục, là những gì thuộc về "đất lề quê thói", là những gì thuộc về văn hóa của những gia đình, dòng họ đã vun bồi, gìn giữ, truyền thừa từ bao đời. Còn phía ngoài cánh cổng ấy là xã hội, nhân quần rộng lớn, là biết bao trong, đục của phận người mà mỗi người khi đã bước ra khỏi cánh cổng làng phải đối mặt.

Cũng vì mang trên mình những ý nghĩa ấy nên cổng làng vượt ra ngoài giá trị vật chất thuần túy để trở nên một thứ biểu tượng mang ý nghĩa tinh thần. Trong tâm thức những người con xa làng, cổng làng là một thứ biểu tượng của sự trở về.

Vào một thời gian nào đó trong cuộc đời của mỗi con người, dù thành công hay thất bại sẽ có giây phút người ta nghĩ đến sự trở về. Hay chí ít, mơ một nẻo về cố quận! Kể cả sự trở về chỉ trong vọng tưởng đớn đau. Bởi lẽ cuộc nhân sinh mấy ai biết được vuông tròn. Sẽ có người đi ra rồi công thành danh toại.

Ngược lại có người không bao giờ có được may mắn ấy. Cho nên mỗi sự trở về đôi khi có cả những buồn vui lẫn lộn. Cổng làng, trong tâm thức người dân, cho dù hiện diện với ý nghĩa nào thì cũng có thể thấy nó vô cùng quan trọng.

Cổng làng, cùng với ngôi đình, cây đa, bến nước..., vừa là hữu thể vật chất lại vừa là những biểu tượng giàu ý nghĩa văn hóa tinh thần. Sự hiện diện của cổng làng như chứng lý của sự tồn sinh bất diệt của không gian văn hóa làng xã, nơi kho tàng ký ức cộng đồng. Có phải vì ôm vào lòng tất cả những ý nghĩa ấy mà cổng làng nào cũng trở nên cũ kỹ, rêu phong và xưa như cổ tích trong mắt người đời.

Gần 30 Đại sứ, nhân viên ngoại giao, các tổ chức quốc tế trải nghiệm Tết cổ truyền Việt Nam ở làng cổ Đường Lâm Gần 30 Đại sứ, nhân viên ngoại giao, các tổ chức quốc tế trải nghiệm Tết cổ truyền Việt Nam ở làng cổ Đường Lâm
Ngày 23/1, gần 30 Đại sứ và đại diện các cơ quan ngoại giao, các tổ chức quốc tế tại Hà Nội đã có chuyến tham quan Làng cổ Đường Lâm và trải nghiệm không khí Tết cổ truyền tại đây.
Lửa hồng ở làng cổ vùng biên giới Tây Nguyên Lửa hồng ở làng cổ vùng biên giới Tây Nguyên
Trong ngôi làng bên dòng Đắk Bla huyền thoại ấy, người già người trẻ sống yên bình bên dòng sông và họ giữ lại những ngọn lửa hồng cho làng cổ mấy mươi đời qua.
Theo baoninhbinh.org.vn
Nguồn:

Tin bài khác

Nghệ nhân làng Ngũ Xã và mong muốn đưa sản phẩm đúc đồng Việt ra thế giới

Nghệ nhân làng Ngũ Xã và mong muốn đưa sản phẩm đúc đồng Việt ra thế giới

"Tượng đồng Việt Nam không chỉ nổi bật với thần thái đặc biệt, mà còn ở kỹ thuật làm tượng độc đáo. Tôi mong muốn có thể giới thiệu vẻ đẹp của sản phẩm đúc đồng Việt đến bạn bè quốc tế”, nghệ nhân đúc đồng Nguyễn Văn Ứng (làng Ngũ Xã, Ba Đình, Hà Nội) chia sẻ".
Hồi ức Tết xưa qua ống kính của nhiếp ảnh gia Anh

Hồi ức Tết xưa qua ống kính của nhiếp ảnh gia Anh

Năm 1993, nhiếp ảnh gia người Anh Andy Soloman lần đầu đến Việt Nam và trải nghiệm Tết Nguyên đán. Trong chuyến đi này, ông đã ghé thăm những địa điểm mang dấu ấn văn hóa Việt như: chợ hoa Công viên Thống Nhất, làng pháo Bình Đà và lễ hội pháo hoa Đồng Kỵ.
Người giữ lửa nghề tương ở Đường Lâm

Người giữ lửa nghề tương ở Đường Lâm

Gần trọn cuộc đời, ông Hà Hữu Thể (ở thôn Mông Phụ, làng cổ Đường Lâm, huyện Sơn Tây, Hà Nội) đã gắn bó với công việc làm tương. Với ông, làm tương không chỉ là một nghề mưu sinh mà còn là cách giữ gìn hồn quê, truyền thống văn hóa của cha ông.
Nghề chế tác đầu lân, sư rồng: cùng mùa xuân, đem niềm vui đi khắp muôn nơi

Nghề chế tác đầu lân, sư rồng: cùng mùa xuân, đem niềm vui đi khắp muôn nơi

Những ngày Giáp Tết Ất Tỵ 2025, căn nhà của ông Trần Anh Phong (ở phố Hai Bà Trưng, thành phố Nam Định) càng trở nên tấp nập, rộn rã. Mỗi người một việc, nhưng tất cả đều tỉ mỉ, trau chuốt cho từng công đoạn để hoàn thành việc chế tác đầu lân, sư, rồng phục vụ cho những ngày lễ, Tết.
Xem thêm

Multimedia

Việt Nam đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Việt Nam đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Nhận lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam ...
[Infographic] 30 năm tổ chức World Vision International tại Việt Nam đồng hành cùng cộng đồng tại Thanh Hóa

[Infographic] 30 năm tổ chức World Vision International tại Việt Nam đồng hành cùng cộng đồng tại Thanh Hóa

Giai đoạn 1996-2026, Tổ chức World Vision International (WVI) đã triển khai nhiều chương trình, dự án tại Thanh Hóa với tổng ngân sách khoảng 63,8 triệu USD, góp phần cải thiện đời sống người ...
[Infographic] Việt Nam - Đan Mạch: 55 năm hữu nghị, hợp tác và phát triển

[Infographic] Việt Nam - Đan Mạch: 55 năm hữu nghị, hợp tác và phát triển

Năm 2026 đánh dấu 55 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Đan Mạch và bước phát triển mới khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, mở ...
[Infographic] Chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin: Chính sách và những hỗ trợ thiết thực

[Infographic] Chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin: Chính sách và những hỗ trợ thiết thực

Công tác chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin đạt nhiều kết quả thiết thực trong chăm sóc sức khỏe, cải thiện nhà ở và tạo sinh kế. Nhiệm kỳ 2026-2031, các ...
[Infographic] Chính thức ký kết FTA Việt Nam - EFTA sau 14 năm đàm phán

[Infographic] Chính thức ký kết FTA Việt Nam - EFTA sau 14 năm đàm phán

Ngày 18/10/2026, tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng đại diện các nước thành viên Hiệp hội ...
Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng Lê Ngọc Quang: Cảm nhận rõ nhất trong tôi lúc này là “trọng trách hành động”

Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng Lê Ngọc Quang: Cảm nhận rõ nhất trong tôi lúc này là “trọng trách hành động”

Đà Nẵng vừa đón nhận sự kiện đặc biệt quan trọng với tương lai là Quy hoạch chung đến năm 2050 tầm nhìn 2075 của thành phố đã được Thủ tướng Chính phủ ký ban ...
Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa

Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa

Hơn 11.000 lượt học sinh, sinh viên được tiếp cận giáo dục khí hậu, 44.440 cây tràm được trồng trên diện tích 10 ha rừng tại Vườn Quốc gia Bến En là những kết quả ...
Khỏe thể chất, mạnh tinh thần

Khỏe thể chất, mạnh tinh thần

Giúp các em học sinh chủ động bước vào sân chơi, kết nối với bạn bè và cởi mở hơn với thầy cô, mô hình “Không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần” ...
Nếp than mang ấm no về Tà Lao

Nếp than mang ấm no về Tà Lao

Phụ nữ biết xây dựng kênh, mạng xã hội quảng bá văn hóa quê hương; phụ nữ trở thành những tiểu thương có thu nhập ổn định với hàng chục triệu đồng; phụ nữ tham ...
Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa

Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa

Tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp địa phương, dùng nước thải biogas để bón cây trồng, giảm thiểu khai thác củi rừng… Đó là những giá trị thiết thực từ dự án "Chăm ...
[Video] Điều gì giúp những nạn nhân da cam tự viết tiếp cuộc đời?

[Video] Điều gì giúp những nạn nhân da cam tự viết tiếp cuộc đời?

Từ khoản vốn vay sinh kế, học bổng đến cơ hội biểu diễn nghệ thuật, những hỗ trợ thiết thực đang giúp nhiều nạn nhân chất độc da cam từng bước tự lập, phát huy ...
[Video] World Vision hỗ trợ 102 hộ dân Điện Biên sớm ổn định cuộc sống sau mưa lũ

[Video] World Vision hỗ trợ 102 hộ dân Điện Biên sớm ổn định cuộc sống sau mưa lũ

World Vision International tại Việt Nam vừa phối hợp Hội Chữ thập đỏ tỉnh Điện Biên và chính quyền địa phương hỗ trợ khẩn cấp 441 triệu đồng cho 102 hộ gia đình bị ảnh ...
[Video] Càng hiểu càng tin càng sâu sắc

[Video] Càng hiểu càng tin càng sâu sắc

Đó là nhận định của Ngài Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ Cuba tại Việt Nam về quan hệ nhân dân Việt Nam - Cuba.
[Video] Dẫn dắt bằng tuổi trẻ và văn hóa

[Video] Dẫn dắt bằng tuổi trẻ và văn hóa

Đại sứ Lào tại Việt Nam Khamphao Ernthavanh cho rằng, thế hệ trẻ và các hoạt động giao lưu văn hóa sẽ là một trong những phương tiện hữu hiệu dẫn dắt tình hữu nghị ...
[Video] Bế mạc Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam 2026: Mở ra chương mới trong hợp tác

[Video] Bế mạc Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam 2026: Mở ra chương mới trong hợp tác

Chiều 27/8, sau ba ngày làm việc, sự kiện “Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam năm 2026” đã bế mạc, mở ra một chặng đường hợp tác sâu rộng hơn ...