"Việt Nam là mối tình đầu của tôi"

Theo thông tin từ Đại học Quốc gia Hà Nội, Giáo sư Furuta Motoo cho biết: "Tôi rất trung thành với tình đầu của mình suốt nửa thế kỷ nay. Có thể nói rằng tôi là một nhà khoa học nước ngoài Made in Vietnam".

Bài giảng mang tên "Con đường nghiên cứu Việt Nam hơn 50 năm của tôi: Từ quá khứ đến tương lai" được ông trình bày hoàn toàn bằng tiếng Việt. Nhìn lại hành trình nghiên cứu, ông cho biết ngành Việt Nam học tại Nhật Bản đã có sự chuyển dịch rõ rệt: từ dựa trên tư liệu gián tiếp sang tiếp cận bằng tiếng Việt, gắn với trải nghiệm thực địa và đời sống xã hội. Ông cho biết từng tiếp cận Việt Nam như một "trung tâm" để hiểu thế giới, nhưng sau thời gian sống lâu dài, ông nhận ra cần nhìn Việt Nam trong cả bối cảnh quốc tế lẫn những đặc trưng riêng.

Giáo sư Furuta Motoo, Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Nhật, Chủ tịch Hội hữu nghị Nhật - Việt phát biểu tại lễ tri ân. (Ảnh: Đại học Quốc gia Hà Nội)

Một luận điểm được ông nhấn mạnh là "sức mạnh từ dưới lên" - sự linh hoạt, khả năng thích ứng và những sáng kiến từ cơ sở đã góp phần tạo nên sức sống của xã hội Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn khó khăn sau chiến tranh và quá trình hình thành đường lối Đổi mới.

Nghiên cứu về nạn đói năm 1945, với phương pháp điều tra thực địa, cũng là một đóng góp quan trọng của ông. Công trình giúp làm rõ mức độ nghiêm trọng của nạn đói, đồng thời góp phần tăng cường hiểu biết lịch sử giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Giáo sư Furuta Motoo tốt nghiệp cử nhân Đại học Tokyo năm 1974, lấy bằng tiến sĩ năm 1990. Năm 2016, ông đến Việt Nam làm việc trên cương vị Hiệu trưởng trường Đại học Việt Nhật. Ông là hiệu trưởng người nước ngoài đầu tiên của một trường thành viên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Ông đã góp phần xây dựng mô hình đại học hợp tác quốc tế, mở rộng mạng lưới đối tác, thúc đẩy trao đổi học thuật và cơ hội học bổng cho sinh viên.

Phát biểu tại lễ tri ân, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, bài giảng là sự tổng kết giàu ý nghĩa của một hành trình nghiên cứu và cống hiến bền bỉ cho khoa học và giáo dục.

"Một bài giảng rồi sẽ khép lại, một nhiệm kỳ công tác rồi sẽ hoàn thành, nhưng những giá trị, những dấu ấn tốt đẹp được hun đúc từ tâm huyết của một người thầy, một nhà khoa học và một người Hiệu trưởng sẽ còn tiếp tục lan tỏa, truyền cảm hứng cho các thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên mai sau", Phó Giáo sư - Tiến sĩ Phạm Bảo Sơn nói.

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki đánh giá, ngay từ khi trường mới thành lập, Giáo sư Furuta Motoo đã dồn toàn bộ tâm huyết để xây dựng nền móng, từng bước mở rộng chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng và vị thế quốc tế của nhà trường.

Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Phạm Bảo Sơn trao Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội" cho Giáo sư Furuta Motoo. (Ảnh: Đại học Quốc gia Hà Nội)

Giáo sư - Tiến sĩ khoa học Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, ông là học giả có đóng góp nổi bật trên cả ba phương diện: học thuật, giáo dục và ngoại giao học thuật. Ông đã thúc đẩy mạnh mẽ ngành Việt Nam học tại Nhật Bản, đồng thời kết nối các trường đại học lớn trong khu vực, góp phần đưa Việt Nam vào trung tâm mạng lưới hợp tác học thuật Đông Á.

Cùng với công tác nghiên cứu, Giáo sư Furuta Motoo còn trực tiếp giảng dạy bằng tiếng Việt, công bố nhiều công trình, trong đó có cuốn "Việt Nam - Một góc nhìn từ Nhật Bản" (2025). Ông nhiều lần trích nhuận bút và giải thưởng để trao học bổng cho sinh viên. Riêng năm ngoái, sau khi nhận Giải thưởng Bảo Sơn, ông dành 1 tỷ đồng cho quỹ học bổng của nhà trường.

Theo TTXVN, những đóng góp của ông đã được ghi nhận qua nhiều phần thưởng: Giải thưởng Nhà nước về khoa học công nghệ (2012), Huân chương Hữu nghị (2013), Giải thưởng Bảo Sơn (2024) và Bằng khen của Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam (2025).

Lãnh đạo Hội hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản tiếp Phu nhân cố Thủ tướng Shinzo Abe

Ấn tượng không gian văn hóa Việt - Nhật tại thành phố Hồ Chí Minh