Việt Nam đổi cách thu hút FDI để đón dòng vốn chất lượng cao

Sau gần 40 năm thực hiện chủ trương mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài, khu vực FDI đã trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Đến nay, cả nước đã thu hút gần 550 tỷ USD vốn đăng ký với hơn 46.000 dự án còn hiệu lực, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, đẩy mạnh công nghiệp hóa, mở rộng xuất khẩu, tạo việc làm và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, theo đánh giá tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW, diễn ra sáng 30/6, mô hình phát triển dựa trên thu hút FDI cũng bộc lộ những hạn chế. Chất lượng và sức lan tỏa của một bộ phận dự án còn thấp; liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước chưa chặt chẽ; chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và thị trường vốn chưa tương xứng với tiềm năng.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế ngày càng gay gắt, cùng sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam không còn là thu hút nhiều vốn hơn, mà là thu hút các dòng vốn có chất lượng cao hơn, công nghệ tiên tiến hơn và tạo giá trị gia tăng lớn hơn cho nền kinh tế.

Trình bày những nội dung cốt lõi của Nghị quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, Nghị quyết số 10-NQ/TW không chỉ điều chỉnh chính sách thu hút đầu tư nước ngoài mà mở ra tư duy phát triển mới đối với khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nếu giai đoạn trước trọng tâm là mở cửa để thu hút nguồn lực quốc tế thì trong giai đoạn mới, nhiệm vụ là phát huy hiệu quả các nguồn lực đó, kết hợp với nội lực của đất nước để kiến tạo những năng lực phát triển mới và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc phát biểu. (Ảnh: VGP)

Phát triển hệ sinh thái FDI

Điểm nhấn của Nghị quyết số 10-NQ/TW là sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là thu hút ngày càng nhiều dự án và nguồn vốn FDI thì nay mục tiêu được mở rộng sang phát triển toàn diện khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài như một bộ phận hữu cơ của nền kinh tế, phát triển hài hòa với khu vực doanh nghiệp trong nước.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, Nghị quyết xác định 06 chuyển đổi lớn về tư duy phát triển. Trong đó, thay đổi quan trọng nhất là chuyển từ coi trọng quy mô vốn sang ưu tiên chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng của các dự án. Thay vì cạnh tranh bằng số lượng, Việt Nam sẽ hướng tới lựa chọn các dự án có công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại và có khả năng lan tỏa mạnh về công nghệ, năng suất cũng như kỹ năng quản trị cho doanh nghiệp trong nước.

Cơ chế ưu đãi cũng sẽ thay đổi theo hướng gắn với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư. Các chính sách hỗ trợ sẽ ưu tiên những dự án có đóng góp thực chất thông qua chuyển giao công nghệ, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), đào tạo nguồn nhân lực, tăng tỷ lệ liên kết với doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, thay vì chỉ dựa trên quy mô vốn hoặc lĩnh vực đầu tư.

Nghị quyết đồng thời mở rộng phạm vi phát triển từ FDI đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái các dòng vốn quốc tế. Bên cạnh đầu tư trực tiếp, các dòng vốn đầu tư gián tiếp, thị trường vốn, trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do và các không gian phát triển mới sẽ được phát triển đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả huy động và phân bổ nguồn lực cho nền kinh tế.

Song song với đó, vai trò của Nhà nước cũng được định vị theo hướng chuyển từ quản lý sang kiến tạo môi trường đầu tư. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời tăng cường điều phối ở quy mô quốc gia để khắc phục tình trạng cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các địa phương.

Việt Nam đổi cách thu hút FDI để đón dòng vốn chất lượng cao. (Ảnh minh họa: KT)

Thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao

Trên nền tảng tư duy phát triển mới, Nghị quyết số 10-NQ/TW xác định hệ thống mục tiêu cụ thể đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới đưa Việt Nam trở thành điểm đến có sức cạnh tranh đối với các dòng vốn đầu tư nước ngoài trung và dài hạn chất lượng cao.

Trọng tâm của Nghị quyết là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư nước ngoài thông qua tăng cường năng lực sản xuất, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Qua đó, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài sẽ đóng vai trò quan trọng hơn trong quá trình hình thành mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu thu hút từ 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký, trong đó vốn thực hiện đạt 150-200 tỷ USD. Khoảng 75% vốn đăng ký mới được kỳ vọng đến từ các nền kinh tế phát triển có thế mạnh về công nghệ, nguồn vốn và năng lực quản trị. Tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp chủ lực dự kiến đạt 40-50%, đồng thời có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Một mục tiêu đáng chú ý khác là nâng hạng thị trường chứng khoán lên thị trường mới nổi trước năm 2030, qua đó mở rộng khả năng thu hút các dòng vốn đầu tư gián tiếp quốc tế và phát triển đồng bộ thị trường tài chính.

Xa hơn, đến năm 2045, Việt Nam hướng tới xây dựng khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phát triển hiệu quả, bền vững và gắn kết chặt chẽ với khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân. Việt Nam phấn đấu trở thành trung tâm sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và điều hành khu vực của nhiều tập đoàn đa quốc gia; khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài dự kiến đóng góp khoảng 30% GDP và chiếm khoảng 25% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, thước đo thành công của giai đoạn phát triển mới sẽ không nằm ở số lượng dự án hay quy mô vốn đăng ký, mà ở chất lượng các dòng vốn, năng lực công nghệ, mức độ đổi mới sáng tạo, khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước và những đóng góp thực chất đối với sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Đại diện các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài dự hội nghị. (Ảnh: VGP)

Hoàn thiện thể chế để hiện thực hóa mục tiêu

Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, Nghị quyết số 10-NQ/TW xác định 07 nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm, tập trung vào hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng đồng bộ, đổi mới hoạt động xúc tiến đầu tư và tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước.

Trong đó, một trong những yêu cầu quan trọng là tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư theo hướng minh bạch, ổn định và có sức cạnh tranh quốc tế; đổi mới chính sách ưu đãi gắn với hiệu quả hoạt động của dự án, mức độ chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), đào tạo nhân lực cũng như các cam kết về phát triển bền vững. Chính phủ cũng sẽ nghiên cứu cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thu hút các nhà đầu tư chiến lược, các dự án công nghệ cao có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng và tạo sức lan tỏa cho nền kinh tế.

Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đầu tư mạnh cho hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, hạ tầng số và dữ liệu nhằm đáp ứng yêu cầu của các ngành công nghệ mũi nhọn. Công tác xúc tiến đầu tư cũng sẽ được đổi mới theo hướng chủ động, có trọng tâm, ưu tiên các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các ngành tạo giá trị gia tăng cao.

Một nhiệm vụ xuyên suốt khác là nâng cao hiệu quả lan tỏa của khu vực FDI thông qua phát triển công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời phát triển thị trường vốn, nâng hạng thị trường chứng khoán và xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế để đa dạng hóa các dòng vốn đầu tư.

Kết luận phần quán triệt Nghị quyết, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, thành công của Nghị quyết không chỉ phụ thuộc vào nội dung chính sách mà trước hết nằm ở quyết tâm tổ chức thực hiện. Ông đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương cụ thể hóa các mục tiêu thành chương trình, kế hoạch hành động với lộ trình rõ ràng; đồng thời tăng cường phối hợp, giám sát và tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn trong quá trình triển khai.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư trong, ngoài nước, Nghị quyết số 10-NQ/TW sẽ tạo động lực mới để phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

FDI thế hệ mới cần cùng Việt Nam tạo ra giá trị mới, năng lực mới, vị thế mới Phát biểu tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026 chiều nay, 13/5, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, FDI thế hệ mới không chỉ đến Việt Nam để sản xuất, để khai thác thị trường, mà cần cùng Việt Nam tạo ra giá trị mới, năng lực mới và vị thế mới trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thái Nguyên tiếp tục dẫn đầu cả nước nguồn vốn FDI Tính đến ngày 19/6, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã chính thức cán mốc 8 tỷ USD. Đây là mức thu hút vốn FDI cao nhất từ trước đến nay, giúp Thái Nguyên tiếp tục giữ vững vị trí dẫn đầu cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài trong năm 2026.