Tổng tuyển cử 1946 là lựa chọn của những người lãnh đạo vì tương lai dân tộc

-Thưa ông, ý nghĩa của sự kiện Tổng tuyển cử lần đầu tiên ở Việt Nam năm 1946 đã được nói đến nhiều lần, nhưng với góc độ của riêng ông, bên cạnh những giá trị đã đúc rút thì có thêm những khía cạnh mới nào nhìn từ thời điểm hiện nay?

-Tổng tuyển cử lần đầu tiên của Việt Nam là một sự kiện đã được lịch sử ghi nhận rất đậm nét, đặc biệt ở những giá trị nền tảng như xác lập chính danh cho Nhà nước cách mạng, khẳng định chủ quyền Nhân dân và mở ra một thiết chế đại diện hợp hiến. Tuy nhiên, nhìn từ thời điểm hiện nay, tôi cho rằng sự kiện này còn gợi mở thêm một số khía cạnh rất đáng suy ngẫm.

Thứ nhất, đó là tư duy kiến tạo thể chế của một Nhà nước ra đời trong hoàn cảnh vô cùng gian nan. Khi nền độc lập còn non trẻ, thù trong giặc ngoài bủa vây, việc tổ chức Tổng tuyển cử phổ thông đầu phiếu không chỉ là một quyết định chính trị táo bạo, mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn: đặt nền móng cho một trật tự quyền lực dựa trên sự ủy quyền của Nhân dân, chứ không dựa vào sức mạnh áp đặt hay tính cách mạng thuần túy. Đây là bài học rất thời sự trong bối cảnh hôm nay, khi cải cách thể chế vẫn phải đi trước một bước để mở đường cho phát triển.

Thứ hai, Tổng tuyển cử năm 1946 cho thấy dân chủ không phải là phần thưởng của giàu có hay ổn định, mà là lựa chọn có ý thức của những người lãnh đạo vì tương lai dân tộc. Điều đó nhắc chúng ta rằng dân chủ không phải cái gì “có sẵn rồi mới làm”, mà là cái phải kiên trì xây dựng, bảo vệ và làm cho ngày càng thực chất hơn trong điều kiện cụ thể của đất nước.

TS.Nguyễn Sĩ Dũng: Bồi đắp tinh thần Tổng tuyển cử cũng chính là bồi đắp văn hóa dân chủ và trách nhiệm công dân hiện nay

Thứ ba, nhìn từ hiện tại, tôi cho rằng sự kiện này còn đặt ra một yêu cầu xuyên suốt: dân chủ phải được thể chế hóa, chứ không chỉ được khẳng định về mặt tinh thần. Chính việc hình thành Quốc hội Việt Nam từ Tổng tuyển cử đầu tiên đã biến quyền lực Nhân dân từ một giá trị chính trị- đạo lý thành một cấu trúc vận hành cụ thể của Nhà nước. Đây là gợi ý quan trọng cho công cuộc đổi mới quản trị quốc gia hiện nay: mọi khát vọng, mọi khẩu hiệu đều cần được “neo giữ” bằng thể chế và cơ chế thực thi.

Có thể nói, giá trị bền vững nhất của Tổng tuyển cử lần đầu tiên nằm ở chỗ nó vẫn đang tiếp tục soi sáng con đường hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, phát triển dân chủ và kiến tạo tương lai đất nước trong giai đoạn mới.

-80 năm là một quãng thời gian không ngắn nhưng tinh thần của ngày tổng tuyển cử đầu tiên vẫn còn nguyên vẹn, thưa ông, đâu là nội dung xuyên suốt mà chúng ta cần nâng cao ý thức kế thừa và bồi đắp?

-Theo tôi, nội dung xuyên suốt cần được kế thừa và bồi đắp mạnh mẽ nhất từ tinh thần của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên chính là nguyên lý quyền lực thuộc về Nhân dân và phải được tổ chức, vận hành một cách thực chất.

Tám mươi năm trước, giá trị lớn nhất của Tổng tuyển cử không chỉ nằm ở việc người dân lần đầu tiên cầm lá phiếu, mà ở chỗ lá phiếu ấy được chuyển hóa thành một thiết chế đại diện cụ thể, nơi ý chí Nhân dân trở thành nền tảng của quyền lực nhà nước. Tinh thần ấy xuyên suốt lịch sử lập hiến và lập pháp của nước ta, và vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay.

Kế thừa tinh thần đó hôm nay không chỉ là nhắc lại lịch sử, mà là không ngừng làm sâu sắc hơn mối quan hệ giữa Nhân dân và Nhà nước: Nhân dân không chỉ là chủ thể trao quyền, mà còn là chủ thể giám sát, tham gia và thụ hưởng thành quả của quản trị quốc gia. Điều này đòi hỏi các thiết chế, trước hết là Quốc hội Việt Nam, phải không ngừng đổi mới để thực sự là nơi hội tụ ý chí, nguyện vọng và trí tuệ của toàn dân.

Bồi đắp tinh thần Tổng tuyển cử vì thế cũng chính là bồi đắp văn hóa dân chủ và trách nhiệm công dân, trong đó mỗi quyết sách lớn đều được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với lợi ích của Nhân dân, và mỗi bước phát triển đều được đo bằng mức độ người dân được phục vụ tốt hơn, được lắng nghe nhiều hơn và được tin cậy nhiều hơn.

Đó chính là cách thiết thực nhất để tinh thần của ngày Tổng tuyển cử đầu tiên tiếp tục sống động trong hiện tại và lan tỏa vào tương lai.

-Là một người luôn theo sát những thay đổi của cơ quan quyền lực cao nhất, thưa ông, nếu thật sự cô đọng lại thì Quốc hội Việt Nam có những thay đổi trọng đại nào trên bình diện xây dựng pháp luật trong suốt chặng đường dài đã qua?

-Nếu thật sự cô đọng lại, tôi cho rằng trên bình diện xây dựng pháp luật, Quốc hội Việt Nam đã trải qua ba thay đổi trọng đại mang tính nền tảng trong suốt chặng đường phát triển của mình.

Thứ nhất, là sự chuyển dịch từ lập pháp mang tính tình thế sang lập pháp mang tính hệ thống và chiến lược. Ở những giai đoạn đầu, pháp luật chủ yếu nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt của bảo vệ chính quyền non trẻ và tổ chức đời sống xã hội. Dần dần, Quốc hội đã hình thành tư duy xây dựng pháp luật theo chương trình, theo lĩnh vực, gắn với các chiến lược phát triển dài hạn của đất nước, nhất là từ thời kỳ Đổi mới đến nay.

Thứ hai, là sự thay đổi về chất trong quan niệm làm luật. Pháp luật ngày càng được nhìn nhận không chỉ là công cụ quản lý, mà là thiết chế bảo đảm quyền con người, quyền công dân, và tạo lập môi trường phát triển. Điều này thể hiện rõ qua việc Hiến pháp và nhiều đạo luật quan trọng đặt con người, doanh nghiệp và thị trường vào vị trí trung tâm, đồng thời đề cao tính minh bạch, khả thi và ổn định của pháp luật.

Thứ ba, là sự chuyên nghiệp hóa và mở rộng tính tham gia trong hoạt động lập pháp. Quốc hội ngày càng chú trọng đến thẩm tra độc lập, phản biện chính sách, lấy ý kiến rộng rãi của các chuyên gia, nhà khoa học và đối tượng chịu tác động. Hoạt động xây dựng pháp luật vì thế không còn là công việc khép kín, mà từng bước trở thành một quá trình đối thoại chính sách.

Có thể nói, từ chỗ làm luật để “quản lý”, Quốc hội đã và đang tiến tới làm luật để kiến tạo phát triển. Đó chính là thay đổi sâu sắc và có ý nghĩa lâu dài nhất trong hành trình lập pháp của Quốc hội Việt Nam.

-Toàn dân sắp bước vào một kỳ bầu cử Quốc hội khoá mới, thưa ông, cần phải làm những gì để Quốc hội thật sự đáp ứng được những mong mỏi và nguyện vọng của cử tri?

-Theo tôi, để Quốc hội Việt Nam thực sự đáp ứng được mong mỏi và nguyện vọng của cử tri trong nhiệm kỳ mới, cần tập trung vào ba việc cốt lõi.

Thứ nhất, nâng cao chất lượng đại biểu Quốc hội. Cử tri kỳ vọng Quốc hội là nơi hội tụ trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm cao. Vì vậy, công tác lựa chọn, giới thiệu ứng cử viên cần thực chất hơn, coi trọng năng lực lập pháp, khả năng phản biện chính sách, đạo đức công vụ và tinh thần phụng sự Nhân dân, chứ không chỉ dựa vào cơ cấu hay hình thức.

Thứ hai, đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động của Quốc hội. Quốc hội cần tiếp tục chuyển từ “ban hành nhiều luật” sang “ban hành luật có chất lượng cao”, ổn định, khả thi và dự báo được. Mỗi đạo luật phải trả lời rõ ràng câu hỏi: giải quyết vấn đề gì của cuộc sống, tháo gỡ vướng mắc nào cho người dân và doanh nghiệp, và có tạo thêm dư địa phát triển hay không.

Thứ ba, làm sâu sắc hơn mối liên hệ giữa Quốc hội và cử tri. Lắng nghe không chỉ dừng ở tiếp xúc hình thức, mà phải được chuyển hóa thành hành động lập pháp và giám sát cụ thể. Khi cử tri thấy tiếng nói của mình được phản ánh trong nghị trường và trong chính sách, niềm tin đối với Quốc hội sẽ được củng cố bền vững.

Nói cách khác, đáp ứng mong mỏi của cử tri không phải bằng lời hứa, mà bằng một Quốc hội ngày càng chuyên nghiệp, gần dân, biết lắng nghe và dám chịu trách nhiệm. Đó cũng chính là cách thiết thực nhất để tiếp nối tinh thần của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong bối cảnh mới của đất nước.

-Đại hội Đảng XIV sắp tới là một sự kiện đặc biệt quan trọng, đánh dấu Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, thưa ông, các Đại biểu Quốc hội khóa XVI cần ý thức thế nào về trọng trách mình gánh vác?

-Đại hội Đảng lần thứ XIV mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước, với những yêu cầu cao hơn, nhanh hơn và bền vững hơn. Trong bối cảnh đó, các đại biểu Quốc hội khóa XVI cần ý thức rất rõ rằng mình không chỉ đảm nhiệm một nhiệm kỳ thông thường, mà đang gánh vác trách nhiệm kiến tạo nền tảng thể chế cho cả một kỷ nguyên phát triển.

Trước hết, đó là trách nhiệm nâng tầm chất lượng lập pháp. Mỗi đạo luật được thông qua trong nhiệm kỳ này cần được nhìn như một “viên gạch nền” cho tương lai dài hạn của đất nước, bảo đảm ổn định, minh bạch, khả thi và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Làm luật không chỉ để quản lý, mà để mở đường, giải phóng nguồn lực và bảo vệ những sáng kiến chính đáng.

Tiếp đó, là trách nhiệm giám sát và đồng hành cùng quá trình thực thi. Trong kỷ nguyên phát triển mới, khoảng cách giữa chủ trương và thực tế phải được thu hẹp bằng giám sát hiệu quả, bằng đối thoại chính sách thẳng thắn và bằng tinh thần chịu trách nhiệm đến cùng trước cử tri.

Quan trọng hơn cả, các đại biểu Quốc hội khóa XVI cần mang trong mình ý thức đại diện và phụng sự Nhân dân ở mức cao nhất. Mỗi quyết định lập pháp hay giám sát đều không chỉ tác động đến hiện tại, mà còn định hình cơ hội phát triển của các thế hệ mai sau.

Nói một cách cô đọng, trọng trách lớn nhất của các đại biểu Quốc hội khóa XVI là biến khát vọng phát triển được xác lập tại Đại hội Đảng XIV thành những thiết chế, đạo luật và cơ chế vận hành cụ thể, để kỷ nguyên mới không chỉ là một tuyên ngôn, mà trở thành hiện thực sống động trong đời sống của đất nước.

-Trân trọng cảm ơn ông!