Tháo gỡ bài toán về vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Động lực quan trọng của nền kinh tế

Với gần một triệu doanh nghiệp và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp gần 50% GDP, hơn 30% ngân sách nhà nước, tạo ra hơn 40 triệu việc làm và chiếm khoảng 85% tổng số lao động trong nền kinh tế. Ngoài ra, khu vực này còn đóng góp gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội, khẳng định vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế đất nước.

Nhằm thúc đẩy kinh tế tư nhân trở thành động lực then chốt, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 3/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đặt mục tiêu phát triển khu vực này theo hướng lành mạnh, hiệu quả và bền vững. Gần đây, ngày 6/3, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định thành lập Ban Chỉ đạo xây dựng Đề án phát triển kinh tế tư nhân, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc tạo điều kiện thuận lợi để khu vực này phát triển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế tối thiểu 8% mà Chính phủ đặt ra.

Tại hội thảo "Vốn ngân hàng góp phần thúc đẩy kinh tế tư nhân" do Thời báo Ngân hàng tổ chức sáng ngày 21/3, Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Đào Minh Tú nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế tư nhân là một chiến lược dài hạn của quốc gia. Do đó, ngành ngân hàng đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV)

“Trước hết phải nói đến những giải pháp điều hành chính sách tiền tệ, lãi suất, tỷ giá, tính thanh khoản cung ứng vốn, điều hòa lượng vốn trong nền kinh tế... Đây đều là những giải pháp thiết thực để hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp tư nhân là chính. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa (chiếm 98% số lượng doanh nghiệp) bao gồm cơ cấu thời hạn trả nợ, giãn, hoãn nợ, kéo dài thời hạn cho vay, giảm lãi suất trong, sau đại dịch Covid-19, các đợt thiên tai bão lũ để doanh nghiệp phục hồi sản xuất kinh doanh, duy trì hoạt động sản xuất. Đây đều là những chính sách đã đi vào cuộc sống rất thiết thực”, Phó Thống đốc chia sẻ.

Tính đến cuối năm 2024, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp tư nhân tại các tổ chức tín dụng (TCTD) đạt gần 7 triệu tỷ đồng, tăng 14,7% so với năm 2023, chiếm 44% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế. Trong đó, 100 TCTD có phát sinh dư nợ tín dụng đối với DNNVV với tổng dư nợ đạt 2,74 triệu tỷ đồng, tăng 10,7% so với cuối năm 2023, chiếm 17,6% dư nợ nền kinh tế. Hiện có 208.992 DNNVV còn dư nợ, phản ánh sự hỗ trợ kịp thời của nguồn vốn tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp tư nhân, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển và gia tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

Phát triển thị trường vốn, giảm gánh nặng cho ngân hàng

TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), khẳng định rằng khu vực doanh nghiệp tư nhân giữ vai trò trọng yếu trong nền kinh tế. Không chỉ góp phần vào tăng trưởng, doanh nghiệp tư nhân còn có mặt ở hầu hết các vùng miền, kể cả những khu vực khó khăn, và ngày càng chứng tỏ khả năng vượt trội trong nhiều ngành nghề vốn trước đây chỉ có doanh nghiệp nhà nước đảm nhiệm.

Tuy nhiên đến nay, doanh nghiệp tư nhân vẫn phát triển thụ động và đối mặt với rất nhiều rào cản, trong đó lớn nhất là thể chế. Doanh nghiệp tư nhân chưa được khuyến khích, hỗ trợ một cách có hệ thống để khơi dậy hết tiềm năng.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, trong bối cảnh mới, một chiến lược rõ ràng để phát triển kinh tế tư nhân là điều tất yếu. Chiến lược này phải xác định sứ mệnh của kinh tế tư nhân không chỉ là động lực quan trọng nhất của tăng trưởng kinh tế, mà còn là lực lượng tiên phong, chủ lực trong thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong thực hiện những công trình quan trọng của quốc gia nhằm nâng cao vị thế, năng lực cạnh tranh, sức chống chịu của nền kinh tế.

Hiện nay, chúng ta đang nhấn mạnh doanh nghiệp tư nhân là động lực quan trọng nhất của tăng trưởng kinh tế, cần tăng trưởng cao nhất. Nếu khu vực này không đạt tăng trưởng khoảng 10% thì nền kinh tế chắc chắn sẽ không đạt được mục tiêu đề ra.

TS. Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh hai trụ cột quan trọng để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân và cải cách thể chế và tiếp cận vốn.

“Tháo được “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, tạo “đột phá của đột phá” thì trọng tâm của trụ cột này phải chuyển đổi, tháo bỏ. Tháo bỏ, chuyển đổi hệ thống pháp luật chồng chéo, trùng lặp, không rõ ràng, không hiệu quả, không cụ thể, minh bạch…”, TS. Cung nói.

Theo ông Cung, hệ thống pháp luật thiên về quản lý, “không quản được thì cấm”, tức “năng lực hiểu biết của cơ quan nhà nước đến đâu thì mở cho làm đến đó”, cần phải được chuyển sang một hệ thống pháp luật thông thoáng, tạo môi trường thực sự tự do kinh doanh, thực sự tự do sáng tạo, kinh doanh bình đẳng với một chi phí tuân thủ thấp, không gặp rủi ro pháp lý trong hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp được thể hiện hết khả năng của mình để cống hiến làm giàu cho bản thân và đất nước. Đồng thời, những tranh chấp xảy ra được giải quyết một cách công bằng, hiệu quả.

Trụ cột thứ hai, về phần vốn từ doanh nghiệp, cần tạo ra một môi trường, hệ thống chính sách hỗ trợ, khuyến khích thúc đẩy phát triển doanh nghiệp tư nhân. Ở đây, tạo cho họ một môi trường tiếp cận vốn, đất đai, khoa học công nghệ, dữ liệu… kịp thời, đủ lớn về quy mô và đồng bộ để họ bứt phá lên một cấp độ mới, từ siêu nhỏ đến vừa, vừa đến lớn - một ngưỡng rất khó của doanh nghiệp.

“Khuôn khổ để doanh nghiệp phát triển không chỉ là vốn tín dụng, mà còn là vốn đầu tư dài hạn. Như vậy, Nhà nước cần mở ra thị trường vốn đầu tư đa dạng hơn, giảm gánh nặng cho phía ngân hàng. Phải phát triển thị trường vốn có các loại quỹ, điều mà hiện nay chúng ta đang thiếu rất nhiều. Vì thiếu nên nhiều doanh nghiệp chưa phát triển được…”, ông Cung nói.

Ông Nguyễn Kim Hùng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Kim Nam cho rằng, tới hiện tại, vốn từ ngân hàng vẫn là “cứu cánh” quan trọng đối với bất kỳ loại hình doanh nghiệp nào. Tuy nhiên, để bứt phá, doanh nghiệp rất mong Bộ Tài chính và NHNN đưa ra các chương trình, chính sách hỗ trợ tài chính cho đổi mới sáng tạo. Hiện nay, ngay cả ngân hàng cũng chưa có gói vay riêng dành cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

“Khi có thể chế cụ thể, chúng tôi rất mong các ngân hàng dành ra một nguồn vốn nhất định cho lĩnh vực này. Doanh nghiệp muốn phát triển khoa học - công nghệ phải mất ít nhất 10 năm, nếu có sự hỗ trợ thì thời gian này sẽ được rút ngắn đáng kể. NHNN cần đề xuất với Chính phủ về một gói vay với mức lãi suất ưu đãi tốt nhất có thể. Đồng thời, NHNN có thể tiếp tục đóng vai trò đầu mối, giúp các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng trở thành đại lý của các ngân hàng thương mại…”, ông Hùng đề xuất.

Kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế, nhưng để phát huy tối đa tiềm năng, cần có những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn về thể chế và tài chính. Với sự đồng hành của Chính phủ và các tổ chức tín dụng, khu vực này sẽ tiếp tục phát triển bền vững, đóng góp lớn hơn vào sự phát triển của đất nước.