"Sứ giả" hòa bình và những kỷ vật xuyên thế kỷ

Tranh chân dung bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam do họa sĩ Lê Sa Long sáng tác, năm 2025. (Ảnh: VGP)

Phía sau bản lĩnh của một "bông hồng thép" trên bàn đàm phán Hiệp định Paris năm 1973 là một tâm hồn giàu trắc ẩn, luôn coi cuộc sống tình cảm thực sự là phần hết sức quý giá của đời mình. Qua bộ sưu tập hiện vật tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, từ những lá thư thời chiến cho đến bức tranh sơn dầu đương đại, thế giới tinh thần ấy của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình được tái hiện một cách chân thực và xúc động. Chính điểm tựa gia đình bền chặt, nghĩa tình đồng chí, đồng bào sắt son cùng sự trân quý của bạn bè quốc tế đã kết tinh nên một nhân cách lớn, một biểu tượng vượt thời gian của người phụ nữ Việt Nam.

Mạch nguồn yêu thương từ điểm tựa gia đình vững chắc

Năm 1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời. Đến giữa năm 1961, bà Nguyễn Thị Bình được điều động trở lại miền Nam, giữ trọng trách Ủy viên Trung ương Mặt trận, hoạt động chuyên trách ở mảng đối ngoại. Do tính chất công việc, bà thường xuyên vắng nhà. Giữa hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt, bom đạn chia cắt, sợi dây liên lạc kết nối giữa bà với gia đình chính là những bức thư tay.

Một trong những bức thư gây xúc động là thư của ông Nguyễn Đồng Hợi gửi con gái Châu Sa (tên khai sinh của bà Nguyễn Thị Bình) ngày 12/10/1966. Để giải tỏa tâm lý lo lắng cho con, người cha hiền từ viết: "Sa yêu mến. Nhân tiện chị Hy đi công tác ba viết vài dòng công việc nhà để con an tâm làm nhiệm vụ...". Không chỉ động viên bằng lời nói, ông còn thay con gánh vác việc nhà, chăm sóc các cháu và không ngừng cống hiến để làm gương cho con cháu noi theo. Lời nhắn vội vã nhưng đầy ắp bao dung ở cuối thư: "Vắn tắt thăm con. Hôn con nhiều" đã trở thành nguồn động lực tinh thần to lớn, tiếp thêm sức mạnh cho người chiến sĩ ngoại giao kiên cường vượt qua mọi gian khổ nơi tiền tuyến.

Bên cạnh tình phụ tử ấm áp, chỗ dựa tinh thần sắt son, đồng điệu nhất của bà Nguyễn Thị Bình chính là người bạn đời - ông Đinh Khang. Là một chiến sĩ công tác trong ngành Công binh, ông cũng ít khi có mặt ở nhà. Thế nhưng, mỗi khi có dịp hiếm hoi về hậu phương, ông lại dồn hết tình yêu thương để chăm lo cho gia đình, như thể hiện qua bức thư ông viết cho vợ ngày 23/10/1966: "…Anh có nói chuyện với ba cần chú ý giữ sức khỏe và kiếm cho ba một lọ đại tạo hoàn của Trung Quốc để ba uống cho chóng lại sức…"

Ông không chỉ chăm lo cho sức khỏe của người cha già, mà còn săn sóc hai con nhỏ khi vợ vắng nhà: "Anh tắm cho con và giặt quần áo vì con để lại nhiều". Thấu cảm sâu sắc hoàn cảnh xa gia đình, xa Tổ quốc của vợ, ông luôn động viên bà giữ gìn sức khỏe để vững vàng thực hiện nhiệm vụ. Sự đồng lòng và sẻ chia âm thầm ấy chính là liều thuốc tinh thần vô giá, nâng đỡ bước chân bà Nguyễn Thị Bình trên hành trình đàm phán cam go.

Sống và làm việc trong những năm tháng miền Bắc dồn lực cho tiền tuyến, ông Nguyễn Đông Hà, em trai của bà Nguyễn Thị Bình thấu hiểu người chị gái đang phải đối mặt với áp lực ngoại giao căng thẳng cùng những chuyến đi liên tục, dài ngày. Trong bức thư gửi bà Bình ngày 22/10/1965, ông gửi gắm những lời thăm hỏi ân cần: "Chị Hai thương nhớ! Chị đi cố gắng giữ sức khỏe… Chị cứ tập trung vào công tác tốt chị ạ…". Những lời dặn dò của người em trai tuy ngắn gọn nhưng gần gũi, chân thành mang thông điệp yêu thương: Gia đình sẽ luôn là điểm tựa vững chắc, luôn dõi theo và tiếp thêm động lực cho bà trên mọi chặng đường hoạt động ngoại giao gian nan vì độc lập, hòa bình của Tổ quốc.

Nơi sâu thẳm và mềm mại nhất trong tâm hồn người mẹ Nguyễn Thị Bình chính là tình mẫu tử thiêng liêng dành cho hai người con: Đinh Nam Thắng và Đinh Thùy Mai. Sống xa bố mẹ từ nhỏ dưới sự đùm bọc của ông ngoại cùng các dì, các cậu, hai anh em luôn đau đáu nhớ thương mẹ. Qua thư ông Đinh Khang kể, sự hồn nhiên của các con hiện lên vừa đáng yêu, vừa khiến người mẹ thắt lòng: "Con gái, con trai rất mừng khi ba lên và tíu tít hỏi thăm mẹ…". Đặc biệt, dòng chữ ngộ nghĩnh của cô con gái 6 tuổi Đinh Thùy Mai gửi mẹ tháng 10/1966: "…Cuối tháng mẹ về mẹ mua cho chúng con thật nhiều bánh và kẹo mẹ nhớ, nếu mẹ bận việc thì mẹ cố gắng ở lại đấy vài ngày làm việc cho tốt nhớ mẹ…", đã trở thành nguồn động lực tinh thần to lớn, biến tình mẫu tử thiêng liêng thành sức mạnh đấu tranh vì một ngày mai đất nước hòa bình, thống nhất, gia đình đoàn tụ trọn vẹn.

Tình cảm sâu nặng từ nhân dân và ngọn lửa truyền cảm hứng

Bên cạnh tình yêu thương ấm áp của gia đình ruột thịt, bà Nguyễn Thị Bình còn nhận được sự kính trọng, yêu mến từ những người đồng chí, đồng đội và nhân dân. Một trong những minh chứng cảm động nhất là bức thư đề ngày 12/12/1994 của bà Thân Thị Gái gửi từ Huế.

Năm 1971, khi cuộc đàm phán tại Paris đang ở giai đoạn cam go, bà Nguyễn Thị Bình trên cương vị Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam dẫn đầu đoàn đại biểu tham gia hội nghị. Lúc đó, bà Thân Thị Gái là nhân chứng của đoàn tố cáo tội ác chiến tranh tại Paris. Trong những ngày tháng cùng chung "chiến hào" ngoại giao ấy, nhân cách, bản lĩnh của bà Nguyễn Thị Bình đã để lại ấn tượng không thể nào phai mờ trong lòng bà Gái.

Máy đánh chữ của bà Nguyễn Thị Bình, được Hội Liên hiệp Phụ nữ Pháp tặng năm 1966. (Ảnh: VGP)

Chiến tranh kết thúc, đất nước trải qua những năm tháng dài tái thiết gian khó, mỗi người cuốn theo một ngả đường công tác. Bà Gái trở về làm y tá tại Xí nghiệp sửa chữa ô tô Thống Nhất tỉnh Thừa Thiên Huế rồi nghỉ hưu vì sức khỏe yếu. Cho đến hơn 20 năm sau, khi tình cờ nhìn thấy hình ảnh bà Nguyễn Thị Bình trên đài truyền hình với cương vị Phó Chủ tịch nước, bà Gái không kìm được xúc động mà cầm bút viết thư: "Cô kính mến! Đã lâu nay cháu không biên thư thăm cô, hôm nay cháu tranh thủ biên thư thăm cô và cũng không ngoài mục đích kính cầu chúc cô và gia đình vạn sự bình an là cháu mừng hơn hết... Thưa cô cứ mỗi lần xem trên đài truyền hình thấy cô mạnh khỏe và mập hơn hồi xưa cháu phấn khởi, rất tiếc là không có điều kiện để thăm cô trực tiếp được...".

Bức thư ngắn gọn nhưng đong đầy tình nghĩa thủy chung của người con xứ Huế dành cho người phụ nữ dành cả cuộc đời cống hiến cho nền độc lập, tự do của nước nhà.

Tình cảm của nhân dân dành cho bà Nguyễn Thị Bình còn lan tỏa mạnh mẽ, tạo nên những nguồn cảm hứng nghệ thuật đặc biệt cho thế hệ sau. Câu chuyện về bức chân dung bà Nguyễn Thị Bình bằng chất liệu sơn dầu do họa sĩ Lê Sa Long sáng tác năm 2025 là một minh chứng sống động. Mùa hè năm 1994, ông Lê Sa Long, một người lính vừa rời chiến trường Campuchia khốc liệt đã xuất sắc thi đỗ Thủ khoa trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 2/9/1994, trong lễ vinh danh các thủ khoa toàn quốc tại Dinh Thống Nhất, ông vinh dự được nhận học bổng Nguyễn Thái Bình và được gặp trực tiếp Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình. Bà đã để lại ấn tượng sâu sắc bằng việc thắp lên ngọn lửa học tập cho sinh viên. Nhận thấy một thủ khoa có cái tên khá lạ và tuổi đời khá lớn, bà đã cử trợ lý truyền đạt câu hỏi thắc mắc của mình đến ông. Câu trả lời đầy ý nghĩa của người sinh viên trẻ về cái tên "Sa Long" (mang ý nghĩa như hạt phù sa bồi đắp quê hương Sa Đéc, do người cha vốn là người Quy Nhơn đặt để tri ân mảnh đất miền Nam bảo bọc) và lý do đi học muộn vì muốn hoàn thành nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc đã làm bà mỉm cười hài lòng. Bà ân cần căn dặn anh cố gắng học tập để giúp ích cho đất nước.

Sau này, họa sĩ Lê Sa Long phát hiện điểm tương đồng lý thú: tên khai sinh của bà Nguyễn Thị Bình cũng có chữ Sa (Nguyễn Thị Châu Sa). Chính niềm ngưỡng mộ sâu sắc trước nhân cách, tài năng của bà, đặc biệt là sau khi đọc cuốn hồi ký "Gia đình, bạn bè và đất nước" cùng "Tấm lòng với đất nước", họa sĩ Lê Sa Long đã dành tâm huyết sáng tác bức chân dung về nhà nữ ngoại giao huyền thoại. Ông chia sẻ: "Bức tranh là lòng kính trọng, ngưỡng mộ, biết ơn của một người lính, một người nghệ sĩ đối với thế hệ đi trước, đặc biệt là bà Nguyễn Thị Bình, người phụ nữ đã mang trí tuệ, phẩm giá và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam tỏa sáng trên trường quốc tế".

Tác phẩm khắc họa thành công thần thái của bà ở tuổi xế chiều: Bao dung, hiền hậu nhưng vô cùng tinh anh. Điểm nhấn của tác phẩm chính là đôi bàn tay bà ôm cuốn hồi ký trong lòng như đang nâng niu những gì trân quý nhất đời mình: Gia đình, bạn bè và đất nước.

Sức cảm hóa ngoại giao và biểu tượng hòa bình trong lòng bạn bè quốc tế

Trong suốt những năm tháng hoạt động ngoại giao ở nước ngoài, bà Nguyễn Thị Bình luôn nhận được sự ủng hộ và sẻ chia to lớn từ bạn bè quốc tế. Một trong những kỷ vật thiêng liêng lưu giữ tình cảm ấy chính là chiếc máy đánh chữ do Hội Liên hiệp Phụ nữ Pháp trao tặng năm 1966. Chứng kiến điều kiện làm việc thiếu thốn của bà Bình, những người phụ nữ Pháp đã cùng quyên góp mua tặng bà món quà này. Nhiều thập kỷ trôi qua, bà vẫn vẹn nguyên niềm xúc động: "Hội Liên hiệp phụ nữ Pháp là tổ chức đoàn thể nên họ cũng rất nghèo. Chiếc máy đánh chữ này với tôi lúc đó quý giá vô cùng. Việc được tặng máy đánh chữ không chỉ giúp tôi có phương tiện để làm việc mà còn giúp tôi có thêm niềm tin trong hoạt động ngoại giao lúc đó".

Kỷ vật ấy đã đồng hành cùng bà trong suốt những năm tháng soạn thảo các văn bản đối ngoại nhân dân. Đến đầu năm 1969, khi nhận trọng trách Bộ trưởng Ngoại giao kiêm Trưởng đoàn đàm phán tại Paris, bà vẫn nâng niu cất giữ chiếc máy đánh chữ cũ như một báu vật minh chứng cho những ngày gian khó nhưng đầy ắp sự sẻ chia của bạn bè quốc tế.

Sức cảm hóa từ đường lối ngoại giao và nhân cách của bà Nguyễn Thị Bình có một mãnh lực kỳ lạ. Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, dù chưa từng đặt chân đến nước Mỹ, bà vẫn chinh phục được trái tim của chính người dân và các tổ chức phản chiến tại quốc gia phía bên kia chiến tuyến. Mùa hè năm 1967, tại Bratislava (Cộng hòa Czech), bà đã có cuộc gặp gỡ với bà Carol Brightman – một nhà văn, nhà hoạt động chính trị Mỹ tích cực phản đối chiến tranh Việt Nam. Vì lòng ngưỡng mộ sâu sắc, bà Carol Brightman đã đặt tên con gái đầu lòng của mình là Sara Bình. Vào thời điểm đó, có khoảng mười cô bé người Mỹ khác cũng được cha mẹ đặt tên là "Bình" như một biểu tượng của lòng yêu chuộng hòa bình.

Trong lá thư gửi đến bà Bình ngày 24/3/2010, bà Carol Brightman xúc động nhắc lại: "Cuộc gặp gỡ đầu tiên của chúng ta diễn ra ở Bratislava, Cộng hòa Czech năm 1967, bà đã để lại những ấn tượng vô cùng sâu sắc trong tôi. Tôi đã đặt tên đứa con đầu của tôi là Sara Bình, theo tên của bà".

Nhiều năm sau, trong giai đoạn 1977-1978, bà Nguyễn Thị Bình giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục, cô bé Sara Bình khi ấy tròn 7 tuổi đã tự tay làm một bưu thiếp bằng bìa cứng nhờ mẹ gửi qua đường thư tay ngoại giao với nội dung: "Bà Bình thân mến. Cháu tên là Sara Bình, tên thật là Levy Brightman. Mẹ cháu là Carol Brightman. Cháu sẽ tròn 7 tuổi vào ngày 7/6... Cháu mong rằng một ngày nào đó cháu sẽ được gặp bà. Cháu yêu bà! Sara Bình".

Ước mơ ấy đã thành hiện thực khi Sara Bình chính thức đến thăm bà tại Việt Nam năm 20 tuổi.

Sự kính trọng dành cho "sứ giả hòa bình" Nguyễn Thị Bình còn được lưu dấu tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam qua bức ký họa chân dung bà do một người phụ nữ Mỹ trong tổ chức phản chiến vẽ tặng tại Pháp. Phía dưới bức tranh là dòng chữ đầy tính nhân văn: "Blessed are the peacemakers for they shall be called the children of God" (Cầu chúc cho những ai đang xây dựng hòa bình vì họ sẽ được gọi là những người con của Chúa).

Sự trân quý của bà Bình đối với tấm lòng chính nghĩa của bạn bè năm châu còn được thể hiện qua bức thư ngày 6/1/1969 gửi bà Susan Schnall tại San Francisco. Trong thư, bà viết: "Tôi muốn gửi tới bạn cảm xúc sâu sắc và lòng biết ơn chân thành vì những hoạt động chống chiến tranh quả cảm mà bạn đã dành cho Việt Nam. Những hành động đó có cảm hứng từ lòng yêu chuộng hòa bình và công lý của các bạn…".

Tất cả những tư liệu, kỷ vật ấy đã dệt nên một bức tranh tình cảm quốc tế rộng lớn và cao đẹp, được thắp sáng và lan tỏa từ chính cốt cách cao đẹp và cuộc đời tận hiến của bà Nguyễn Thị Bình.

Nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp của "sứ giả" ngoại giao, nữ Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Bình, người ta không chỉ nghiêng mình trước một trí tuệ xuất sắc mà còn cảm thấy ấm lòng trước một tâm hồn giàu trắc ẩn, luôn đong đầy tình yêu thương. Đối với bà, cuộc sống tình cảm chính là mạch nguồn nuôi dưỡng sức mạnh tinh thần kiên cường nhất. Đó là tình yêu thương gia đình nồng ấm; là nghĩa tình thủy chung sâu nặng của đồng bào, đồng chí, đồng đội và tình đoàn kết hữu nghị sâu sắc khắp năm châu.

Theo Báo Chính phủ

https://baochinhphu.vn/su-gia-hoa-binh-va-nhung-ky-vat-xuyen-the-ky-102260525165115016.htm

Việt Nam chủ trì Tọa đàm về sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân Ngày 29/4, tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York (Hoa Kỳ), nhân dịp Hội nghị Kiểm điểm Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) lần thứ 11, Việt Nam đã chủ trì tổ chức Tọa đàm với chủ đề “Nguyên tử cho phát triển: Công nghệ, năng lực và tài chính cho sử dụng năng lượng hạt nhân vì các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs)”.

Từ Côn Đảo gửi gắm khát vọng hòa bình Ngày 11-13/5/2026, đoàn công tác của Ủy ban Hòa bình Việt Nam do ông Uông Chu Lưu, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Hòa bình Việt Nam làm Trưởng đoàn đã phối hợp tổ chức và tham dự chuỗi hoạt động “Hành trình Di sản và Hòa bình” 2026 tại Đặc khu Côn Đảo, TP. Hồ Chí Minh.