Nhớ ngày giải phóng Thủ đô qua những khúc ca về Hà Nội

“Tiến về Hà Nội” – khúc ca khải hoàn về ngày giải phóng Thủ đô

Trong những khúc ca viết về ngày giải phóng Thủ đô, “Tiến về Hà Nội” của nhạc sĩ Văn Cao là nhạc phẩm đặc biệt nhất. Đến nay, mỗi lần bài hát vang lên tràn đầy sức sống vào dịp kỷ niệm ngày 10/10/1954, lại giúp thế hệ mai sau hiểu thêm cuộc đấu tranh gian khổ, cùng niềm tin chiến thắng mãnh liệt của nhân dân ta.

Người dân Hà Nội vui mừng đón chào những người lính Cụ Hồ trở về tiếp quản Thủ đô. (Hình minh họa)

“Tiến về Hà Nội” được sáng tác từ năm 1949, trước ngày giải phóng Thủ đô 5 năm. Nhưng từ giai điệu, tiết tấu đến ca từ của bài hát lại rộn ràng, chân thực tới mức người nghe cảm nhận thấy, Văn Cao đã viết ngay trong ngày 10/10/1954.

Có thể nói, ngày trọng đại đi vào lịch sử của Hà Nội đã được Văn Cao cảm nhận, dự báo trước trong khúc ca khải hoàn bất hủ “Tiến về Hà Nội”. Người nhạc sĩ tài hoa đã dùng âm nhạc để vẽ nên bức tranh hào hùng trong ngày giải phóng Thủ đô.

Theo hồi ký của Văn Cao về thời điểm sáng tác “Tiến về Hà Nội”, lúc đó ông chuyển công tác về Chi hội Văn nghệ Liên khu 3. Tại đây, nhiệm vụ đầu tiên của ông được giao là viết 1 ca khúc về Hà Nội.

2 tuần lễ sau đó, vào đầu mùa xuân năm 1949, Văn Cao đã viết xong “Tiến về Hà Nội”. Bài hát ngay lập tức được in trên báo Thủ đô, rồi lưu truyền trong cán bộ, chiến sĩ và được đông đảo nhân dân yêu thích. Với giai điệu hào hùng, vui tươi, rộn ràng, lời ca ý nghĩa, thúc giục, ca khúc có sức sống lạ thường. Nó đã tạo nên sự phấn khích, cùng niềm tin mãnh liệt về ngày chiến thắng của cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ.

Ca khúc là giấc mơ của đoàn quân chiến sĩ về ngày trở lại Hà Nội trong niềm vui chiến thắng:

“Trùng trùng quân đi như sóng

Lớp lớp đoàn quân tiến về

Chúng ta đi nghe vui lúc quân thù đầu hàng....

Chúng ta đem vinh quang sức dân tộc trở về

Cả cuộc đời tươi vui về đây

Năm cửa ô đón mừng đoàn quân tiến về

Như đài hoa đón mừng nở năm cánh đào...”

Đúng ngày 10/10/1954, “Tiến về Hà Nội” được các chiến sĩ về tiếp quản Thủ đô cùng người dân ở 5 cửa ô hát vang khi đón mừng đoàn quân giải phóng. Vậy là, tất cả những gì Văn Cao mơ về ngày lịch sử trọng đại đó đều trở thành hiện thực.

Từ đây, khúc ca khải hoàn Văn Cao viết riêng cho Hà Nội trở thành một phần không thể thiếu trong ngày Thủ đô hoàn toàn thoát khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp. Mặc dù lúc đó chỉ là cảm nhận, lòng lạc quan về niềm tin chiến thắng nhưng Văn Cao đã lột tả rất chân thực những hình ảnh thật cụ thể và sinh động cùng không khí hân hoan của ngày lịch sử ấy.

“Cảm xúc tháng Mười” – khúc ca mở đầu những chiến công

“Cảm xúc tháng Mười” ghi lại thời khắc hào hùng trong cách mạng. Nó như nhắc nhở mỗi chúng ta về những ngày tháng gian khó ở Hà Nội, cùng sự hy sinh xương máu của các thế hệ cha anh trong cuộc chiến trường kỳ chống thực dân Pháp. Đến nay, mỗi dịp kỷ niệm ngày giải phóng Thủ đô, bài hát lại ngân lên, khiến lòng người bồi hồi xúc động.

Từng đoàn quân chiến thắng trở về tiếp quản Thủ đô. (Hình minh họa)

Ca khúc được viết lên bởi 2 nghệ sĩ. Lúc đầu “Cảm xúc tháng Mười” là sáng tác của nhà thơ Tạ Hữu Yên. Khi gặp nhạc sĩ Nguyễn Thành và Văn An, ông đã đọc bài thơ đó lên. Nghe xong, họ đều giành lấy phổ nhạc, sau đó phải bốc thăm để lựa chọn. Cuối cùng may mắn thuộc về anh Thành.

Sau đó 1 tuần, nhạc sĩ Nguyễn Thành đã phổ nhạc thành công bài hát “Cảm xúc tháng Mười”. Ca khúc ngay lập tức được mọi người đón nhận, bởi giai điệu đẹp đẽ mà sâu lắng, hùng dũng, thân thương. Cho đến nay, những tình cảm chân thành trong nhạc phẩm vẫn có sức sống kỳ diệu khi lay động trái tim biết bao thế hệ.

Nhạc sĩ Nguyễn Thành đã dùng những cung bậc cảm xúc, cùng tiết tấu âm nhạc để diễn tả khung cảnh tràn ngập hạnh phúc của nhân dân ta khi đoàn quân giành chiến thắng tiến về tiếp quản Thủ đô trong ngày giải phóng:

“Khi đoàn quân kéo về mua thu ấy

Nhịp trống rung ba mươi sáu phố phường...

Một sớm thu trong đất thắm sao vàng

Năm cửa ô xòe năm cánh rộng

Đoàn quân về nhấp nhô như sóng...”

Sau hơn 8 năm kháng chiến gian khổ, ngày 10/10/1954, đoàn quân chiến thắng cùng cán bộ, đồng bào tiến về giải phóng Thủ đô. Hôm đó, cờ đỏ sao vàng bay phấp phới, trời nắng đẹp đầy hoa, lòng người rộn ràng, hân hoan. Nhà thơ cũng như nhạc sĩ của “Cảm xúc tháng Mười” không chỉ đơn thuần tái hiện khung cảnh và không khí trong ngày ấy, mà còn thể hiện nỗi lòng, sự xúc động khi những người mẹ tìm con:

“Mẹ đứng hàng đầu rưng rưng nước mắt.

Xốn xang mẹ thầm gọi các con

Anh chiến sĩ mến thương nhìn mẹ

Nghe niềm vui ấm cả tâm hồn”

Trong ngày vui chiến thắng, “Cảm xúc tháng Mười” còn tái hiện nhiều kỷ niệm về những ngày tháng đấu tranh gian khổ. Biết bao người ra đi, không chỉ các chiến sĩ, trong đó còn có cả bà mẹ bế đứa con mới sinh ra trong bom đạn. Vượt qua gầm cầu Long Biên lặng lẽ, khi từng toán quân giặc vẫn đi lại tuần tra mà không hề hay biết.

“Cảm xúc tháng Mười” đã ghi lại chứng tích hào hùng của dân tộc. Đây có lẽ là ca khúc cách mạng sâu lắng, hào hùng và giàu tình cảm nhất về ngày lịch sử trọng đại 10/10/1954.

“Hướng về Hà Nội” – ca khúc đầy ắp kỷ niệm về Thủ đô trong những năm 1954

“Hướng về Hà Nội” đã trở nên thân quen với biết bao người. Khi mỗi dịp kỷ niệm ngày giải phóng Thủ đô, ca khúc ấy lại vang lên, khiến lòng ta lại bồi hồi, xúc động nhớ về những ngày Hà Nội sống trong bom đạn.

Niềm vui của các chiến sĩ và nhân dân Thủ đô trong ngày giải phóng. (Hình minh họa)

Nhạc sĩ Hoàng Dương sáng tác ca khúc “Hướng về Hà Nội” trong nỗi nhớ vô bờ của một thời loạn lạc. Những năm 1953 – 1954, quân Pháp ném bom dữ dội vào Hà Nội. Từ bên kia thành phố, cảm xúc trong ông dâng trào, chỉ trong 1 đêm đã viết lên bài hát. Sau đó, nhạc phẩm được lan truyền rộng rãi trên cả nước và ở nước ngoài.

Cảm xúc đến với nhạc sĩ Hoàng Dương là nỗi nhớ thương dành cho người em gái nội thành, ông từng đem lòng yêu mến. Tuy nhiên, ca từ của “Hướng về Hà Nội” lại không phải thể hiện tình cảm lứa đôi, mà khắc khoải tâm trạng của những người phải ly tán khi nghe tiếng pháo dội vào Thủ đô:

“Hà Nội ơi, hướng về thành phố xa xôi

Ánh đèn giăng mắc muôn nơi, áo màu tung gió chơi vơi

Hà Nội ơi, phố phường dài ánh trăng mơ

Liễu mềm nhủ gió gây thơ, thấu chăng lòng khách bơ vơ…”

Ca khúc đã vượt qua ranh giới cảm xúc cá nhân và chạm vào nỗi niềm chung của những người đã từng sống ở Hà Nội. Bài hát mang nỗi buồn thời chinh chiến nhưng không hề bi lụy, mà tràn đầy niềm tin vào ngày chiến thắng, được trở về Thủ đô:

“… Hà Nội ơi, những ngày vui đã ra đi,

Biết người có nhớ nhung chi,

Hết rồi giây phút phân ly...

Biết đâu ngày ấy anh về…”

“Hướng về Hà Nội” chinh phục người nghe bởi cảm xúc chân thành, cùng giai điệu nhẹ nhàng, ca từ sâu lắng, giàu chất thơ. Bài hát đã sống cùng những thăng trầm lịch sử. Đến nay, khi chiến tranh đã đi qua, lời ca ấy vẫn vang vọng, gợi nhắc thế hệ mai sau ghi nhớ về thời khắc hào hùng của dân tộc.

Minh Châu