Moldova: Tổng thống “quyết đấu” với Thủ tướng

Đây là lần thứ 4 ông Igor Dodon bị tạm dừng chức vụ, trong đó 3 lần từ chối phê chuẩn thành viên chính phủ theo đề xuất của ông Pavel Filip.

Thượng tôn pháp luật

Hơn 10 ngày trước (24/9), Tổng thống Igor Dodon đã bị Tòa án Hiến pháp ra quyết định tạm đình chỉ chức vụ sau khi ông từ chối bổ nhiệm 2 thành viên chính phủ theo tờ trình của Thủ tướng Pavel Filip. Và mọi chuyện đều xuất phát từ bất đồng giữa Tổng thống Igor Dodon và Thủ tướng Pavel Filip.

Giới truyền thông cho biết, theo đề nghị của các nghị sỹ thuộc đảng Dân chủ, ngày 24/9, Tòa án Hiến pháp họp và quyết định của họ đã mở đường cho Chủ tịch Quốc hội Andrian Kandu trở thành quyền Tổng thống và ký quyết định bổ nhiệm Bộ trưởng Y tế, An sinh Xã hội và Gia đình, Bộ trưởng Nông nghiệp, Phát triển khu vực, Bảo vệ môi trường.

Được biết, ông Igor Dodon từng từ chối bổ nhiệm 2 bộ trưởng kể trên theo tờ trình của Thủ tướng Pavel Filip hồi tháng 9 với lý do 1 người không có trình độ y học, và người còn lại có nhiều nghi ngờ chưa được làm rõ.

Ông Igor Dodon.

Nhiều người nói rằng, Tổng thống Igor Dodon không ký phê chuẩn quyết định bổ nhiệm đối với Bộ trưởng Y tế, An sinh Xã hội và Gia đình, Bộ trưởng Nông nghiệp, Phát triển khu vực, Bảo vệ môi trường không phải trước đó mới phải nhập viện vì tai nạn giao thông hôm 9/9. Được biết, ông Igor Dodon đã phải nhập viện sau khi chiếc xe chở tổng thống va chạm với chiếc xe tải của nhà máy chế biến thịt trên tuyến đường Straseni-Calarasi, phía Tây Bắc thủ đô Chisinau.

Hơn 9 tháng trước (2/1), Tòa án Hiến pháp từng đình chỉ tạm thời quyền lực của Tổng thống Igor Dodon vì nhiều lần từ chối bổ nhiệm 5 bộ trưởng và 2 thứ trưởng, theo tờ trình của Thủ tướng Pavel Filip. Sau khi Tòa án Hiến pháp ra quyết định kể trên, Tổng thống Igor Dodon đã coi đây là hành động vi phạm nghiêm trọng thủ tục pháp lý, thậm chí vi phạm dân chủ. Và theo giải thích của ông Igor Dodon, sở dĩ không ký quyết định bổ nhiệm vì các ứng cử viên không đủ khả năng, thậm chí có người bị cáo buộc có liên quan tới tham nhũng.

Theo luật pháp Moldova, Tổng thống có quyền từ chối phê chuẩn các ứng cử viên chính phủ do Thủ tướng đệ trình, nhưng chỉ 1 lần duy nhất. Tới lần đệ trình thứ hai, Tổng thống phải có nghĩa vụ phê chuẩn quyết định bổ nhiệm của Thủ tướng. Và nếu Tổng thống tiếp tục từ chối thì quyền hạn của ông sẽ được chuyển cho Chủ tịch Quốc hội và người này ký sắc lệnh thay Tổng thống. Luật pháp Moldova quy định, nếu bị quy là “chống lại quyết định của Quốc hội”, Tổng thống có thể bị phế truất và khi đó Quốc hội có quyền tiến hành các thủ tục để bãi nhiệm người đứng đầu nhà nước thông qua một cuộc trưng cầu dân ý. Và đây không phải lần đầu Tổng thống Igor Dodon ngăn chặn việc lựa chọn thành viên chính phủ.

Nguyên nhân sâu xa

Hơn 1 năm trước (7/9/2017), ông Igor Dodon đã ký quyết định dừng hiệu lực về việc cử binh sỹ Moldova tham dự cuộc tập trận quân sự của NATO có tên gọi "Rapid Trident-2017" diễn ra tại Ukraine. Và động thái này càng làm sâu sắc thêm bất đồng giữa ông Igor Dodon với ông Pavel Filip. Bởi ông Pavel Filip là người ký quyết định cử binh sỹ tham dự cuộc tập trận này. Mặc dù ông Igor Dodon đã dùng quyền Tổng tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang để bãi bỏ quyết định của ông Pavel Filip, nhưng đại diện Chính phủ vẫn tuyên bố, binh sỹ Moldova sẽ tham dự cuộc tập trận này. Ông Igor Dodon coi việc bất tuân mệnh lệnh của Tổng thống là hành động tiếm quyền của Thủ tướng. Trước đó, ông Pavel Filip còn yêu cầu Liên hợp quốc rút quân đội nước ngoài ra khỏi Moldova, nhưng không xin ý kiến ông Igor Dodon.

Dư luận cho rằng, quyết định bổ nhiệm Phó Chủ tịch “Đảng Nhân dân châu Âu” Yevgeny Sturza làm Bộ trưởng Quốc phòng, bất chấp việc này không được Tổng thống phê chuẩn gần 1 năm trước là đỉnh điểm của mâu thuẫn giữa ông Igor Dodon với Thủ tướng Pavel Filip.

Gần 1 năm trước (25/10/2017), Chủ tịch Quốc hội Andrian Kandu tuyên bố, buổi lễ tuyên thệ nhậm chức của Bộ trưởng Quốc phòng Yevgeny Sturza đã diễn ra tại Dinh Tổng thống và việc này được tổ chức theo thủ tục đặc biệt. Bởi bất chấp việc Tổng thống Igor Dodon đã 2 lần từ chối, nhưng ông Yevgeny Sturza vẫn trở thành Bộ trưởng Quốc phòng. Ông Igor Dodon coi việc bổ nhiệm kể trên là bất hợp pháp - Tuyên thệ của Bộ trưởng Quốc phòng vượt quá khuôn khổ hợp pháp chính trị và chứng tỏ sự bất lực của chính quyền, khi vi phạm những sai lầm nghiêm trọng.

Tổng thống Igor Dodon và Thủ tướng Pavel Filip.

Trước đó (hạ tuần tháng 8/2017), ông Pavel Filip còn mời Washington xây căn cứ huấn luyện quân sự của Mỹ ở làng Bulboaca của Moldova, bất chấp sự phản đối của Tổng thống Igor Dodon, Tổng tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang. “Kế hoạch xây 8 khu kiến trúc mới tại căn cứ quân sự ở làng Bulboaca của Mỹ, nhưng không nhận được sự chấp thuận là hành động khiêu khích, phớt lờ quyền hạn của người đứng đầu đất nước, bởi ông là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang”, ông Igor Dodon tuyên bố sau khi biết chuyện.

Thân Nga hay phương Tây?

Hơn 9 tháng trước (5-1), Tổng thống Igor Dodon từng coi việc sửa Luật truyền hình và phát thanh, trong đó có điều khoản cấm phát trên chương trình quốc gia tin thời sự và thông tin phân tích của Nga là sự vi phạm trắng trợn quyền tự do của công dân. Việc này diễn ra khi Tòa án Hiến pháp phán quyết, Chủ tịch Quốc hội hoặc Thủ tướng có thể tạm thời thực hiện quyền Tổng thống trong việc thông qua luật cấm phát sóng các chương trình.

Theo ông Igor Dodon, số người gốc Nga và người nói tiếng Nga chiếm tỷ lệ cao ở Moldova, nên người dân nước này muốn duy trì quan hệ chặt chẽ với Nga. "Như đã hứa, tôi sẽ không khuất phục chế độ dưới bất kỳ nguyên cớ nào. Tôi không chấp nhận các ứng cử viên và sẽ không ký luật trái với lợi ích của công dân. Về luật chống tuyên truyền - đó là sự tấn công trắng trợn vào quyền tự do có được thông tin của công dân Moldova", ông Igor Dodon viết trên Facebook hôm 5/1 để chỉ trích luật cấm các chương trình của Nga.

Theo giới truyền thông, khi trả lời phỏng vấn hãng Sputnik, ông Igor Dodon từng tuyên bố, sẽ không ký bất kỳ dự luật nào chống Nga và bày tỏ tin tưởng vào sự ủng hộ của nhân dân Moldova trong vấn đề này. "Hiến pháp quy định, trong lần thứ hai tổng thống bắt buộc phải ký dự luật. Nhưng tôi sẽ chủ động bác bỏ dự luật này vì nó không thích hợp với lợi ích quốc gia của Moldova. Thậm chí nếu Quốc hội thông qua nó đến 2 hoặc 3 lần, tôi cũng sẽ không ký, và nó sẽ không có hiệu lực. Tôi chắc chắn người dân sẽ đứng về phía tôi", ông Igor Dodon nhấn mạnh.

Theo giới truyền thông, Tổng thống Igor Dodon là người có quan điểm trung dung - vừa muốn quan hệ tốt với Nga, vừa muốn hợp tác với Liên minh châu Âu, còn Thủ tướng Pavel Filip là người có xu hướng thân Mỹ, muốn cắt đứt quan hệ với Moskva và gia nhập NATO.

Gần 3 năm trước (20/1/2016), chính phủ của Thủ tướng Pavel Filip đã tuyên thệ nhậm chức trước sự chứng kiến của Tổng thống Nicolae Timofti. Và từ khi lên thay Tổng thống Nicolae Timofti, ông Igor Dodon thường xuyên va chạm với Thủ tướng Pavel Filip và phe đối lập. Theo giới truyền thông, Tổng thống Nicolae Timofti phải ra đi sau khi người dân tức giận trước vụ “biến mất” 1 tỉ USD tại một trong những nước nghèo nhất châu Âu.

Được biết, sau khi ông Pavel Filip tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng (thay thế người tiền nhiệm Valeriu Strelet, phải từ chức ngày 29/10/2015 vì không vượt qua cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm), khoảng 7.000 người đã xuống đường biểu tình tại thủ đô Chsinau của Moldova để yêu cầu chính phủ từ chức và tiến hành bầu cử trước thời hạn. Người biểu tình tố cáo chính phủ chịu sự chi phối của các doanh nhân có quan hệ với chính quyền và thao túng chính sách của Moldova. Khi đó ông Igor Dodon với tư cách lãnh đạo đảng Xã hội Moldova đã phản đối việc bổ nhiệm chính phủ mới. Và mâu thuẫn giữa Thủ tướng Pavel Filip với Tổng thống Igor Dodon khi nào mới kết thúc là câu hỏi được nhiều người dân đặt ra...

Đ.Trù – N.Tân (t/h)