Luật An ninh mạng 2025: 'Lá chắn' trước nguy cơ Deepfake và lừa đảo AI

Hoàn thiện "lá chắn pháp lý"

Thời gian gần đây, cơ quan chức năng liên tục phát đi cảnh báo về các hình thức giả danh công an, viện kiểm sát, ngân hàng hoặc sử dụng AI để giả giọng nói người thân nhằm yêu cầu chuyển tiền. Nhiều video giả mạo người nổi tiếng quảng bá đầu tư tài chính, tiền ảo, chứng khoán xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội, thu hút hàng chục nghìn lượt xem trước khi bị phát hiện và gỡ bỏ.

Nếu như trước đây lừa đảo trực tuyến chủ yếu dựa vào tin nhắn giả mạo hoặc các đường link độc hại thì hiện nay AI và Deepfake đã khiến các thủ đoạn này trở nên khó nhận diện hơn nhiều. Chỉ với một đoạn ghi âm ngắn hoặc vài hình ảnh công khai trên mạng xã hội, công nghệ Deepfake có thể tái tạo giọng nói, khuôn mặt và video với độ chân thực rất cao, khiến người dùng dễ rơi vào trạng thái mất cảnh giác và khó phân biệt thật - giả.

Theo Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), các hoạt động tấn công mạng, lừa đảo trực tuyến, chiếm đoạt dữ liệu cá nhân, phát tán thông tin sai sự thật, thông tin xấu độc; việc lợi dụng công nghệ AI, công nghệ Deepfake để giả mạng thông tin, thao túng nhận thức xã hội có xu hướng gia tăng cả về quy mô và mức độ tinh vi. Với 85 triệu người sử dụng Internet và 79 triệu tài khoản mạng xã hội đang hoạt động tại Việt Nam, không gian mạng trở thành môi trường gắn chặt với đời sống hàng ngày của người dân.

Hệ lụy của các hành vi lừa đảo bằng AI hay Deepfake không dừng lại ở thiệt hại kinh tế mà còn trực tiếp xâm phạm quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm và quyền tiếp cận thông tin an toàn của người dân, đồng thời tác động tiêu cực tới niềm tin xã hội và sự ổn định chung của đất nước.

Luật An ninh mạng 2025 là cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng không gian mạng Việt Nam an toàn, tin cậy và bền vững. (Ảnh minh họa: KT)

Việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật An ninh mạng năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng và tăng cường bảo vệ người dân trên môi trường số.

Theo Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, một trong những điểm đột phá của Luật An ninh mạng năm 2025 là việc thiếp lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ và hiện đại về công tác quản lý nhà nước đối với an ninh mạng. Tư duy quản lý đã chuyển từ xử lý, khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm, ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ đe đọa an ninh mạng.

Lần đầu tiên, khái niệm "an ninh dữ liệu" được xác định là một nội dung trọng tâm trong chính sách pháp luật về an ninh mạng. Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành tài sản có giá trị chiến lược, Luật đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi liên quan đến an ninh quốc gia. Đồng thời, nghiêm cấm các hành vi thu thập, mua bán, chuyển nhượng trái phép dữ liệu cá nhân; nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số trong việc bảo vệ thông tin người dùng và bảo đảm an toàn dữ liệu trên môi trường mạng.

Luật cũng thiết lập cơ chế trách nhiệm phản ứng nhanh đối với các nền tảng số. Theo đó, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet và mạng xã hội có trách nhiệm xử lý thông tin vi phạm pháp luật trong thời hạn tối đa 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền; riêng các tình huống khẩn cấp liên quan đến an ninh quốc gia phải xử lý trong vòng 6 giờ. Quy định này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn tin giả, lừa đảo trực tuyến, thông tin độc hại và các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trên không gian mạng.

Luật An ninh mạng năm 2025 cũng bổ sung khung pháp lý bước đầu đối với quản trị trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số mới nổi; nghiêm cấm việc lợi dụng AI, Deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói hoặc tạo dựng thông tin sai sự thật nhằm thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Điều này cho thấy tư duy lập pháp chủ động, kịp thời của Việt Nam trước những thách thức mới phát sinh từ công nghệ số; đồng thời khẳng định quan điểm nhất quán là phát triển công nghệ phải gắn với trách nhiệm xã hội, đạo đức công nghệ và mục tiêu bảo vệ con người trong môi trường số.

Bảo đảm quyền con người trên không gian số

Luật An ninh mạng năm 2025 thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Nhà nước Việt Nam trong việc bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trên môi trường số.

Trong bối cảnh dữ liệu số trở thành nguồn lực cốt lõi của nền kinh tế số, quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân ngày càng có ý nghĩa thiết yếu. Luật quy định nghiêm cấm các hành vi thu thập, mua bán, trao đổi, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân; đồng thời tăng cường cơ chế bảo vệ người sử dụng không gian mạng trước các hành vi lừa đảo, giả mạo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm và xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đây là bước tiến quan trọng trong việc hình thành văn hóa tôn trọng quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam.

Đối với trẻ em và nhóm yếu thế, Luật yêu cầu các nền tảng số, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng thực hiện các biện pháp bảo vệ phù hợp theo nguyên tắc bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế và vận hành hệ thống; chủ động rà quét, phát hiện, ngăn chặn nội dung độc hại, thông tin gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển toàn diện của trẻ em và người dùng dễ bị tổn thương trên môi trường mạng.

Đặc biệt, ngay sau khi Luật An ninh mạng năm 2025 được Quốc hội thông qua, ngày 23/3/2026 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030". Đây là quyết định thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong việc xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh cho trẻ em; nâng cao kỹ năng số, kỹ năng tự bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tiếp cận Internet một cách an toàn, có trách nhiệm.

Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, việc nâng cao "sức đề kháng số" cho người dân cũng là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh các hình thức lừa đảo công nghệ cao ngày càng gia tăng. Người dùng Internet cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin, xác minh nhiều lớp trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp dữ liệu cá nhân, đồng thời giữ sự tỉnh táo trước những nội dung gây sốc, kích động hoặc đánh vào tâm lý hoang mang trên mạng xã hội.

Hợp tác quốc tế chống tin giả

Việt Nam tiếp tục tăng 8 bậc về an toàn, an ninh mạng toàn cầu