Khi phụ nữ dân tộc thiểu số trở thành nghiên cứu viên

Trước đây, chị em dân tộc Tày, Dao, H’Mông sinh sống tại hai xã Phúc Lộc và Bành Trạch, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn chỉ quen với trồng trọt, chăn nuôi và việc nhà. Nhưng từ khi dự án “Tăng cường sự tham gia và tiếng nói của phụ nữ dân tộc thiểu số” được thực hiện tại hai xã kể trên thì hình ảnh chị em đi nghiên cứu cộng đồng cùng nhau, cùng cầm máy ảnh đi chụp, cầm giấy bút đi phỏng vấn đã không còn xa lạ với người dân nơi đây.

Tham gia dự án, các chị em có cơ hội thể hiện năng lực nghiên cứu của mình. Họ trở thành người tìm hiểu, xác định những vấn đề mà cộng đồng nơi mình sống đang phải đối mặt như: ô nhiễm nguồn nước; chăn nuôi lợn đen bản địa; trẻ em bỏ học… từ đó đề xuất các sáng kiến, vận động cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội cùng giải quyết.

Cùng đi nghiên cứu, cùng vui

Sằm Thị Xinh tổ chức sinh hoạt hè cho trẻ em trong khu vực - hoạt động của nhóm đồng nghiên cứu nhằm giảm tình trạng trẻ em bỏ học

Mới đầu khi được lựa chọn để trở thành đồng nghiên cứu viên trong dự án, các chị em đều cảm thấy bỡ ngỡ và không rõ nghiên cứu là làm gì. Họ nghĩ rằng công việc ấy chỉ dành cho cán bộ hay chuyên gia, còn chị em phụ nữ cả ngày ở nhà sao làm được. Sằm Thị Xinh, 22 tuổi, người dân tộc H’Mông, là một trong 32 nghiên cứu viên của dự án chia sẻ: “Lúc đầu, em thấy khó lắm. Khi giảng viên bảo là làm nghiên cứu và đồng nghiên cứu, em nghĩ, làm sao mình làm được. Em hình dung làm nghiên cứu giống như phải vượt qua một quả đồi rất cao vậy”. Đến khi được tham gia các lớp tập huấn, Xinh hiểu ra làm nghiên cứu đơn giản là cùng nhau tìm ra vấn đề và thảo luận về vấn đề. Từ đó, Xinh cùng các bạn tự tin tham gia dự án và hoàn thành tốt các công việc.

Anh Nguyễn Đức Thành, Quản lý dự án phát triển của CARE cho biết: Dự án “Tăng cường sự tham gia và tiếng nói của phụ nữ dân tộc thiểu số” tại xã Phúc Lộc và Bành Trạch, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn sử dụng phương pháp nghiên cứu cùng cộng đồng (còn gọi là đồng nghiên cứu hoặc nghiên cứu có sự tham gia) nhằm nâng cao năng lực và tiếng nói cho phụ nữ dân tộc Tày, Dao, H’Mông trên địa bàn. Tham gia dự án, các chị em được tập huấn về đa dạng văn hóa, phương pháp kể chuyện qua hình ảnh và phương pháp nghiên cứu có sự tham gia của cộng đồng.

Sau khi được hướng dẫn, những nghiên cứu viên hăng hái đến nhà từng người dân để tìm hiểu vấn đề mà mọi người đang quan tâm, nhờ vậy mà họ được đi nhiều nơi hơn, được học hỏi nhiều điều hơn. Chị Triệu Thị Xiêm (dân tộc Tày), nghiên cứu viên thôn Khuổi Slẳng, hào hứng nói: “Lúc đầu được cầm máy ảnh thì thích lắm, hí hửng rủ nhau đi. Lên Phúc Lộc, lên Nà Ma này, đi bộ mấy cây số khổ mấy cũng đi. May mà làm với nhau mới được đi như thế, không trước đấy còn chưa đi xem hết Bắc Kạn như thế nào”.

Chị em tự tin trình bày kết quả nghiên cứu bằng hình thức diễn kịch trong buổi hội thảo báo cáo kết quả ngày 24/5/2017

Nhờ quá trình tập huấn và đi nghiên cứu, chị em không chỉ tự tin hơn mà còn có thêm kinh nghiệm làm công tác xã hội, làm kinh tế gia đình. Những đề xuất từ nghiên cứu viên luôn thiết thực với nhu cầu hiện tại của cộng đồng họ sinh sống.

Tại thôn Nà Khao và Bản Luộc thuộc xã Phúc Lộc, sau khi nhóm đi làm nghiên cứu và nhận thấy việc nuôi lợn đen bản địa đem lại giá trị kinh tế cao, đã thảo luận về dự định xây dựng mô hình chăn nuôi lợn đen. Đăng ký thực hiện mô hình: Mỗi câu lạc bộ sẽ có 5 hộ chăn nuôi lợn nái, 5 hộ chăn nuôi lợn thịt. Mô hình hiệu quả thì có thể nhân rộng ra để cung cấp thức ăn sạch, bán ra cả miền núi và miền xuôi. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu “Chăn nuôi lợn đen bản địa” đã sáng kiến thành lập một tổ hợp tác gồm 15 thành viên do chị Dương Thị Hội (dân tộc Tày) làm tổ trưởng. Hàng tháng, tổ hợp tác thường tổ chức họp để tổng hợp kế hoạch. Từ những buổi họp, chị em đã xây dựng mô hình “cùng nuôi, cùng mua, cùng bán” để nuôi lợn hiệu quả và đạt kinh tế cao hơn. Cụ thể, mọi người cùng chia sẻ kinh nghiệm nuôi lợn với nhau; cùng mua thức ăn nuôi lợn để được giá rẻ hơn và giảm tiền vận chuyển; bán thịt lợn cùng thời điểm với mức giá bằng nhau để không bị thương lái ép giá... Những sáng kiến của nhóm nghiên cứu thực sự đã đem lại hiệu quả kinh tế cho tổ hợp tác cũng như người dân trong thôn.

Chị Dương Thị Hội chia sẻ kinh nghiệm nuôi lợn đen tại nhà

Ủng hộ của người thân, cộng đồng

Trở thành nghiên cứu viên cộng đồng, nhiều chị phải thu xếp công việc nhà, nhờ chồng chăm con để đi nghiên cứu. Chị La Thị Đoàn (dân tộc H’Mông) ở thôn Vằng Quan vẫn luôn được chồng động viên tham gia dự án dù con còn chưa cai sữa. Tuy vậy, chị vẫn ngần ngại vì sợ mẹ chồng trách khi không có ai làm việc nhà, chồng chị bảo: “Cứ đi đi, ở nhà chồng làm việc cho, làm thêm cả phần của vợ nữa nên mẹ không nói đâu”, nhờ vậy mà chị Đoàn yên tâm đi làm nghiên cứu.

Trong quá trình đi nghiên cứu, chị em cũng đã nhận được nhiều sự ủng hộ từ cộng đồng. Chị Nông Thị Inh chia sẻ: “Lúc mới đi chụp ảnh thì nhiều người không biết, họ không cho chụp ảnh. Khi biết mình làm về ô nhiễm môi trường, họ ủng hộ lắm. Họ nói rác thải vứt nhiều, nguồn nước ô nhiễm, họ cũng bức xúc lắm. Có người còn nhiệt tình xuống suối lôi những bao rác lên cho mình chụp ảnh. Chưa đi thì lúc đầu thấy ngại ngại, lúc đi rồi thấy ai cũng ủng hộ thì thấy cũng vui”.

Báo cáo kết quả của nhóm đồng nghiên cứu thôn Thiêng Điểm, xã Phúc Lộc về rác thải sinh hoạt và ô nhiễm môi trường nước

Quá trình nghiên cứu với những đề xuất thiết thực, đóng góp tích cực vào các hoạt động của địa phương nên không chỉ nhận được sự ủng hộ tích cực từ cộng đồng mà các chị em nghiên cứu viên còn nhận được sự quan tâm hỗ trợ của cán bộ chính quyền thôn, xã. Ông Ma Văn Xương, chủ tịch UBND xã Bành Trạch, cho biết chương trình đồng nghiên cứu đã giúp chị em dân tộc thiểu số tại tỉnh Bắc Kạn nhận thức được vai trò của mình, các chị đã mạnh dạn dưa ra những ý kiến dựa trên nghiên cứu. Lãnh đạo luôn trân trọng ý kiến, kiến nghị của các chị em và đã đưa những ý kiến đó vào bản kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội của xã.

Thùy Linh