Hai sắc thái cảm xúc về vấn nạn ô nhiễm môi trường ở Trung Quốc

Cuộc điều tra của người mẹ có con bị khối u

Năm 2015, “Under the Dome” (Dưới mái vòm) – bộ phim tài liệu mô tả chi tiết nguyên nhân dẫn đến tình trạng sương khói ô nhiễm không khí ở Trung Quốc giành được sự quan tâm đặc biệt của công chúng.

“Dưới mái vòm” kéo dài khoảng gần 2 giờ đồng hồ đề cập đến tình trạng ô nhiễm không khí nặng nề ở Trung Quốc do Sài Tĩnh (Chai Jing) – cựu phóng viên Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) thực hiện. Những thước phim theo bước chân Sài Tĩnh đi khắp Trung Quốc và nhiều nơi khác trên thế giới để tìm câu trả lời cho những câu hỏi: Khói mù là gì? Chúng đến từ đâu? Làm sao để giải quyết vấn đề này?

“Under the Dome” đi tìm câu trả lời cho thực trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ở Trung Quốc

Sài Tĩnh phát hiện mình mang thai vào tháng 1/2013. Đây cũng là thời điểm 25 tỉnh và thành phố ở Trung Quốc bị bao phủ bởi sương mù nặng. Sau đó, tới tháng 10/2013, bé gái của cô chào đời và được chuẩn đoán có khối u lành tính. Điều này khiến cô phải bỏ công việc để tập trung chăm sóc con gái. Đó là thời gian Sài Tĩnh bắt đầu thực hiện bộ phim tài liệu này.

“Trước đây tôi không hề sợ sự ô nhiễm môi trường, nhưng giờ đây sức khỏe của con gái tôi, những gì cháu hít thở, ăn và uống đều là trách nhiệm của tôi và tôi cảm thấy sợ hãi với sự ô nhiễm môi trường”, Sài Tĩnh nói.

Cựu phóng viên CCTV thực hiện hàng loạt các cuộc điều tra, bao gồm phỏng vấn người dân, phỏng vấn các đơn vị chức năng, các quan chức địa phương và cả đại biểu quốc hội. Cô còn phỏng vấn các quan chức ở London (Anh) và Los Angeles (Mỹ) – 2 thành phố từng bị ô nhiễm nặng.

Sài Tĩnh quyết định bắt tay vào làm bộ phim đặc biệt từ câu chuyện buồn của chính bản thân mình

Bộ phim của Sài Tĩnh được thực hiện độc lập. Cô sử dụng hơn 1 triệu nhân dân tệ (hơn 150.000 USD) tiền của mình để hoàn thành bộ phim. Nhưng cô cũng được sự hỗ trợ sản xuất của đài CCTV, đơn vị cũ nơi cô công tác. Bộ phim mang tính chất một cuộc điều tra kéo dài suốt 1 năm về vấn đề ô nhiễm độc hại tại Trung Quốc.

Các tài liệu điều tra của Sài Tĩnh rất sâu sắc, dẫn chứng đưa ra sắc sảo và thuyết phục. Trong đó, rất nhiều hình ảnh hay các câu trả lời phỏng vấn gây ám ảnh. Ngay từ đầu của phim, Sài Tĩnh tiến hành phỏng vấn một cô bé 6 tuổi sống ở tỉnh Sơn Tây, một khu vực công nghiệp nặng ở miền Trung Trung Quốc. Cô bé cho biết, em chưa bao giờ được nhìn thấy sao trên bầu trời hay những đám mây trắng, nền trời xanh. Câu trả lời đó có lẽ là minh chứng sinh động cho tình trạng các thành phố lớn và khu công nghiệp luôn bị bao bọc bởi lớp bụi dày đặc...

“Under the Dome” thể hiện quá trình điều tra, tìm hiểu kỳ công của cựu phóng viên

Bộ phim tài liệu cho thấy rằng, nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nguy hiểm tại Trung Quốc chủ yếu là do khai thác và sử dụng năng lượng kém hiệu quả. Qua đó, Sài Tĩnh kêu gọi người dân giảm thiểu phụ thuộc vào xe hơi, chủ động tố cáo những tập đoàn, công ty gây ô nhiễm.

Bộ phim nhận được sự hưởng ứng rất lớn của người dân Trung Quốc, những người đang chịu ảnh hưởng trực tiếp của nạn ô nhiễm môi trường trầm trọng tại quốc gia này. Rất nhiều người thay đổi suy nghĩ và nhận thức từ bộ phim. BBC dẫn bình luận của một thành viên trên trang Sina-Weibo sau khi xem “Under the Dome”: “Tôi sẽ hạn chế sử dụng ô tô riêng ở mức có thể và thay vào đó tôi sẽ sử dụng phương tiện giao thông công cộng. Mỗi hành động nhỏ bảo vệ môi trường sẽ hội tụ thành năng lượng khổng lồ và đưa bầu trời xanh trở lại với chúng ta”.

Ô nhiễm môi trường dưới góc nhìn hài hước

Ô nhiễm không khí ở Trung Quốc không phải là chuyện đùa nhưng tổ chức WildAid hy vọng, bộ phim hài hước “Hairy Nose” (Lông Mũi) của họ sẽ có tác dụng vừa gây cười vừa khuyến khích hành động ở những người thành thị Trung Quốc chống lại ô nhiễm.

WildAid là tổ chức bảo vệ môi trường có trụ sở tại Mỹ và chi nhánh ở nhiều nước châu Á WildAid. Nhóm tác giả của bộ phim chia sẻ với hãng BBC (Anh) rằng, họ muốn mọi người đừng ngồi nhìn chính phủ hành động chống ô nhiễm và biến đổi khí hậu. Thay vì vậy họ phải tự thân vận động để cho môi trường xanh hơn.

Hình ảnh hài hước về hậu quả của ô nhiễm môi trường

Phim nói về xã hội tương lai, nơi mọi người đua nhau tôn vinh bộ lông mũi mọc dài rậm rạp, tiến hóa để lọc không khí ô nhiễm tới ngạt thở. Trong kỷ nguyên của ô nhiễm, họ chải chuốt tạo kiểu, nhuộm màu sành điệu cho lông mũi hoặc thậm chí dùng bộ lông dài thượt này như cánh tay thứ ba.

Dù chịu nhiều ánh nhìn kỳ thị của người xung quanh, một chàng trai vẫn kiên quyết cắt tỉa lông mũi để tự do hít thở. Anh cho rằng, đây là cách nhắc nhở bản thân về bầu trời trong xanh mà con người từng có.

Kết thúc phim, WildAid đưa ra khẩu hiệu hành động: "Nếu bạn không thay đổi ô nhiễm không khí, ô nhiễm sẽ thay đổi bạn", kêu gọi mọi người cùng nỗ lực cải thiện chất lượng môi trường sống.

Viễn cảnh con người sẽ chăm chút cho lông mũi không kém gì tóc hay da...

May Mei, đại diện của WildAid ở Trung Quốc chia sẻ: “Chúng tôi muốn tìm ra cách hài hước để nói về vấn đề nghiêm trọng mà chúng ta đang đối mặt”.

Bà Mei cho biết: “Điều chúng tôi muốn nói là thay đổi không khó. Nó phải xuất phát từ mọi tất cả mọi người”. Mei cho rằng, 35% ô nhiễm của Bắc Kinh đến từ khói giao thông. Vì vậy, đạp xe hay đi bộ sẽ tạo nên khác biệt thực sự.

Theo thống kê của WildAid, chất lượng không khí kém là nguyên nhân dẫn tới 1,2 triệu người chết trẻ mỗi năm ở Trung Quốc. Trong khi đó, thống kê của các nhóm nghiên cứu khác khiến nhiều người giật mình khi cho rằng, con số này có thể lên tới 4.400 người mỗi ngày.

WildAid cho biết, “Hairy Nose” là một phần trong chiến dịch GOBlue với hy vọng báo động cho người Trung Quốc về tương lai nếu tình trạng ô nhiễm hiện nay không được giải quyết.