Để người cao tuổi trở thành nguồn lực phát triển

Hội thảo chuyên đề “Phát huy vai trò người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số: Kinh nghiệm quốc tế và cơ hội hợp tác vì phát triển bền vững”. (Ảnh: Mai Anh)

Hội thảo có sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, cơ quan hợp tác phát triển, tổ chức quốc tế và các tổ chức phi chính phủ nước ngoài (TCPCPNN).

Phát biểu khai mạc, bà Đỗ Thị Kim Dung, Quyền Trưởng ban Điều phối viện trợ nhân dân (PACCOM) cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, bên cạnh duy trì tăng trưởng kinh tế, Việt Nam cần chủ động thích ứng với những chuyển biến lớn về cơ cấu dân số và bảo đảm phát triển bao trùm. Trong đó, già hóa dân số đang trở thành một xu hướng nhân khẩu học có tác động sâu rộng và lâu dài đến quá trình phát triển đất nước.

Theo bà Đỗ Thị Kim Dung, già hóa dân số trước hết là một thành quả của phát triển, thể hiện ở việc người dân sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và chất lượng cuộc sống ngày càng được cải thiện. Tuy nhiên, tốc độ già hóa nhanh cũng đặt ra những yêu cầu và thách thức mới đối với phát triển kinh tế - xã hội. “Người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc và bảo trợ, mà với tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, uy tín cũng như vốn sống phong phú, người cao tuổi còn là một nguồn lực của gia đình, cộng đồng và xã hội”, bà Đỗ Thị Kim Dung nhấn mạnh.

Bà Đỗ Thị Kim Dung, Quyền Trưởng ban Điều phối viện trợ nhân dân (PACCOM) phát biểu khai mạc. (Ảnh: Mai Anh)

Từ góc độ hợp tác quốc tế, bà Đỗ Thị Kim Dung cho biết, qua rà soát bước đầu của Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam và PACCOM, người cao tuổi hiện chưa phải là nhóm đối tượng trọng tâm trong nhiều chương trình, dự án hợp tác giữa các đối tác Việt Nam với các TCPCPNN. Tuy nhiên, bà Đỗ Thị Kim Dung cho rằng vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như già hóa khỏe mạnh, chăm sóc dài hạn, phát triển cộng đồng thân thiện với người cao tuổi, phát triển nguồn nhân lực cho kinh tế bạc, ứng dụng công nghệ, nghiên cứu chính sách và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Việt Nam có khoảng 16,5 triệu người cao tuổi

Tại Hội thảo, ông Nguyễn Trung Thành, Phòng Người cao tuổi (Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế) dẫn số liệu từ Dữ liệu dân cư Quốc gia. Theo đó, Việt Nam có khoảng 16,5 triệu người cao tuổi, chiếm khoảng 16% dân số. Trong đó, khoảng 2,6 triệu người từ 80 tuổi trở lên, tuổi thọ trung bình đạt 74,7 tuổi, trong khi số năm sống khỏe mạnh trung bình là 65,4 năm.

Đại diện Cục Bảo trợ xã hội cho biết Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và dự kiến bước vào giai đoạn dân số già trong những năm tới. Sự gia tăng nhanh cả về số lượng và tỷ trọng người cao tuổi đặt ra nhiều thách thức đối với nguồn nhân lực, hệ thống an sinh xã hội, y tế và gia đình. Do đó, để thích ứng với già hóa dân số cần có các giải pháp đồng bộ, tổng thể với sự tham gia của nhiều cấp, nhiều ngành.

Ông Nguyễn Trung Thành nhấn mạnh cần xây dựng hệ thống chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi. Theo đó, cần hình thành các gói dịch vụ kết hợp chăm sóc y tế, chăm sóc xã hội và chăm sóc tinh thần; phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng; đồng thời thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân, trong đó có các mô hình chăm sóc ban ngày và bán trú. Chính sách cũng cần tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục làm việc phù hợp với sức khỏe, chuyên môn và kỹ năng; thúc đẩy học tập suốt đời, hỗ trợ tiếp cận kiến thức và kỹ năng mới.

Ông Nguyễn Trung Thành, Phòng Người cao tuổi (Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế) chia sẻ tại Hội thảo. (Ảnh: Mai Anh)

Từ thực tiễn hoạt động của người cao tuổi, bà Hà Thị Minh Tâm, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Phát huy vai trò Người cao tuổi, Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam cho biết, việc phát huy vai trò người cao tuổi vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh trong khi khả năng thích ứng của hệ thống chính sách và dịch vụ xã hội còn hạn chế; nhận thức về vai trò của người cao tuổi ở một số nơi chưa theo kịp yêu cầu phát triển mới; cơ chế, chính sách chưa đồng bộ và khoảng cách trong tiếp cận khoa học, công nghệ, chuyển đổi số giữa các nhóm người cao tuổi còn lớn.

Bà Hà Thị Minh Tâm đề xuất các tổ chức phi chính phủ thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ hỗ trợ an sinh sang đầu tư phát huy nguồn lực người cao tuổi, coi người cao tuổi là nguồn vốn xã hội chứ không chỉ là nhóm yếu thế. Từ đó tăng cường xây dựng các mô hình sinh kế phù hợp; kết nối doanh nghiệp tạo việc làm linh hoạt; hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận chuyển đổi số, AI, thanh toán điện tử, thương mại điện tử và dịch vụ công trực tuyến; đồng thời nâng cao kỹ năng phòng chống lừa đảo trên không gian mạng.

Kinh tế bạc - biến thách thức già hóa thành động lực phát triển

TS. Đoàn Hữu Minh, đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp quốc (UNFPA) cho biết, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh trên thế giới. Việt Nam dự kiến chỉ mất khoảng 23 năm để chuyển từ giai đoạn “già hóa” sang “dân số già”, trong khi Pháp trải qua quá trình tương tự trong khoảng 115 năm. Quá trình chuyển đổi nhanh đặt Việt Nam trước nguy cơ “chưa giàu đã già”. Trong khi nhu cầu chăm sóc ngày càng tăng, hệ thống chăm sóc dài hạn vẫn còn khoảng trống, mạng lưới dịch vụ cộng đồng còn phân tán và phần lớn công việc chăm sóc người cao tuổi vẫn dựa vào gia đình.

Tuy nhiên, già hóa dân số cũng mở ra cơ hội phát triển kinh tế bạc - hệ sinh thái kinh tế gắn với nhu cầu và sự tham gia của người cao tuổi. Các lĩnh vực tiềm năng bao gồm: chăm sóc dài hạn, bảo hiểm chăm sóc dài hạn, nhà ở và hạ tầng thân thiện với người cao tuổi, công nghệ hỗ trợ, du lịch dưỡng sinh và thị trường lao động dành cho người cao tuổi.

UNFPA đánh giá thị trường này có tiềm năng lớn, song nguồn cung dịch vụ tại Việt Nam hiện còn nhỏ lẻ và khả năng tiếp cận của phần đông người cao tuổi có thu nhập trung bình, thấp còn hạn chế.

Bà Trần Bích Thủy, Trưởng đại diện tổ chức Help Age International (HAI) tại Việt Nam. (Ảnh: Mai Anh)

Từ kinh nghiệm quốc tế, bà Trần Bích Thủy, Trưởng đại diện tổ chức Help Age International (HAI) tại Việt Nam cho biết phần lớn người cao tuổi Việt Nam vẫn còn khả năng tiếp tục đóng góp. Trong cơ cấu người cao tuổi hiện nay, 59,4% thuộc nhóm từ 60-69 tuổi, 24,9% từ 70-79 tuổi và 15,7% từ 80 tuổi trở lên. Điều này cho thấy chính sách cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm, kết hợp giữa chăm sóc và tạo cơ hội tham gia xã hội.

Người cao tuổi cũng có vai trò đáng kể tại cộng đồng nhờ uy tín, kinh nghiệm, tri thức và tinh thần trách nhiệm. Nhiều người đang đảm nhiệm vai trò tổ trưởng dân phố, chi hội trưởng, chủ nhiệm các câu lạc bộ và có thể tham gia tích cực hơn vào các hoạt động phát triển cộng đồng nếu được tạo cơ hội và nâng cao năng lực.

Từ kinh nghiệm của các quốc gia đã bước vào xã hội già hóa, tổ chức HAI cho rằng phát huy vai trò người cao tuổi cần đi cùng với việc tạo môi trường, cơ chế và cơ hội để họ tham gia một cách thực chất. Đây cũng là điều kiện để bảo đảm các mục tiêu phát triển được thực hiện theo hướng bao trùm, không để người cao tuổi đứng ngoài quá trình phát triển.

Các đại biểu thảo luận tại Hội thảo. (Ảnh: Mai Anh)

Kết luận hội thảo, bà Đỗ Thị Kim Dung nhấn mạnh việc phát huy vai trò người cao tuổi cần gắn với các ưu tiên phát triển của Việt Nam và sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, tổ chức quốc tế, TCPCPNN và doanh nghiệp. Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam và PACCOM sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối, thúc đẩy các sáng kiến hợp tác thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục đóng góp cho phát triển bền vững.

Người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà vừa ký Quyết định số 1116/QĐ-TTg ngày 22/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1579/QĐ-TTg ngày 13/10/2020 phê duyệt Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030.

Hà Nội cảnh báo thủ đoạn mạo danh cán bộ yêu cầu bổ sung thông tin bảo hiểm xã hội Lợi dụng đợt cao điểm hỗ trợ người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hoàn thiện hồ sơ theo quy định, các đối tượng đã giả mạo cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội gọi điện yêu cầu người dân bổ sung thông tin bảo hiểm xã hội. Trước tình trạng này, Trung tâm khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác, không cung cấp thông tin cá nhân và chỉ xác minh thông tin qua các kênh chính thức.