Vĩnh biệt Giáo sư Vũ Khiêu: "Hương trầm" cháy mãi

Văn hóa 11:29 | 05/10/2021

Theo Báo Thể thao Văn hoá

Theo dõi thoidai.com.vn trên Theo dõi trên Google News

Là học giả lớn, một trí thức tiêu biểu của đất nước, ông bền bỉ nghiên cứu văn hóa Đông - Tây từ cổ đại đến hiện đại với tư duy minh triết, sáng tạo. Ông am tường văn học cổ Việt Nam, Trung Quốc và các nước trên thế giới.

NSƯT Thế Bình qua đời ở tuổi 66

NSƯT Thế Bình, gương mặt quen thuộc trong nhiều phim truyền hình đặc biệt là phim hình sự vừa qua đời ở tuổi 66.

Nghệ sĩ Giang Còi qua đời

Nghệ sĩ Giang Còi qua đời tối 4/8, sau thời gian điều trị ung thư họng, hưởng dương 59 tuổi.

Ông am tường văn học cổ Việt Nam, Trung Quốc và các nước trên thế giới. Vốn tri thức đó được ông vận dụng sáng tạo, nhuần nhuyễn trongnghiên cứu khoa học xã hội nhân văn và đặc biệt phát huy trong văn chương biền ngẫu (phú, văn tế, văn bia, câu đối…).

1. Đây là thể cổ văn độc đáo, súc tích, nhưng đòi hỏi rất cao, khắt khe với người sáng tác ngoài vốn Hán ngữ tốt phải am hiểu thể văn chương, thể văn cổ (niêm luật, thanh điệu, vần điệu, nhạc điệu…); hiểu điển tích, điển cố; có phông kiến thức sâu rộng về lịch sử, văn hóa…Được đánh giá là chuyên gia số 1, GS Vũ Khiêu là tác giả của hàng trăm bài văn tế, chúc văn, văn bia, bài minh, câu đối… về đề tài về lịch sử, văn hóa dân tộc…

Hãy cùng đọc lại những áng văn biền ngẫu bất hủ của ông.

Cuốn Hương trầm tập hợp những bài phú đặc sắc của ông xuất bản năm 1946, trong đó có 2 bài phú nổi tiếng được truyền tụng: Truy điệu những lương dân chết đói (3/1945) và Văn tế anh hùng liệt sĩ của Cách mạng Tháng Tám (8/1946). Phát huy sở trường này, ông tiếp tục sáng tác nhiều bài phú, như: Phù Đổng Thiên Vương phú, Văn tế danh nhân văn hóa Nguyễn Quý Tân, Văn tế cụ Hoàng Trung Đặng Huy Trứ, Văn bia Lý Thái Tổ ở Hoa Lư…

Chú thích ảnh — *Ngày 2/1/2001, chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Vũ Mão gắn huy hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới cho Giáo sư Vũ Khiêu. Ảnh: Nhan Sáng – TTXVN*

Bài Văn tế Truy điệu những lương dân chết đói là bài phú mẫu mực nổi tiếng của ông tế hương hồn những người đã chết vì nạn đói năm 1945. Ở tuổi 29, ông động lòng trắc ẩn viết văn tế trong một đêm mưa gió lạnh: “Tôi đã đốt hương ngồi khấn những vong hồn của nạn đói và thức đến sáng để viết bài này trong nước mắt. Nghĩ đến những xác người chết đói còn phơi dưới gió mưa, dưới một bầu trời đen tối, nửa như trần gian nửa như âm phủ mà đau xót cho nhân dân ta. Nạn nhân là những người nông dân khi sống đã dành bao nhiêu nước mắt và mồ hôi trong lao động, để kiếm được hạt gạo nuôi gia đình mình và góp phần nuôi cả đồng bào”:

Hỡi những bóng điêu linh

Hỡi những hồn oan uất

Mà đường khuya quãng vắng lang thang

Trên ngọn cỏ đầu cây lẩn khuất!

Ta đã trông những hình rã rượi,

mẹ khóc con trong sương lạnh trăng mờ.

Ta đã nghe những tiếng thảm thê,

già bảo trẻ dưới mưa lay gió lắt.

Nghĩ thương kẻ còn đau khổ mãi,

nỗi oan buồn máu biếc không tan…

Bài Văn tế anh hùng liệt sĩ của Cách mạng Tháng Tám được ông viết tháng 8/1946 đầy xúc động về sự hy sinh anh dũng của các anh hùng, liệt sĩ:

Đến ngày tháng Tám

Giời như xám lại, bớt đau thương

Đất bỗng vùng lên, vì phẫn nộ

Bóng anh hùng rợp cả non sông

Sóng cách mạng, ào như bão vũ

Súng dân quân, muôn dặm chuyển rung

Cờ đế quốc, trăm thành sụp đổ

Nghìn thu phá nếp quân quyền

Một buổi dựng nên dân chủ…

2. GS Vũ Khiêu còn nổi tiếng viết chúc văn, đặc biệt là Chúc văn Giỗ tổ Hùng Vương.

Chúc văn Giỗ tổ Hùng Vương - Lễ hội đền Hùng 2010 là một trong những áng văn kinh điển mẫu mực của lời khấn, lời đọc khi tế lễ hoặc lời đọc chúc tụngdùng trong tế lễ - hoạt động tín ngưỡng thể hiện một sự tôn thờ và sự kính trọng, biết ơn đến 18 chi đời các Vua Hùng đã có công dựng nước Văn Lang- Nhà nước đầu tiên của dân tộc Việt Nam và các đấng thần linh, thành hoàng, thổ địa. Chúc văn đọc trong tế lễ thiêng liêng thể hiện sự uyên bác, tâm tuệ của một nhà văn hóa lớn, một nhà văn tài năng:

Sáu mươi ba tỉnh thành: Nhớ lại tổ tông

Năm mươi tư dân tộc: Tìm về cội rễ!

Công ơn Quốc tổ, vẻ vang Hồng Lạc bốn ngàn năm

Hùng khí Thủ đô, rực rỡ Thăng Long mười thế kỷ.

Một vùng rộn rã trống chiêng

Muôn dặm tưng bừng cờ xí!

Trống đồng dội tới, núi sông dậy sấm anh hùng

Trống đồng vang lên, Trời đất ngút ngàn linh khí…

Nổi tiếng viết thư pháp đẹp và có biệt tài viết câu đối, nên GS Vũ Khiêu được tin cậy mời soạn văn bia, văn tế, hoành phi, câu đối tại rất nhiều đền thờ danh nhân, đài tưởng niệm liệt sĩ trong cả nước.Có thể kể đến những câu đối chính ở các đền thờ: Đền thờ Phù Đổng Thiên Vương, bia đá trước đền Vua Lê (Hoa Lư, Ninh Bình), chuông đồng ở Côn Đảo…

Năm 2008, ở khu tưởng niệm Côn Đảo đã tổ chức lễ khánh thành Đại hồng chung có bài minh của GS Vũ Khiêu khắc trên chuông: "Ngày hôm nay: Chuông vang xa từ hòn đảo anh linh/ Chuông vang vọng giữa bầu trời đại nghĩa/ Tiếng chuông đồng mãi mãi vọng tiền nhân/ Gương Côn Đảo đời đời soi hậu thế".

Lễ khánh thành Tháp chuông Đồng Lộc (cao 7 tầng, 36,6m, quả chuông nặng 5,7 tấn) tại Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) được tổ chức vào tối ngày 2/1/2011. Trên bề mặt chuông khắc bài Minh chuông viết theo thể phú đầy hào khí của GS Vũ Khiêu:

Một tượng đài cao vút hướng thanh thiên

Mười ngôi mộ sáng trưng như bạch ngọc

Tiếng chuông rung khí phách Trường Sơn

Tiếng chuông dội tinh thần Đồng Lộc

Ngàn thu thức tỉnh đạo làm người

Muôn dặm bừng soi gương vị nước

Kính trọng, tôn vinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp, GS Vũ Khiêu nhiều lần tặng câu đối cho vị Tướng của lòng dân. Nhân kỷ niệm 85 năm ngày sinh Đại tướng (25/8/1911 - 25/8/1996), GS Vũ Khiêu đã tặng câu đối: “Võ công truyền quốc sử/ Văn đức quán nhân tâm”.

Viếng người bạn tri kỷ GS Phạm Huy Thông - tác giả bài thơ Tiếng địch sông Ô nổi tiếng, ông viết:

Tưởng cầm kỳ thi họa thong dong bỗng bát ngát Ô giang hồn Hạng Tịch

Đang Nam Bắc Đông Tây hò hẹn sao vội vàng tiên cảnh gót Lưu Lang

Viếng phu nhân GS Trần Quốc Vượng, ông đồng cảm, chia sẻ với nỗi đau của người bạn bằng câu đối:

Chị ra đi bát ngát Đông Tây, một cánh buồm son làn gió cuốn

Anh ở lại ngậm ngùi kim cổ, nửa bình rượu trắng ánh trăng soi

Ông viết tặng câu đối ngày Xuân tặng người bạn tuổi 70 bằng sự đồng cảm sâu sắc:

Bảy mươi Xuân, quay ngược thời gian, từng giờ, từng phút, từng khắc, từng giây, nghĩ mình chẳng thẹn

Mồng một Tết, nhìn ngang thế lộ, ai chậm, ai nhanh, ai sai, ai đúng, rót rượu cùng say

Nhân Tết đến Xuân về, GS Vũ Khiêu có cảm xúc viết câu đối Tết. Thường thì câu đối Tết viết cho từng năm, nhưng Xuân 2008, GS viết câu đối cho 4 năm liền:

Năm Đinh Hợi (2007) - Mậu Tý (2008):“Lợn chứa đầy tiền xem đủ chửa/ Chuột sa chĩnh gạo gặm vừa thôi”!Năm Kỷ Sửu (2009) - Canh Dần (2010):“Trâu còn tận lực xua nghèo đói/ Hổ sẽ thành công diệt ác gian”.

Năm 2014, Anh hùng lao động, GS Vũ Khiêu đã đoạt giải cao nhất tại Cuộc vận động sáng tác Văn bia “Truyền thống cách mạng Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định” với tác phẩm: Sài Gòn Chợ Lớn Gia Định - Đất linh thiêng rợp bóng anh hùng:

Gia Định - Sài Gòn - Chợ Lớn: Bừng bừng khí thế đấu tranh

Vườn Trầu - Bà Điểm - Hóc Môn: Lớp lớp anh hùng hội tụ

***

Tôi ấn tượng với những cuốn sách ông viết về văn học nghệ thuật, danh nhân văn hóa, nhà văn Việt Nam, như: Hương trầm (phú, 1946), Du nguyệt điện (kịch thơ, 1946), Đẹp (Chuyên luận nghiên cứu, 1963), Cao Bá Quát (1970), Anh hùng và Nghệ sỹ (1972), Ngô Thì Nhậm (1976), Cách mạng và Nghệ thuật (1979), Nguyễn Trãi (1980), Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng của người trí thức Việt Nam (1980), Bàn về văn hiến Việt Nam(3 tập, 2000); Hồ Chí Minh - Ngôi sao sáng mãi trên bầu trời Việt Nam (2004), Trường Sơn máu lửa vạn đại anh hùng (2009), Học tập đạo đức Bác Hồ (2014)…Vốn tiếng Pháp phong phú, lại là nhà văn, ông là dịch giả dịch tiểu thuyết Rừng thẳm tuyết dày (1991).

Tinh thần nhập cuộc

Giáo dục từ quê hương, gia đình cho thấy, đã là người công dân thì bất cứ lúc nào cần có tinh thần nhập cuộc “có lệnh là đi tư thế sẵn sàng”. Ông học giỏi, tốt nghiệp tú tài Trường Bonnal (nay là Trường Trung học phổ thông Ngô Quyền, TP Hải Phòng). Năm 1935, về Hà Nội, ông làm đủ mọi việc từ lao động phổ thông đến dạy học, viết sách… Ông hăng hái tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tích cực làm bất cứ công việc khi tổ chức, đoàn thể yêu cầu, không nề hà bất cứ nhiệm vụ lớn nhỏ nào.

Trải nghiệm qua nhiều vị trí công tác tuyên huấn cùng các các văn sĩ, trí thức nổi tiếng như: Tô Ngọc Vân, Nguyễn Xuân Khoát, Thế Lữ, Thanh Tịnh, Đoàn Phú Tứ, Trần Dần… ở Khu 10, Khu Việt Bắc, Tây Bắc, Chiến dịch Biên giới (1950), Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954) đã cho ông chất liệu hiện thực quý giá.

Sau năm 1954, GS Vũ Khiêu được cử đi học ở nước ngoài: Trường Đảng cao cấp ở Bắc Kinh (1954 - 1956); sang Hungary học và mở rộng tầm mắt tiếp cận tri thức thế giới. Từ đó, ông chuyển sang công tác nghiên cứu; giảng dạy môn triết học, mỹ học, lý luận khoa học xã hội cho các trường đại học, Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh)…

Vĩnh biệt nữ nhà báo nổi tiếng Cuba Marta Rojas - người bạn của nhân dân Việt Nam

Trang tin điện tử http://www.cubadebate.cu đưa tin, bà Marta Rojas, một nhà văn và nhà báo Cuba nổi tiếng, người bạn thân thiết của nhân dân Việt Nam đã qua đời ngày 3/10 (giờ Cuba), do một cơn đau tim.

Vĩnh biệt “Hùm xám đường số 4” Đặng Văn Việt

Theo thông tin từ gia đình, cụ Đặng Văn Việt, cán bộ tiền khởi nghĩa đã từ trần hồi 0 giờ 55 phút ngày 25/9/2021 (tức ngày 19 tháng 8 năm Tân Sửu) tại Bệnh viện Hữu Nghị, Hà Nội, hưởng thọ 102 tuổi.

Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm nhân sự Hội đồng Giáo sư nhà nước, BHXH Việt Nam

Thủ tướng Chính phủ vừa có các quyết định Bổ nhiệm Chủ tịch Hội đồng Giáo sư nhà nước; cử Chủ tịch Hội đồng Quản lý Bảo hiểm Xã hội (BHXH) Việt Nam.

Theo Báo Thể thao Văn hoá

Nguồn: thethaovanhoa.vn

Từ khóa:

Giáo sư Vũ Khiêu vĩnh biệt giáo sư Vũ Khiêu Anh hùng Lao động Vũ Khiêu

Tin bài khác

Vinamilk mang giải pháp dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe đến người cao tuổi thủ đô

Văn hóa 15:52 | 18/09/2026

Hơn 2.000 người cao tuổi cùng hòa mình trong màn đồng diễn tại Hà Nội, lan tỏa tinh thần “Chủ động sống khỏe - Rực rỡ tuổi hoàng kim”. Đồng hành cùng chương trình, Vinamilk và nhãn hàng Vinamilk Sure mang đến các hoạt động tư vấn sức khỏe, dinh dưỡng, tiếp tục hành trình nhiều năm cùng người cao tuổi Việt Nam sống khỏe, sống vui và tận hưởng trọn vẹn những năm tháng đáng quý của cuộc đời.

Đà Nẵng đứng thứ 6 châu Á về tỷ lệ khách quốc tế quay trở lại

Du lịch 15:46 | 18/09/2026

Theo dữ liệu đặt phòng trong nửa đầu năm 2026 của nền tảng du lịch trực tuyến Agoda vừa được công bố đầu tháng 9/2026, Đà Nẵng đứng thứ 6 trong bảng xếp hạng các thành phố châu Á có tỷ lệ du khách quốc tế quay trở lại cao nhất, tăng hai bậc so với năm trước.

Giao lưu nghệ thuật vun đắp hữu nghị Việt Nam - Colombia

Văn hóa 18:00 | 17/09/2026

Ngày 16/9, tại phố cổ Hội An (thành phố Đà Nẵng), Đại sứ quán Colombia tại Việt Nam phối hợp với các cơ quan chức năng thành phố Đà Nẵng tổ chức chương trình giao lưu nghệ thuật giữa đoàn vũ công trẻ Colombia và thanh thiếu niên địa phương, góp phần tăng cường giao lưu văn hóa, kết nối thế hệ trẻ và vun đắp tình hữu nghị giữa Việt Nam và Colombia.

Cà Mau: Ra quân cao điểm 45 ngày khám sức khỏe, sàng lọc cho Nhân dân

Văn hóa 08:44 | 16/09/2026

UBND xã Phong Hiệp, tỉnh Cà Mau vừa tổ chức lễ ra quân phát động đợt cao điểm 45 ngày nhằm hoàn thành các chỉ tiêu khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho người dân trên địa bàn. Đây là hoạt động cụ thể hóa Kế hoạch số 198/KH-UBND của UBND tỉnh Cà Mau về khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho người dân giai đoạn 2026-2030.

Xem thêm

Multimedia

Infographic