Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn: Phát huy trí tuệ kiều bào để thúc đẩy kinh tế tư nhân và đổi mới sáng tạo

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Thời Đại, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Chủ tịch Liên hiệp hội người Việt Nam tại Nhật Bản, đã chia sẻ những đánh giá và kiến nghị về tư duy phát triển mới của Đảng, vai trò của kinh tế tư nhân, cũng như cách thức phát huy hiệu quả nguồn lực kiều bào trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn. (Ảnh: NVCC)

Kinh tế tư nhân và đổi mới sáng tạo - động lực cho phát triển dài hạn

Theo Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn, điểm đổi mới nổi bật trong tư duy phát triển của Đảng là việc khẳng định kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của nền kinh tế, thay vì chỉ đóng vai trò bổ trợ như trước đây. Cùng với đó, việc đặt đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển thể hiện tầm nhìn dài hạn, phù hợp với bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Cách tiếp cận này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển mà còn khơi dậy tinh thần dám nghĩ, dám làm, khai phóng nguồn lực xã hội và trí tuệ, đặc biệt trong cộng đồng doanh nhân và trí thức người Việt ở trong và ngoài nước. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh hội nhập và tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia một cách bền vững.

Từ góc nhìn của cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn cho rằng nếu có cơ chế khuyến khích phù hợp và môi trường đầu tư minh bạch, doanh nhân kiều bào có thể trở thành những "cầu nối chiến lược" trong phát triển kinh tế tư nhân tại Việt Nam. Với lợi thế về tri thức, kinh nghiệm quốc tế và mạng lưới kết nối toàn cầu, kiều bào có thể tham gia chuyển giao công nghệ, mô hình quản trị tiên tiến; đầu tư, hợp tác xây dựng các chuỗi cung ứng khép kín; đồng thời góp phần hình thành các chuẩn mực mới về chất lượng, minh bạch và phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, trong các hệ sinh thái khởi nghiệp quốc tế, doanh nhân kiều bào có thể đảm nhiệm vai trò nhà cố vấn, nhà đầu tư thiên thần hoặc người kết nối startup Việt Nam với các quỹ đầu tư toàn cầu, qua đó thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo và kết nối đầu tư mạo hiểm. Thông qua các sản phẩm, dịch vụ và dự án mang tính biểu tượng, cộng đồng kiều bào cũng có thể góp phần định hình và lan tỏa thương hiệu quốc gia, đưa hình ảnh Việt Nam - một quốc gia đổi mới, năng động và hội nhập sâu rộng - ra thị trường thế giới.

Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu của người Việt

Để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành đột phá chiến lược, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn cho rằng Việt Nam cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo toàn cầu của người Việt, nơi chuyên gia, startup và nhà đầu tư kiều bào có thể kết nối, cống hiến và cùng kiến tạo giá trị.

Một trong những hướng đi quan trọng là xây dựng nền tảng số linh hoạt, minh bạch, cho phép kết nối theo thời gian thực các chuyên gia người Việt trên toàn cầu theo lĩnh vực chuyên môn, quốc gia cư trú và khả năng đóng góp. Nền tảng này không chỉ là nơi chia sẻ tri thức mà còn là công cụ triển khai các dự án hợp tác cụ thể giữa trong nước và quốc tế.

Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn tham dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI năm 2025. (Ảnh: NVCC)

Song song với đó, Việt Nam có thể nghiên cứu phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo mang tính toàn cầu, gắn kết chặt chẽ với Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), đặt tại các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… Các trung tâm này sẽ đóng vai trò "bệ phóng" cho startup trong nước và kiều bào, với sự hỗ trợ đồng bộ về pháp lý, tài chính, cố vấn và kết nối thị trường, theo mô hình Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp dẫn dắt.

Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn cũng đề xuất tổ chức các chương trình "Về nguồn trong đổi mới sáng tạo" theo hướng thường niên, tạo không gian để chuyên gia, nhà sáng lập kiều bào trở về Việt Nam chia sẻ, hợp tác và đầu tư, không chỉ dưới dạng hội thảo mà hướng tới khởi động các dự án thực tế trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, blockchain, nông nghiệp thông minh hay công nghệ môi trường.

Đổi mới sáng tạo, theo ông, cần gắn chặt với giáo dục và đào tạo. Để xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, hội nhập quốc tế, Việt Nam cần hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái kết nối mở giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước với mạng lưới trí thức và sinh viên kiều bào.

"Đây không chỉ là chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn là cách thức quan trọng để khơi dậy và sử dụng hiệu quả sức mạnh tri thức Việt Nam trên phạm vi toàn cầu", ông nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn đề xuất một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần phát huy vai trò của "Mạng lưới trí thức Việt toàn cầu" theo ngành, lĩnh vực đang được xây dựng, thông qua các nền tảng số. Các trường đại học và viện nghiên cứu trong nước có thể chủ động kết nối với chuyên gia, giảng viên và sinh viên kiều bào đang học tập, làm việc ở nước ngoài, qua đó thúc đẩy chia sẻ học thuật, hợp tác nghiên cứu và triển khai các chương trình đào tạo liên kết.

Cùng với đó, Việt Nam cần mở rộng và nâng cao chất lượng các chương trình trao đổi học thuật và thực tập quốc tế. Sinh viên trong nước cần được tạo điều kiện tiếp cận môi trường học tập và làm việc toàn cầu thông qua các chương trình trao đổi, thực tập tại doanh nghiệp của kiều bào hoặc các tổ chức có yếu tố Việt Nam ở nước ngoài. Đồng thời, con em người Việt Nam ở nước ngoài đang học đại học, sau đại học cũng nên được khuyến khích trở về Việt Nam tham gia các dự án học thuật, nghiên cứu và khởi nghiệp.

TS Hồng Sơn tham dự Ngày doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản 2025. (Ảnh: NVCC)

Bên cạnh đó, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn đề xuất phát triển các "Trung tâm hợp tác giáo dục kết hợp giữa doanh nghiệp và kiều bào", đặt tại các trường đại học lớn. Những trung tâm này sẽ đóng vai trò là "trạm trung chuyển - kết nối" giữa nhu cầu đào tạo trong nước và nguồn lực tri thức của kiều bào, với sự tham gia đồng hành của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn trong vai trò tài trợ, tuyển dụng và đặt hàng đào tạo.

Cuối cùng, ông kiến nghị cần có cơ chế ghi nhận và tôn vinh xứng đáng những đóng góp của chuyên gia kiều bào trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Việc mời họ tham gia giảng dạy, cố vấn hoặc xây dựng chương trình đào tạo không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nước mà còn tạo động lực để trí thức kiều bào gắn bó lâu dài, thực chất với sự phát triển của đất nước.

Kiều bào mong muốn đóng góp thực chất vào sự phát triển của đất nước

Kiều bào với niềm tin và kỳ vọng về Đại hội lần thứ XIV của Đảng