Tái hiện cuộc đời Lênin - một vĩ nhân qua 156 tác phẩm nghệ thuật

Các đại biểu cắt băng khai mạc trưng bày chuyên đề "156 hình tượng Lênin". (Ảnh: Đinh Hoà)

Ngày 22/4, tại Hà Nội, Bảo tàng Hồ Chí Minh phối hợp với Khu lưu niệm Lênin tại Ulyanovsk (Liên bang Nga) khai mạc trưng bày chuyên đề “156 hình tượng Lênin từ bộ sưu tập của Khu lưu niệm Lênin ở Ulyanovsk”. Sự kiện diễn ra nhân dịp kỷ niệm 156 năm Ngày sinh lãnh tụ V.I. Lênin (22/4/1870 – 22/4/2026), 76 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Liên bang Nga (1950 – 2026), đồng thời nằm trong khuôn khổ Năm chéo hợp tác về khoa học và giáo dục giữa hai nước.

Phát biểu khai mạc, Giám đốc Trung tâm Khoa học và Văn hóa Nga tại Hà Nội, ông Vladimir Murashkin cho biết trưng bày mang ý nghĩa đặc biệt khi được tổ chức tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. Đây là công trình được xây dựng với sự hỗ trợ của các chuyên gia Liên Xô, như một món quà của nhân dân Liên Xô dành tặng Việt Nam. Trưng bày về Lênin càng trở nên ý nghĩa khi đặt trong mối liên hệ với Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đã tìm thấy con đường giải phóng dân tộc từ ánh sáng của chủ nghĩa Lênin.

Ông Vladimir Murashkin, Giám đốc Trung tâm Khoa học và Văn hoá Nga tại Hà Nội phát biểu khai mạc. (Ảnh: Đinh Hoà)

Theo ông Murashkin, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, việc gìn giữ ký ức lịch sử về những con người, sự kiện đã định hình lịch sử càng trở nên quan trọng. Triển lãm lần này chính là một biểu tượng cho nỗ lực đó. Những giá trị chung về hòa bình, công bằng và bình đẳng đã tạo nên nền tảng bền vững cho quan hệ Việt – Nga.

Mối liên kết giữa Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một dấu ấn lịch sử, mà còn là sự gắn bó sâu sắc về tư tưởng. Những quan điểm của Lênin về quyền tự quyết dân tộc, về đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân đã tạo nên bước ngoặt trong nhận thức của Nguyễn Ái Quốc, từ đó dẫn dắt con đường cách mạng Việt Nam. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Đi theo con đường do Lênin vĩ đại đã vạch ra, con đường của Cách mạng Tháng Mười, nhân dân Việt Nam đã giành được thắng lợi rất to lớn. Chính vì vậy mà mối tình gắn bó và lòng biết ơn của nhân dân Việt Nam đối với Cách mạng Tháng Mười vẻ vang, đối với Lênin vĩ đại... là vô cùng sâu sắc”.

Tiến sĩ Vũ Mạnh Hà, Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh nhấn mạnh, Lênin là vị lãnh tụ vĩ đại của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức, người đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử nhân loại bằng thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917. Tư tưởng của Người không chỉ làm thay đổi nước Nga mà còn cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới. Cuộc đời và sự nghiệp của Lênin vì thế trở thành nguồn cảm hứng cho nghệ thuật, đặc biệt là hội họa.

Tiến sĩ Vũ Mạnh Hà, Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: Đinh Hoà)

Trong lịch sử mỹ thuật Xô Viết đã hình thành một chủ đề đặc biệt, ra đời từ cuộc cách mạng, được gọi là “Leniniana” (Chủ đề về Lênin) . Ban đầu là những bức chân dung dựa trên ảnh gốc hoặc vẽ trực tiếp khi Người còn sống.

Sau khi Lênin qua đời, Leniniana bước sang một giai đoạn phát triển mới nhằm xây dựng hình tượng anh hùng - lãng mạn về một nhà cách mạng vĩ đại, một nhân vật lịch sử tầm cỡ thế giới và một người bạn của công nhân, nông dân.

Cùng với thể loại chân dung, các tác phẩm mỹ thuật phản ánh mọi giai đoạn trên con đường cách mạng của V.I. Lênin cũng ra đời, khắc họa những cảnh Người diễn thuyết trước công chúng, các buổi họp bàn công việc, những cuộc gặp gỡ với nhân dân lao động...

Các khách mời lắng nghe thuyết minh về các tác phẩm được trưng bày. (Ảnh: Đinh Hoà)

Với 156 hình tượng Lênin được lựa chọn kỹ lưỡng từ bộ sưu tập của Khu lưu niệm Lênin ở Ulyanovsk, trưng bày dẫn dắt công chúng theo cuộc hành trình về cuộc đời, sự nghiệp của Lênin thông qua ngôn ngữ hội họa, đồ họa: từ hình ảnh cậu bé Volodya tại Simbirsk, đến người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi, nhà lãnh đạo kiên cường trong những năm tháng lưu vong và đặc biệt là khi Lênin chèo lái con tàu Cách mạng Tháng Mười Nga đến bến bờ thắng lợi. Ngoài ra, tại đây cũng trưng bày các tác phẩm về những khoảnh khắc đời thường khi Lênin nghỉ ngơi, vui đùa cùng thiếu nhi, mang đến một góc nhìn nhân văn, gần gũi về một vĩ nhân.

Các em học sinh tham quan trưng bày "156 hình tượng Lênin". (Ảnh: Đinh Hoà)

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Thời đại, ông Vitaly Ivanovich Kuzin, Quyền Giám đốc Khu lưu niệm Lênin tại Ulyanovsk nói: "Việc hợp tác giữa bảo tàng Hồ Chí Minh và Khu lưu niệm Lênin tại Ulyanovsk là một trong những yếu tố nhằm củng cố tình hữu nghị và sự tương trợ giữa Việt Nam và Liên bang Nga. Ngày 22/04 là ngày sinh của Lênin, vì vậy trưng bày mang ý nghĩa biểu tượng. Lênin là nhân vật Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm và có tinh thần, tư tưởng gần gũi với Người. Với tôi triển lãm này là minh chứng cho những thỏa thuận, văn bản mà chúng tôi đã ký kết về việc hợp tác chung.

Ông Vitaly Ivanovich Kuzin, Quyền Giám đốc Khu lưu niệm Lênin tại Ulyanovsk phát biểu tại lễ khai mạc. (Ảnh: Đinh Hoà)

Tôi tin rằng tất cả những ai đang đấu tranh cho lý tưởng công bằng, những ai muốn cống hiến nhiều hơn cho đất nước mình, đều nên noi gương những nhà lãnh đạo như Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Họ đã dùng chính lối sống, những thói quen giản dị và sự khiêm tốn của mình, chỉ ra cách để trở nên 'giàu có'. Giàu có ở đây là giàu có về tinh thần. Đó là lý do vì sao họ vẫn luôn là tấm gương sáng cho chúng ta. Họ giúp chúng ta giữ gìn cội nguồn, những trụ cột để giữ vững quốc gia và giúp đất nước phát triển. Một dân tộc không biết lịch sử của mình thì không có tương lai. Vì vậy, thông qua những trưng bày, triển lãm như vậy, chúng ta duy trì sự kế thừa, giúp thế hệ trẻ hiểu và nỗ lực hơn để đất nước trở nên hùng mạnh”.

Nhân dịp này, ông Vitaly Ivanovich Kuzin gửi lời mời tới lãnh đạo Bảo tàng Hồ Chí Minh cùng các đại biểu sang thăm và dự lễ mở cửa trở lại Khu lưu niệm Lênin tại Ulyanovsk sau khi hoàn tất trùng tu.

Không gian trưng bày "156 hình tượng Lênin". (Ảnh: Đinh Hoà) Trưng bày gồm 156 hình tượng, khái quát toàn bộ cuộc đời Lênin từ thời thơ ấu đến suốt quá trình hoạt động cách mạng, gồm các chủ đề: “Tôi sinh ra ở Simbirsk”; “Bắt đầu hoạt động cách mạng”; “Con đường cách mạng – Thời kỳ lưu vong”; “Vị lãnh tụ của cách mạng”; “Ta sẽ xây dựng một thế giới mới”; “Chân dung vẽ khi sinh thời”; “Trong những phút nghỉ ngơi”; “Lênin và trẻ em”; “Sống mãi trong sự nghiệp”. Nhiều tác phẩm tiêu biểu được giới thiệu như “Bước đi đầu tiên” (1970) của họa sĩ O.G. Vereisky, “Lần bị bắt đầu tiên của V.I. Ulyanov” (1972) của A. Bogomolov, hay tác phẩm về "Lênin diễn thuyết tại Đại hội II của Đảng Công nhân xã hội dân chủ Nga". Ngoài ra, trong khuôn khổ trưng bày chuyên đề, Bảo tàng Hồ Chí Minh cũng giới thiệu một số hiện vật, tài liệu về tinh thần đoàn kết, tình hữu nghị của Đảng, Nhà nước và nhân dân Liên Xô dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhân dân Việt Nam. Trưng bày mở cửa đón khách tham quan từ ngày 22/4/2026 đến tháng 11/2026. Trưng bày là hoạt động trao đổi trong khuôn khổ hợp tác giữa Bảo tàng Hồ Chí Minh và Khu lưu niệm Lênin ở Ulyanovsk. Trước đó, năm 2024 tại Ulyanovsk, hai bên đã phối hợp tổ chức triển lãm “Chân dung Hồ Chí Minh – Góc nhìn từ tranh cổ động: 1969–2011”, góp phần làm sâu sắc thêm giao lưu văn hóa và sự hiểu biết lẫn nhau.

Hợp tác giáo dục Việt - Nga: Đào tạo đa ngành cho sinh viên Việt Nam

Những ngọn lửa gìn giữ tình hữu nghị Việt Nam -Liên bang Nga