Nhật ký khai thác điện tử: Bước tiến trong hiện đại hóa nghề cá tại Thành phố Hồ Chí Minh

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, hiện toàn Thành phố có 4.445 tàu cá, trong đó 80 tàu cá khai thác xa bờ đã được thí điểm cài đặt nhật ký điện tử. Đây được xem là bước đi quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số ngành thủy sản, hướng tới quản lý nghề cá bền vững.

Tại khu vực cảng Lộc An (xã Phước Hải), nơi mỗi ngày đón hàng chục lượt tàu cá ra vào, không khí sản xuất luôn nhộn nhịp. Bên cạnh hoạt động bốc dỡ hải sản, cảng còn là điểm hỗ trợ ngư dân tiếp cận công nghệ mới. Nhiều ngư dân chủ động tìm đến cán bộ quản lý để được hướng dẫn cài đặt và sử dụng ứng dụng ghi nhật ký điện tử trước mỗi chuyến biển.

Ông Huỳnh Văn Thìn, ngư dân xã Phước Hải, cho biết ban đầu việc sử dụng điện thoại để ghi chép khiến ông gặp nhiều bỡ ngỡ. Tuy nhiên, nhờ được hướng dẫn cụ thể, đến nay ông đã sử dụng thành thạo và đánh giá phương thức này thuận tiện hơn so với cách ghi chép thủ công trước đây.

Cùng quan điểm, ngư dân Lê Minh Nhật chia sẻ, dù phần lớn ngư dân là người lớn tuổi, hạn chế về kỹ năng công nghệ, song với sự hỗ trợ “cầm tay chỉ việc” của cán bộ địa phương và nhân viên cảng, việc sử dụng nhật ký điện tử đã trở nên đơn giản, nhanh chóng. Ngư dân có thể khai báo thông tin hoạt động khai thác của tàu cá mọi lúc, mọi nơi thông qua ứng dụng trên điện thoại.

Từ năm 2023, một số tàu cá có chiều dài trên 15m tại xã Bình Châu được lựa chọn thí điểm hệ thống nhật ký điện tử. Khi tàu cập cảng, dữ liệu được trích xuất trực tiếp từ thiết bị hoặc phần mềm, giúp cơ quan chức năng nhanh chóng nắm bắt sản lượng khai thác, phục vụ xác nhận nguồn gốc thủy sản và tổng hợp báo cáo.

Ông Nguyễn Trường Chín, ngư dân xã Bình Châu cho biết việc sử dụng phần mềm không phức tạp như lo ngại ban đầu. Thay vì ghi chép thủ công mỗi ngày, hiện nay chỉ cần thao tác trên điện thoại, toàn bộ dữ liệu được lưu trữ đầy đủ và thuận tiện tra cứu.

Nhật ký khai thác điện tử: Bước tiến trong hiện đại hóa nghề cá tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh minh họa: KT)

Thực tế triển khai cho thấy hệ thống nhật ký điện tử giúp giảm đáng kể thời gian và sai sót trong quá trình ghi chép. Theo anh Nguyễn Văn Huy, nhân viên tại cảng Lộc An, việc nhập dữ liệu chỉ gồm các thao tác đơn giản như thả lưới, thu lưới và cập nhật sản lượng. Khi tàu cập cảng, hệ thống sẽ tự động tổng hợp và in nhật ký để ngư dân ký xác nhận.

Ở góc độ quản lý, ông Cù Duy Cao Vỹ, đại diện Ban Quản lý Khu neo đậu tránh trú bão Bến Lội - Bình Châu, nhận định việc áp dụng nhật ký điện tử giúp minh bạch hóa nguồn gốc thủy sản, đồng thời hỗ trợ lực lượng chức năng giám sát sản lượng và hoạt động khai thác hiệu quả hơn.

Phần mềm nhật ký khai thác điện tử được thiết kế có thể hoạt động ổn định ngay cả khi không có kết nối sóng điện thoại. Trong quá trình khai thác trên biển, ngư dân vẫn ghi chép đầy đủ dữ liệu; khi tàu vào khu vực có tín hiệu, thông tin sẽ tự động đồng bộ về hệ thống, bảo đảm tính liên tục và chính xác.

Theo lộ trình triển khai, từ ngày 1/7/2026, nhật ký khai thác điện tử sẽ bắt buộc áp dụng đối với tàu cá có chiều dài từ 24m trở lên; từ ngày 1/9/2026 áp dụng với tàu từ 15m đến dưới 24m; và từ ngày 1/1/2027 mở rộng đối với tàu từ 12m đến dưới 15m.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Thị Na khẳng định việc ứng dụng công nghệ nhật ký điện tử có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản, từ khâu khai thác, cập cảng đến chế biến và xuất khẩu, đặc biệt đối với các thị trường có yêu cầu cao như Liên minh châu Âu. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị và tính minh bạch của sản phẩm thủy sản Việt Nam.

Cùng với đó, việc triển khai đồng bộ các giải pháp như hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS), nhật ký khai thác điện tử và kiểm soát sản lượng tại cảng được kỳ vọng sẽ góp phần giúp Việt Nam sớm gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” IUU, tạo điều kiện mở rộng thị trường và thúc đẩy xuất khẩu thủy sản.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp không ít khó khăn khi một bộ phận ngư dân còn hạn chế về kỹ năng công nghệ, chi phí đầu tư thiết bị còn cao. Trước thực tế này, các cơ quan chức năng đang đẩy mạnh tuyên truyền, tổ chức tập huấn, hỗ trợ cài đặt và hướng dẫn sử dụng nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ, hiệu quả trong thời gian tới.

Thực hiện khuyến nghị của EC, nhiều địa phương tăng tốc gỡ "thẻ vàng" IUU An Giang, Lâm Đồng và Đà Nẵng đang triển khai đồng bộ các giải pháp theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC), từ siết quản lý tàu cá, truy xuất nguồn gốc đến xử lý vi phạm, nhằm sớm gỡ "thẻ vàng" IUU và phát triển nghề cá bền vững.

Đắk Lắk: Ngư dân ký cam kết chống khai thác IUU Hàng trăm chủ tàu, ngư dân tại phường Phú Yên (tỉnh Đắk Lắk) được tuyên truyền, ký cam kết không vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), trong bối cảnh địa phương siết quản lý tàu cá, tăng cường giám sát hành trình nhằm ngăn chặn vi phạm và góp phần gỡ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC).