Ngọc Lặc, Thanh Hóa: Hang Bàn Bù kỳ bí và vẻ đẹp mê hồn

Tương truyền từ xa xưa trời đã phú cho nơi đây một cảnh nước non "sơn thủy hữu tình" và một hang động rộng lớn. Dựa theo một số tư liệu còn lưu lại tại đền thờ, trong nhân dân cũng như các cứ liệu khảo sát từ trước để lại cho ta có thể biết về khu vực này.

Tháng 11 năm 1420 Lê Lợi đã cử 3 tướng tâm phúc tinh thông thao lược đến hang Bàn Bù để bàn cách chuẩn bị đánh du kích vào quân Minh trú đóng quân trong thành (thành Tây Đô). Kết quả là trận phục kích ở Bàn Bù tức là thung lũng làng Ngán ngày nay đã ghi lại chiến công xưa và trận Bàn Bù đã tiêu diệt vài ngàn tên địch. Sau khi đánh thắng quân Minh, Vua Lê Thái Tổ đã sắc phong cho dân bản hàng năm tổ chức ăn mừng chiến thắng vào ngày 18 và 19 tháng Giêng. Trong sắc phong có đoạn ghi giao cho xã Ngọc Khê phụng thờ Tĩnh Quang Ngọc Giám Thủy Lôi Lưu Thanh Thủy Thần, cho dân thờ. Để tưởng nhớ công ơn của Vua Lê Thái Tổ nhân dân địa phương đã lập đền thờ thần cùng các vị tướng có công đánh giặc cứu nước.

Nhân dân khắp nơi cứ dịp 19, 20 tháng giêng nô nức về với di tích thắng cảnh hang Bàn Bù để thắp hương, tham quan di tích

Trong khu vực hang còn là nơi giữ vũ khí trong các thời kỳ đất nước có chiến tranh trước kia cũng như thời kỳ cách mạng và kháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp tại đây là kho trung chuyển đi các vùng phía Tây Bắc của tỉnh. Trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn 1418 - 1427 của Lê Lợi được chia làm 3 giai đoạn: Phòng ngự (chiến tranh du kích), mai phục tiêu hao, tiêu diệt sinh lực địch; cầm cự bao vây tiêu diệt phản công và đánh vào các thành lũy, viện binh của địch. Trong thời kỳ phòng ngự, mai phục, tiêu diệt địch để phát triển lực lượng và mở rộng địa bàn hoạt động ( thời kỳ 1418-1423) chủ yếu ở thượng lưu, hạ lưu khu vực sông Chu và sông Mã.

Ngay từ những ngày đầu Lê Lợi đã tập hợp được lực lượng binh mã, sau thời gian nương náu ở núi rừng, tháng 5-1418. Nghĩa quân trở về căn cứ Lam Sơn ngày 15-5, quân Minh kéo lên đàn áp, Lê Lợi rút quân lên Lạc Thủy. Dự đoán quân địch thế nào cũng đuổi theo để tiêu diệt nghĩa quân, Lê Lợi chọn địa hình hiểm trở bố trí quân mai phục chờ địch.

Ngày 18/5 (ngày 13-4 AL) Mã Kỳ dẫn quân lên Lạc Thủy và lọt vào trận địa mai phục của ta. Các tướng Lê Thạch, Đinh Bồ, Lê Ngân, Nguyễn Lý, Trương Lôi chỉ huy nghĩa quân chiến đấu dũng cảm và giành được thắng lợi lớn. Nghĩa quân đánh bại cuộc truy kích của địch, tiêu diệt hàng ngàn quân địch và thu được nhiều vũ khí, quân nhu. Đó là chiến thắng lớn của nghĩa quân Lam Sơn làm nức lòng quân dân.

Các đ/c Lãnh đạo tỉnh, huyện, địa phương và nhân dân nơi đây thắp hương tại Chùa Nán nằm trong cụm di tích với hang Bàn Bù

Ở Thanh Hóa quân Minh bị tổn thất khá nặng, tinh thần của chúng ngày càng sa sút, bạc nhược sau thất bại ở Bàn Bù, Thị Lang, Quan Du, chúng phải rút lui về cố thủ ở thành Tây Đô và các thành, lũy xung quanh để chờ viện binh. Nhân đó nghĩa quân đã mở rộng hoạt động ra khắp vùng Tây Bắc Thanh Hóa, nhân dân các vùng lân cận cũng nổi dậy hưởng ứng vây đánh các đồn, lũy của địch.

Trong công cuộc kháng chiến chống quân Minh 10 năm (1418-1427) trải qua biến thiên lịch sử, mặc dù năm tháng có bị phai mờ. Dẫu sao tại Đền Nán, gần hang Bàn Bù vẫn còn giữ được sắc phong thần, nội dung được dịch là: "Sắc cho xã Ngọc Khê, châu Ngọc Lặc tỉnh Thanh Hóa phụng thờ Tĩnh Quang Ngọc Giám Thủy Lôi Lưu Thanh Thủy Thần. Nỗi niềm nghiệm thấy linh thiêng ứng nghiệm. Tới nay vừa đúng vua tứ tuần (40 tuổi) làm lễ khánh tiết trẫm ban chiếu báu ơn sâu lễ rộng thăng lên 1 bậc, lại gia phong thêm Dực bảo trung hưng phù tôn thần, cho phép phụng thờ thần để thần giúp dân ta"…

Với những gì còn sót lại được nhân dân lưu trữ ngày 10/01/2005 hang Bàn Bù thuộc xã Ngọc Khê - huyện Ngọc Lặc - tỉnh Thanh Hóa được Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa ký Quyết định xếp hạng di tích lịch sử danh thắng cảnh và được đưa vào quy hoạch tổng thể nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh.

Trong hang Bàn Bù có rất nhiều cảnh đẹp kỳ vĩ như: Cung cấm, Núi vàng Núi bạc, Ao vua…. suối, khe. Mạch nước chính từ trong hang Bàn Bù có khe nước chảy ra quanh năm không bao giờ hết. Di tích bao gồm khu vực núi, hang động trong núi (từ cửa hang đến đập Bãi Bến). Trong hang gồm có nhiều hang nhỏ, hang lớn nhất là hang Chùa, hang có diện tích khoảng 12.000m². Nước trong xanh và những hòn đá mảnh mai nhô lên như những cánh buồm lộng gió ở nơi biển cả. Trên vòm đá, từng khe nước nhỏ tinh khiết thánh thót chảy xuống tạo nên hồ nhỏ lăn tăn gợn sóng. Vào sâu chừng 20m, có nền đá phân ô vàng óng, được tráng bằng lớp nước mỏng tang trong vắt. Gần đó có khối nhũ đá tạo dáng người như đang ngồi trông giữ "vật báu thiêng" nơi miền sơn cước. Dân bản địa gọi chỗ này là Ruộng Vua. Qua Ruộng Vua, leo lên sườn hang, tôi nghỉ chân tại một cột đá lớn sừng sững giữa động như cột trụ trời. Bao quanh cột, nhũ đá chảy xuống và đông lại tạo thành tán, trông giống những cành tùng La Hán…

Các tiết mục văn nghệ dân gian truyền thống trong lễ hội hang Bàn Bù 2018 của các dân tộc huyện Ngọc Lặc.

Hằng năm cứ đến ngày 19 tháng Giêng âm lịch nhân dân nơi đây lại tổ chức lễ hội hang Bàn Bù để phát huy truyền thống dân tộc, ghi nhớ công lao to lớn, sự hy sinh cao cả của Lê Thái Tổ, các Vua Lê và tướng sỹ. Nhân dân có công trong lịch sử dựng nước và giữ nước trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn .

Hy vọng rằng với những bước đi đúng đắn, đầu tư đúng chỗ của chính quyền huyện Ngọc Lặc và nhân dân nơi đây thì di tích thắng cảnh hang Bàn Bù sẽ phát huy hết tiềm năng và vẻ đẹp của thiên nhiên ban tặng. Đồng thời là điểm đến cho mọi du khách khắp nơi khi lên các huyện phía tây tỉnh Thanh không thể bỏ qua.

Duy Thịnh