Lấy ý kiến hai phương án mới về xây dựng thang, bảng lương trong doanh nghiệp

(Ảnh minh họa: Internet)

Theo Nghị định số 49/2013/NĐ-CP hiện hành, bội số của thang lương là hệ số chênh lệch giữa mức lương của công việc hoặc chức danh có yêu cầu trình độ kỹ thuật cao nhất so với mức lương của công việc hoặc chức danh có yêu cầu trình độ kỹ thuật thấp nhất, số bậc của thang lương, bảng lương phụ thuộc vào độ phức tạp quản lý, cấp bậc công việc hoặc chức danh đòi hỏi. Khoảng cách chênh lệch giữa hai bậc lương liền kề phải bảo đảm khuyến khích người lao động nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ, tích lũy kinh nghiệm, phát triển tài năng nhưng ít nhất bằng 5%; mức lương đối với công việc đòi hỏi lao động qua đào tạo phải cao hơn ít nhất 7% mức lương tối thiểu vùng; mức lương công việc có điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm cao hơn ít nhất 5% hoặc 7% mức lương của công việc có độ phức tạp tương đương trong điều kiện lao động bình thường.

Khoảng cách 5% không còn phù hợp với cơ chế thị trường

Bộ LĐTBXH cho biết, nguyên tắc khoảng cách giữa các bậc lương ít nhất 5% đã ảnh hưởng đến chính sách lương, cấu trúc thang, bảng lương của doanh nghiệp và không phù hợp với cơ chế thị trường.

Nhiều doanh nghiệp xây dựng thang bảng lương theo thâm niên (để bảo đảm khoảng cách ít nhất 5%), dẫn đến không khuyến khích trả lương theo công việc mà trả theo thâm niên. Người có thâm niên nhiều thì phải trả lương cao, chi phí đóng bảo hiểm xã hội cao (cùng làm một công việc nhưng doanh nghiệp phải trả lương, chi phí bảo hiểm cho người lao động làm 15 - 20 năm cao gấp 2 - 3 lần người mới vào làm việc). Thực trạng này dẫn đến doanh nghiệp không muốn sử dụng lao động có nhiều thâm niên, tìm nhiều cách để sa thải lao động để tuyển lao động mới.

Bên cạnh đó, Bộ luật Lao động cũng quy định 3 hình thức trả lương theo thời gian, sản phẩm và khoán. Quy định hình thức trả lương này cũng đang gây khó khăn cho doanh nghiệp khi áp dụng trong thực tế. Các quy định nêu trên đã can thiệp và làm triệt tiêu thương lượng, thỏa thuận tiền lương trong doanh nghiệp theo nguyên tắc thị trường.

Tiến đến bãi bỏ can thiệp vào xây dựng thang, bảng lương trong doanh nghiệp

Từ những vướng mắc trên, trong thời gian chưa sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động, Bộ LĐTBXH đang xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định số 49/2013/NĐ-CP. Trong đó, Bộ đề xuất 2 phương án về nguyên tắc xây dựng thang lương, bảng lương theo đúng nguyên tắc thị trường nhằm giảm dần và tiến đến bãi bỏ can thiệp của Nhà nước vào xây dựng thang, bảng lương, định mức lao động của doanh nghiệp.

Phương án 1: việc xây dựng thang lương, bảng lương được quy định mang tính chất định tính để doanh nghiệp và công đoàn cơ sở thương lượng, xác định giá trị cụ thể (bỏ quy định 5%). Như vậy, theo phương án này, số bậc của thang lương, bảng lương do doanh nghiệp quyết định căn cứ vào độ phức tạp quản lý, cấp bậc công việc hoặc chức danh đòi hỏi. Khoảng cách chênh lệch giữa hai bậc lương liền kề phải bảo đảm khuyến khích người lao động nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ, tích luỹ kinh nghiệm, phát triển tài năng.

Ưu điểm của phương án 1 là tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong việc xây dựng, quyết định việc xây dựng thang lương, bảng lương. Tuy nhiên, do khả năng thương lượng của người lao động còn hạn chế, sức ép về việc làm lớn, tổ chức đại diện người lao động chưa đủ mạnh nên dễ dẫn đến tình trạng doanh nghiệp ép trả tiền lương ở mức thấp.

Phương án 2: việc xây dựng thang lương, bảng lương vẫn quy định khoảng cách mang tính định lượng, nhưng giảm mức từ 5% xuống 3% để tính tới bãi bỏ quy định này. Cụ thể, số bậc của thang lương, bảng lương do doanh nghiệp quyết định căn cứ vào độ phức tạp quản lý, cấp bậc công việc hoặc chức danh đòi hỏi. Khoảng cách chênh lệch giữa hai bậc lượng liền kề phải bảo đảm khuyến khích người lao động nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ, tích luỹ kinh nghiệm, phát triển tài năng nhưng ít nhất bằng 3% so với mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định.

Phương án này có ưu điểm là Nhà nước vẫn tạo ra sàn thấp nhất để tránh tình trạng doanh nghiệp ép tiền lương của người lao động ở mức thấp. Nhưng lại có nhược điểm hạn chế quyền chủ động cho doanh nghiệp trong việc xây dựng, quyết định việc xây dựng thang lương, bảng lương, gây ảnh hưởng đến cấu trúc thang lương, bảng lương khi doanh nghiệp xây dựng.

Đối với quy định mức lương của người lao động làm công việc có điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm phải cao hơn ít nhất 5% hoặc 7%, Bộ LĐTBXH cũng đưa ra hai phương án. Phương án 1: quy định mang tính chất định tính để doanh nghiệp và công đoàn cơ sở thương lượng, xác định giá trị cụ thể (bỏ quy định 5%, 7%). Phương án 2: luật vẫn quy định khoảng cách mang tính định lượng, nhưng giảm mức từ 7% xuống 5%, từ 5% xuống 3% để tiến tới bãi bỏ quy định này.

Dự thảo cũng hướng dẫn cách tính Định mức lao động làm cơ sở trả lương, bổ sung hướng dẫn doanh nghiệp dưới 10 lao động xây dựng, báo cáo cơ quan chức năng về thang lương, bảng lương.

Dự thảo đang tiếp tục được lấy ý kiến trên website của Bộ LĐTBXH đến hết ngày 28/4.

Minh Thu (t/h)