Hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia: Tránh khoảng trống pháp lý và “siêu chương trình”

Tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội đồng tình cao với chủ trương hợp nhất Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 trên cơ sở tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia đang triển khai.

Nhiều ý kiến cho rằng việc tích hợp có thể giúp khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo đối tượng và thủ tục, đồng thời tạo ra phương thức quản trị thống nhất hơn. Tuy nhiên, việc hợp nhất cần được thực hiện thực chất, có cơ chế chuyển tiếp rõ ràng và vẫn bảo đảm đặc thù của từng lĩnh vực.

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu, đánh giá việc hợp nhất là bước đi đột phá, thể hiện tư duy mới trong xây dựng pháp luật, không chỉ “mở đường” mà còn “sửa đường” nhằm khắc phục tình trạng phân tán, dàn trải nguồn lực, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả thực hiện.

Tuy nhiên, ông lưu ý quy định về thời điểm chấm dứt hiệu lực của 4 nghị quyết đối với các Chương trình mục tiêu quốc gia đang thực hiện có thể phát sinh khoảng trống pháp lý trong quá trình chuyển tiếp, nhất là từ nay đến hết năm 2026.

Theo đại biểu, khi các nghị quyết cũ hết hiệu lực, các nghị định, quyết định và thông tư hướng dẫn liên quan cũng có thể không còn căn cứ để tiếp tục thực hiện. Khi đó, quá trình triển khai các dự án đầu tư cũng như các khoản chi sự nghiệp có nguy cơ bị gián đoạn.

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn đề nghị tiếp tục rà soát kỹ quy định chuyển tiếp, bảo đảm việc tích hợp không làm gián đoạn nhiệm vụ, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của các đối tượng thụ hưởng và duy trì tính liên tục của chương trình.

Hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia: Tránh khoảng trống pháp lý và “siêu chương trình”. (Ảnh minh họa: KT)

Đại biểu Bùi Văn Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa, cho rằng việc hợp nhất 4 chương trình không nên chỉ được nhìn nhận là thay đổi về đầu mối quản lý, mà cần coi đây là bước đổi mới trong tư duy phát triển và quản trị các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Theo ông, dù thuộc các lĩnh vực khác nhau, cả 4 chương trình đều hướng tới một chủ thể là con người, một không gian phát triển là cộng đồng và địa phương, với mục tiêu chung là nâng cao chất lượng cuộc sống. “Nghèo đói không chỉ là thiếu thu nhập. Phát triển nông thôn không chỉ là hạ tầng. Phát triển vùng dân tộc thiểu số không thể tách rời khỏi giáo dục, y tế, văn hóa và sinh kế”, đại biểu phân tích.

Vì vậy, giá trị lớn nhất của việc tích hợp không phải là “4 chương trình cộng lại thành 1 chương trình”, mà phải tạo ra hiệu quả tổng hợp lớn hơn so với khi triển khai riêng lẻ.

Tuy nhiên, phạm vi chương trình rất rộng, tổng nguồn lực dự kiến giai đoạn 2026 - 2030 lên tới 808.558 tỷ đồng. Đại biểu Bùi Văn Dũng cảnh báo nếu chỉ hợp nhất về tên gọi và đầu mối, trong khi bên trong vẫn duy trì nhiều cơ chế phân bổ, định mức, thủ tục và hệ thống báo cáo riêng, thì số lượng chương trình có thể giảm nhưng lại hình thành một “siêu chương trình” rất lớn và phức tạp.

Theo ông, nguyên tắc cần được quán triệt là “thống nhất về mục tiêu và quản trị, nhưng tôn trọng đặc thù chuyên môn”. Mỗi lĩnh vực như văn hóa, giáo dục, hạ tầng hay giảm nghèo có đặc điểm riêng, do đó không thể áp dụng một phương thức quản trị và đánh giá hoàn toàn giống nhau. Việc hợp nhất cũng cần được đo bằng kết quả phát triển con người, mức độ cải thiện thực chất đời sống nhân dân và khả năng bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng, cho rằng tích hợp phải đi vào thực chất, tạo ra một phương thức quản trị và điều phối nguồn lực thống nhất.

Theo ông, chương trình cần có một mục tiêu chung, một logic chính sách thống nhất, một cơ chế điều phối nguồn lực và một phương thức quản trị xuyên suốt. Việc hợp nhất không chỉ là gộp nguồn lực hoặc đầu mối quản lý mà phải tích hợp thực chất các mục tiêu, nhiệm vụ có cùng đối tượng, địa bàn và kết quả đầu ra.

Các ý kiến tại kỳ họp cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là tinh gọn số lượng chương trình, mà quan trọng hơn là tạo ra một mô hình quản trị hiệu quả hơn, bảo đảm nguồn lực được phân bổ đúng trọng tâm, chính sách được triển khai liên tục và kết quả cuối cùng phản ánh rõ mức độ cải thiện đời sống của người dân.

Đề xuất đầu tư hơn 700 nghìn tỷ đồng cho hai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 Ngày 25/11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Quốc hội nghe trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035; Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Chương trình mục tiêu quốc gia giúp Sam Mứn giảm nghèo bền vững Từ mở rộng sinh kế đến cải thiện đời sống người dân, Chương trình mục tiêu quốc gia đang tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững ở xã Sam Mứn (tỉnh Điện Biên).