4 nguyên tắc cơ bản bảo đảm tính dân chủ trong bầu cử ở Việt Nam

Cán bộ chiến sĩ tàu CSB 6008 bỏ phiếu bầu cử sớm đêm 26/2 tại vùng biển khu vực mỏ Thăng Long - Đông Đô (TP.HCM). (Ảnh: Tổ bầu cử đơn vị số 10)

Nguyên tắc bầu cử phổ thông

Nguyên tắc phổ thông là nguyên tắc nền tảng của chế độ bầu cử. Theo quy định của Hiến pháp, công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.

Điều đó có nghĩa, mọi công dân Việt Nam, không phân biệt dân tộc, giới tính, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, nghề nghiệp, trình độ học vấn, nơi cư trú hay điều kiện kinh tế đều có quyền tham gia bầu cử và ứng cử theo luật định. Quyền này chỉ bị hạn chế đối với những trường hợp đặc biệt như: người bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án; người bị kết án tử hình đang chờ thi hành án; người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo; người mất năng lực hành vi dân sự.

Nguyên tắc phổ thông không chỉ thể hiện ở việc ghi nhận quyền trên văn bản pháp luật mà còn được bảo đảm bằng các biện pháp tổ chức thực tiễn. Nhà nước có trách nhiệm lập danh sách cử tri đầy đủ, chính xác; tạo điều kiện thuận lợi để mọi công dân thực hiện quyền của mình, kể cả ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc đang công tác, lao động đặc thù. Việc tổ chức bầu cử vì vậy trở thành ngày hội chính trị của toàn dân - nơi mỗi lá phiếu đều thể hiện trách nhiệm công dân đối với tương lai đất nước.

Nguyên tắc bình đẳng

Nguyên tắc bình đẳng bảo đảm sự công bằng tuyệt đối trong quyền và nghĩa vụ bầu cử của công dân. Nội dung của nguyên tắc này được thể hiện trên nhiều phương diện. Thứ nhất, mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri tại nơi mình cư trú; không ai được bầu ở nhiều nơi. Thứ hai, mỗi người chỉ được ứng cử tại một đơn vị bầu cử ở cấp tương ứng. Thứ ba, mỗi cử tri chỉ được bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân ở mỗi cấp.

Quan trọng hơn, giá trị pháp lý của mọi lá phiếu là như nhau. Không có sự phân biệt giữa lá phiếu của người có chức vụ cao với người lao động bình thường; giữa người giàu và người nghèo; giữa nam và nữ; giữa cư dân thành thị và nông thôn. Mỗi công dân là một chủ thể bình đẳng trong việc quyết định cơ cấu nhân sự của cơ quan quyền lực nhà nước.

Bên cạnh đó, nguyên tắc bình đẳng còn được thể hiện thông qua việc phân bổ hợp lý số lượng đại biểu giữa các địa phương, bảo đảm đại diện cho các vùng, miền, dân tộc thiểu số, phụ nữ và các tầng lớp xã hội. Việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử được tiến hành theo quy trình chặt chẽ, bảo đảm cơ cấu đại diện hợp lý nhưng vẫn tôn trọng sự lựa chọn của cử tri.

Nguyên tắc bầu cử trực tiếp

Nguyên tắc trực tiếp khẳng định cử tri phải tự mình đi bầu, trực tiếp bỏ phiếu vào hòm phiếu và trực tiếp quyết định lựa chọn người đại diện. Luật Bầu cử quy định rõ: cử tri không được nhờ người khác bầu hộ, bầu thay hoặc bầu bằng cách gửi thư.

Trong trường hợp cử tri không thể tự viết phiếu, có thể nhờ người khác viết hộ nhưng phải tự mình bỏ phiếu và người viết hộ phải bảo đảm bí mật phiếu bầu. Nếu vì khuyết tật không thể tự bỏ phiếu, cử tri được nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu theo ý chí của mình.

Để bảo đảm nguyên tắc trực tiếp được thực hiện đầy đủ, pháp luật quy định việc sử dụng hòm phiếu phụ đối với những trường hợp cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu; hoặc đối với người đang bị tạm giữ, tạm giam, chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở bắt buộc. Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu và phiếu bầu đến nơi ở, nơi điều trị hoặc cơ sở giam giữ để cử tri thực hiện quyền của mình.

Thực tiễn qua các kỳ bầu cử cho thấy, dù ở biên giới, hải đảo, trên tàu biển hay trong hoàn cảnh đặc biệt, việc bảo đảm cho cử tri trực tiếp thực hiện quyền bầu cử luôn được đặt lên hàng đầu.

Nguyên tắc bỏ phiếu kín

Nguyên tắc bỏ phiếu kín là điều kiện quan trọng để bảo vệ sự tự do trong lựa chọn của cử tri. Cử tri viết phiếu trong khu vực riêng biệt, không ai được xem, kể cả thành viên Tổ bầu cử. Không tổ chức, cá nhân nào được can thiệp, gây áp lực hoặc tác động đến việc ghi phiếu.

Việc bỏ phiếu kín giúp hạn chế tâm lý đám đông, tránh sự chi phối từ bên ngoài và bảo đảm kết quả bầu cử phản ánh trung thực ý chí của Nhân dân. Đây là nguyên tắc được áp dụng phổ biến trong các nền dân chủ trên thế giới và được luật hóa chặt chẽ trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Bốn nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín không tồn tại riêng lẻ mà gắn bó chặt chẽ với nhau, tạo thành một chỉnh thể thống nhất. Nếu thiếu một trong bốn yếu tố này, tính dân chủ của cuộc bầu cử sẽ bị ảnh hưởng.

Việc thực hiện đầy đủ các nguyên tắc bầu cử là biểu hiện sinh động của chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, thể hiện quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Mỗi lá phiếu không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm công dân, góp phần xây dựng Quốc hội và Hội đồng nhân dân thực sự là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân, vì lợi ích của Nhân dân và sự phát triển của đất nước.

[Infographic] Bà Hà Thị Nga ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI tại tỉnh Lai Châu Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Hà Thị Nga ứng cử tại tỉnh Lai Châu, đơn vị bầu cử số 1 gồm các xã: Mường Kim, Khoen On, Than Uyên, Mường Than, Pắc Ta, Nậm Sỏ, Tân Uyên, Mường Khoa.

Bầu cử Quốc hội-HĐND: Tập trung cao độ, sẵn sàng cho Ngày hội lớn của toàn dân Cả hệ thống chính trị tập trung cao độ, sẵn sàng cho ngày hội lớn của toàn dân, yêu cầu cao nhất là tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, xử lý kịp thời các tình huống phát sinh; giữ vững kỷ luật toàn hệ thống.