Lương tối thiểu của Việt Nam chỉ cao hơn Lào, Campuchia

Nguồn: ADB và ILO (2014), “Báo cáo cộng đồng ASEAN 2015: Quản lý hướng tới việc làm tốt hơn và thịnh vượng chung

Dự kiến ngày 3/9 sẽ có kết luận cuối cùng về tiền lương tối thiểu vùng năm 2016. Ông Phillip Hazelton (người Úc) - chuyên gia của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), cố vấn trưởng dự án Quan hệ lao động tại Việt Nam đồng thời là quan sát viên tại các cuộc thảo luận của Hội đồng Tiền lương quốc gia Việt Nam, đã có một góc nhìn riêng về vấn đề tiền lương tối thiểu của lao động Việt Nam hiện nay.

Ông nận định: "Chúng tôi biết rất rõ các cuộc tranh luận này vì ILO hỗ trợ kỹ thuật cho Hội đồng Tiền lương quốc gia VN. Thật thú vị và tích cực khi ở Việt Nam các cuộc tranh luận về vấn đề này ngày càng sôi động và thu hút sự quan tâm của dư luận, thông thường những tranh luận căng thẳng như vậy sẽ tốt cho sự phát triển của nền kinh tế.

Tôi nghĩ rằng Hội đồng Tiền lương quốc gia sẽ ủng hộ tranh luận vì nó giúp mang các liên đoàn lao động và chủ doanh nghiệp lại gần nhau mỗi năm. Các cuộc tranh luận căng thẳng như vậy cũng xảy ra thường xuyên đối với những quốc gia khác.

Việt Nam đã điều chỉnh tiền lương tối thiểu nhiều lần (theo hướng tăng) nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của người lao động, ông bình luận gì về thực trạng này?

ILO tin tưởng rằng mức lương tối thiểu nên được điều chỉnh thường xuyên dựa trên việc xem xét các nhân tố xã hội và lao động bao gồm chi phí sống, nhu cầu của người lao động và gia đình của họ, khả năng chi trả mức lương tối thiểu của các chủ doanh nghiệp, những mức độ năng suất lao động và nguyện vọng việc làm của người lao động...

Bộ luật lao động của Việt Nam quy định lương tối thiểu phải đáp ứng nhu cầu sống tối thiểu của người lao động, nhưng lại không nói rõ cần bao lâu để đáp ứng nhu cầu tối thiểu của người lao động.

Cuộc tranh luận mà chúng ta chứng kiến hiện nay thật ra là sự tranh cãi giữa liên đoàn lao động và giới chủ doanh nghiệp xung quanh câu hỏi: “Bao lâu nữa mới đáp ứng được nhu cầu tối thiểu của người lao động?”. Và hiện chúng ta vẫn chưa có được câu trả lời.

Mức lương tối thiểu của Việt Nam khá thấp khi so sánh với các nước trong khu vực. Xét về mức lương trung bình, Việt Nam chỉ cao hơn Lào và Campuchia nhưng thấp hơn hầu hết những nước ở châu Á như Thái Lan (357 USD), Malaysia (609 USD), Singapore (3.547 USD) và Trung Quốc.

Theo ông, những yếu tố nào đang cản trở quá trình tăng lương tối thiểu ở Việt Nam?

Tôi nghĩ giới chủ lao động tất nhiên muốn tăng chậm mức lương tối thiểu trong các lĩnh vực cần lao động giá rẻ để tăng sức cạnh tranh như da giày, may mặc, điện tử... và việc tăng phải dựa theo mức tăng năng suất lao động. Nếu như tăng quá nhanh sẽ gia tăng áp lực lên các ngành công nghiệp này. Chúng ta thấy rằng giới chủ lao động thì muốn tăng chậm trong khi các liên đoàn lao động lại muốn tăng nhanh.

Do đó, tranh cãi cũng là điều dễ hiểu bởi vì mỗi bên đại diện cho quyền lợi của riêng mình. Chúng tôi kỳ vọng mức lương tối thiểu sẽ đáp ứng nhu cầu tối thiểu của người lao động vào năm 2017, 2018 hoặc năm 2019.

Lúc đó, tranh luận cũng sẽ diễn ra nhưng không có quá nhiều khoảng cách hay khác biệt giữa các bên. Lúc đó, lạm phát, năng suất lao động, mức lương tối thiểu sẽ được so sánh với mức lương trung bình.

Trên thế giới, những nước có điều kiện tương tự như Việt Nam xử lý vấn đề này như thế nào?

Hầu hết các nước đều có hội đồng tiền lương quốc gia. Ví dụ mới đây Myanmar vừa thành lập hội đồng tiền lương quốc gia. Tuần này, Myanmar dự định sẽ lần đầu tiên quyết định mức lương tối thiểu, sau khi có được thỏa thuận giữa liên đoàn lao động và chính phủ. Indonesia thì có khác biệt vì mỗi tỉnh đưa ra mức lương tối thiểu khác nhau, khá phức tạp.

Việt Nam thì quy định mức lương tối thiểu theo bốn vùng khác nhau. Hội đồng Tiền lương quốc gia của VN đã đạt được những tiến bộ trong hai năm hoạt động vừa qua. Tôi nghĩ các bên cần thời gian để tranh luận và phản biện với nhau.

Một điểm đáng chú ý là ở VN thì thường chỉ có 3 - 4 lần tranh luận về mức lương tối thiểu trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Nhưng ở Hàn Quốc, họ thảo luận và phản biện 15 - 20 lần/năm trước khi đưa ra quyết định về mức lương tối thiểu. Việc tranh luận kỹ lưỡng để đạt được sự đồng thuận là hết sức cần thiết, bởi nó sẽ giúp hài hòa mối quan hệ giữa giới chủ và người lao động.

Giới chủ ở Việt Nam cho rằng năng suất lao động tăng rất chậm, trong khi tỉ lệ tăng lương tối thiểu thì nhanh, do đó ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp và sự cạnh tranh của nền kinh tế dùng lao động rẻ. Ông nghĩ sao về điều này?

Thông thường để thúc đẩy tăng trưởng của một nền kinh tế, không nên tăng lương tối thiểu quá nhiều mỗi năm, nó phải được dựa trên năng suất lao động, mức lạm phát, sự tranh luận và phản biện. Tuy nhiên Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển giao, do vậy việc tăng lương tối thiểu cao sẽ gây khó khăn cho các doanh nghiệp tại những khu vực có ngành nghề có mức lương thấp và lao động tay nghề thấp.

Bài toán đặt ra cho Chính phủ chính là tìm ra một giải pháp hữu hiệu để hài hòa hai bên: người lao động có mức lương đủ sống và doanh nghiệp được bảo đảm có lợi nhuận. Hiện mức lương tối thiểu của Việt Nam thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực và vài năm trở lại đây, mức tăng lương tối thiểu ở khu vực Đông Nam Á, các nước như Thái Lan, Indonesia, có tốc độ cao hơn hẳn phần còn lại của thế giới.

Tôi thấy có vấn đề đối với truyền thống tăng lương tối thiểu ở Việt Nam khi yêu cầu tăng lương tối thiểu thường chỉ dựa vào nhu cầu tối thiểu. Ví dụ khi mức lương tối thiểu thấp, hầu như tất cả đều đồng thanh lên tiếng yêu cầu tăng lương và đây là vấn đề đối với nền kinh tế. Việt Nam nên có đàm phán tập thể về mức lương tối thiểu theo ngành.

Nếu ngành nghề mà người lao động đang làm có sự tăng trưởng tốt, cho năng suất cao thì người lao động hãy đàm phán với chủ doanh nghiệp để yêu cầu tăng lương. Nếu ngành mà người lao động đang làm không phát triển tốt thì mức lương của họ dĩ nhiên không thể tăng. Nếu như tất cả lao động đều mong tăng lương tối thiểu 10% mỗi năm sẽ tác động lớn đến nền kinh tế.

Theo Tuổi Trẻ