Cải tổ ngành điện: Hãy làm sớm trước khi quá muộn

Theo dõi thoidai.com.vn trên Theo dõi trên Google News
Ở Việt Nam, chắc không ngành nào bị dư luận nói nhiều như ngành điện, nhất là nói với thái độ rất tiêu cực, thiếu thiện cảm và định kiến khá nặng nề. Tuy nhiên, điều này có hẳn là do lỗi của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (phần cơ bản của ngành điện) hay còn bởi những nguyên nhân nào khác? Và ngành điện muốn thay đổi để thoát khỏi những tình huống tréo ngoe như hiện tại thì cần phải làm gì?
aa

Ngành điện đã thật sự đi trước?

Theo Quy hoạch điện VIII vừa mới được ban hành, thì “phát triển điện lực phải đi trước một bước…”. Đây là quan điểm chủ đạo trong phát triển tổng thể kinh tế dài hạn, cũng như một thông điệp rõ ràng được gửi đến các nhà đầu tư trên toàn cầu về thứ tự ưu tiên trong tạo lập môi trường kinh doanh của Việt Nam.

Tuy nhiên, sự ổn định kinh tế - xã hội và các thứ bậc ưu tiên không chỉ dựa trên văn bản mà phụ thuộc vào kết quả thực tế triển khai. Nếu căn cứ vào tình hình hiện tại thì đây là vấn đề tạo nên nhiều âu lo nhất. Với một quốc gia đang phát triển thì nhu cầu về năng lượng cho nền kinh tế luôn “đói”, vì vậy quan trọng nhất là sự đi trước một bước của các nhà máy phát điện để tạo nguồn dự phòng. Đây là bài toán sơ đẳng khi nói về chủ đề năng lượng, nhưng dù sơ đẳng thì hiện nay riêng vấn đề này đang để lại quá nhiều nỗi lo.

Cải tổ ngành điện: Hãy làm sớm trước khi quá muộn
Năm 2023 này, theo EVN miền Bắc đứng trước nguy cơ thiếu khoảng 4900 MW

Chỉ cần so sánh với khoảng hơn 20 năm về trước thì nguồn dự phòng của điện lực cũng ước khoảng trên dưới 20%. Chính vì vậy, nếu trong tương lai nhu cầu phụ tải của nền kinh tế có tăng đột ngột thì vẫn còn không gian để cân đối nguồn. Thế nhưng hiện nay câu chuyện dự phòng rất đáng lo ngại. Chỉ cần nhìn vào ước tính năm 2023 này miền Bắc thiếu khoảng 4900 MW là đủ để hiểu tình hình căng thẳng đến mức nào. Nhưng đâu là gốc của vấn đề, và cần nhìn nhận thế nào cho chính xác từ đó còn bốc thuốc cho đúng bệnh?

Thiếu nguồn do đâu?

Không khó để tìm các dự án của ngành điện chậm triển khai với thời gian tính bằng năm. Theo Bộ Công thương thì miền Bắc chậm khoảng 3000 MW nguồn nhiệt điện, miền Nam chậm khoảng 3600 MW. Tất nhiên câu hỏi đặt ra là vì sao chậm? Chậm do thủ tục pháp lý, do thu xếp vốn, do năng lực thiết kế, thi công hay còn bởi lý do nào khác?

Nhìn vào Quy hoạch điện VIII thì có thể hình dung một phần câu trả lời. Tính từ lúc bắt đầu xây dựng đến khi được thông qua mất gần 4 năm, và khi chưa có quy hoạch thì gần như không có cơ sở để Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các cơ quan liên quan triển khai. Nhưng quy hoạch cũng chỉ là một phần, bởi xây dựng 1 nhà máy thì thời gian tổng cộng phải từ 5 đến 7 năm (đó là rất nhanh), mà nhu cầu điện không đứng lại chờ thủ tục hay tiến độ hoặc ý chí của một ai cả.

Thực tế thời gian qua các dự án vẫn chậm đều dù hàng năm EVN vẫn ra rả khuyến cáo đến tội nghiệp về nguy cơ thiếu điện. Vậy vì sao những khuyến cáo này không có kết quả, và trách nhiệm thuộc về ai, EVN hay cơ quan quản lý?

Mới đây Bộ trưởng Công thương Nguyễn Hồng Diên cho biết nếu để xảy ra thiếu điện do nguyên nhân chủ quan thì sẽ xử lý các tổ chức, cá nhân liên quan. Việc xử lý trách nhiệm là cần thiết, đặc biệt trong hoàn cảnh nguy cơ thiếu điện thường trực như hiện nay. Thế nhưng, đó chưa phải là gốc rễ của vấn đề bởi thực trạng này chỉ là quả của nhân từ nhiều năm trước. Nếu muốn tránh việc chỉ xử lý phần ngọn thì cần có 1 tư duy tổng thể khác biệt về phát triển và quản lý ngành điện.

Kỳ vọng về sự thay đổi

Hãy bắt đầu từ việc giá điện mới được tăng 3%. Thế nhưng ngay sau đó, EVN đã phải đề nghị TKV và TCT Đông Bắc cho giãn thời gian thanh toán tiền mua than vì tình hình tài chính không thuận lợi. Sự việc trên cho thấy điều gì? Trước hết là việc EVN không được chủ động quyết định bài toán chi phí. Nếu đầu vào nguyên, nhiên liệu biến động thì EVN vẫn phải chấp nhận chứ không được điều chỉnh giá bán ra ở mức tương thích. Tiếp theo nữa là thực tế này phản ánh những tồn tại của bản thân EVN, xin nhấn mạnh là có yếu tố kế thừa từ quá khứ. Vì vậy điều cần thiết ở đây là cần thay đổi quan điểm về mô hình hoạt động của EVN, hay nói chi tiết hơn là thay đổi về mục tiêu, trách nhiệm và vai trò của doanh nghiệp này.

EVN là một doanh nghiệp, vậy hãy để EVN hoạt động như một doanh nghiệp thuần tuý. Việc cần làm của cơ quan quản lý là thiết lập một hành lang pháp lý ngăn ngừa sự lạm dụng thị phần để trở thành độc quyền và nâng cao tính cạnh tranh của môi trường đầu tư để các doanh nghiệp khác nếu có nhu cầu cùng tham gia cung ứng, phân phối điện. Lúc này, những khoản đầu tư mang ý nghĩa xã hội chứ không có lợi ích tài chính như đưa điện về vùng xa và sâu, hải đảo…cần được hạch toán, phân bổ ở những nội dung công ích khác.

Những điều này không mới, nhưng vẫn luôn có tính thời sự nhất là trước sức ép về phát triển nguồn điện như hiện nay. Đương nhiên việc tăng giá điện, loại chi phí nhạy cảm bậc nhất hiện giờ, là câu chuyện không đơn thuần của EVN mà còn của cả nền kinh tế khi nó có thể gây thêm sức ép về chi phí sản xuất, sinh hoạt, và ảnh hưởng đến vĩ mô mà Chính phủ phải tính đến. Nhưng dù vậy, thì cũng không thể coi đó là lý do để chậm trễ thay đổi quan niệm về mô hình cũng như cách thức vận hành của ngành điện và EVN.

Những câu chuyện về tăng giá điện bao nhiêu phần trăm là phù hợp, vì sao các dự án quá chậm triển khai, rồi những ồn ào quanh việc mua bán điện năng lượng tái tạo hiện nay..v.v.. suy cho cùng cũng chỉ là hệ quả của của một phương thức quản lý. Vì vậy, để hy vọng sau này không còn đối mặt với những vấn đề tương tự thì bên cạnh quyết tâm của các cấp thẩm quyền, điều thật sự cần thiết lúc này là nghiêm túc lo lắng cho tương lai để rút ra những bài học ngay từ nguyên nhân của những rủi ro này để khắc phục triệt để, không nửa vời.

Thực tế, đây là những việc làm thực sự cấp thiết, bởi chúng ta hãy hình dung những cảnh báo về nguy cơ thiếu điện sẽ tác động tiêu cực thế nào đến quyết định của các nhà đầu tư nước ngoài khi họ đang cân nhắc có bỏ vốn vào kinh doanh ở Việt Nam hay không? Và muốn không có những sự phân vân như vậy sau này, mọi việc phải bắt đầu từ bây giờ.

Lê Sơn
Nguồn:

Tin bài khác

Giới khoa học bàn về ứng dụng AI trong chăm sóc sức khỏe tại VinFuture 2026

Giới khoa học bàn về ứng dụng AI trong chăm sóc sức khỏe tại VinFuture 2026

Diễn ra ngày 08/12 tại Hà Nội trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2026, Tọa đàm “Trí tuệ nhân tạo và Chuyển đổi số trong chăm sóc sức khỏe” quy tụ các nhà khoa học hàng đầu thế giới về AI, y sinh và y học lâm sàng. Theo các diễn giả, AI không chỉ giúp hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán và điều trị chính xác hơn mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam đi tắt đón đầu trong chăm sóc sức khỏe.
VinFuture kết nối chuyên gia quốc tế tìm lời giải cho tương lai đại dương bền vững và hàng hải thông minh

VinFuture kết nối chuyên gia quốc tế tìm lời giải cho tương lai đại dương bền vững và hàng hải thông minh

Từ ứng dụng AI giải mã hệ sinh thái biển, chuyển đổi số ngành hàng hải đến cải thiện quản trị nguồn lợi thủy sản và cải cách chính sách kinh tế, các chuyên gia quốc tế hàng đầu sẽ mang đến những góc nhìn đa chiều tại tọa đàm “Đại dương Bền vững và Tương lai Hàng hải Thông minh”, diễn ra ngày 8/12 trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2026.
Công bố Tuần lễ Y tế Toàn cầu Việt Nam 2027 kiến tạo tương lai y tế

Công bố Tuần lễ Y tế Toàn cầu Việt Nam 2027 kiến tạo tương lai y tế

Ngày 18/11/2026, Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC) và đối tác dmg events công bố tổ chức Tuần lễ Y tế Toàn cầu Việt Nam 2027 (Global Health Week Vietnam 2027), dự kiến diễn ra từ ngày 15 đến 17/9/2027 tại VEC, Hà Nội. Với thông điệp “Hội tụ tinh hoa y tế toàn cầu - Dẫn lối đổi mới sáng tạo - Kiến tạo tương lai y tế”, chương trình dự kiến quy tụ hơn 500 gian hàng, 30.000 chuyên gia từ hơn 120 quốc gia, 300 diễn giả quốc tế, tạo không gian kết nối chính sách, công nghệ và đầu tư trên chuỗi giá trị y tế toàn cầu.
Pebsteel đánh dấu 32 năm phát triển, từ vị thế tiên phong đến khát vọng thiết lập chuẩn mực ngành nhà thép

Pebsteel đánh dấu 32 năm phát triển, từ vị thế tiên phong đến khát vọng thiết lập chuẩn mực ngành nhà thép

Với hơn 6.000 công trình tại trên 50 quốc gia, Pebsteel tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sản xuất hiện đại và phát triển bền vững, hướng đến nâng cao chất lượng công trình và giá trị đầu tư dài hạn cho khách hàng.
Xem thêm

Multimedia

Việt Nam đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Việt Nam đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Nhận lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam ...
[Infographic] 30 năm tổ chức World Vision International tại Việt Nam đồng hành cùng cộng đồng tại Thanh Hóa

[Infographic] 30 năm tổ chức World Vision International tại Việt Nam đồng hành cùng cộng đồng tại Thanh Hóa

Giai đoạn 1996-2026, Tổ chức World Vision International (WVI) đã triển khai nhiều chương trình, dự án tại Thanh Hóa với tổng ngân sách khoảng 63,8 triệu USD, góp phần cải thiện đời sống người ...
[Infographic] Việt Nam - Đan Mạch: 55 năm hữu nghị, hợp tác và phát triển

[Infographic] Việt Nam - Đan Mạch: 55 năm hữu nghị, hợp tác và phát triển

Năm 2026 đánh dấu 55 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Đan Mạch và bước phát triển mới khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, mở ...
[Infographic] Chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin: Chính sách và những hỗ trợ thiết thực

[Infographic] Chăm lo nạn nhân chất độc da cam/dioxin: Chính sách và những hỗ trợ thiết thực

Công tác chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin đạt nhiều kết quả thiết thực trong chăm sóc sức khỏe, cải thiện nhà ở và tạo sinh kế. Nhiệm kỳ 2026-2031, các ...
[Infographic] Chính thức ký kết FTA Việt Nam - EFTA sau 14 năm đàm phán

[Infographic] Chính thức ký kết FTA Việt Nam - EFTA sau 14 năm đàm phán

Ngày 18/10/2026, tại Hà Nội, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cùng đại diện các nước thành viên Hiệp hội ...
Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng Lê Ngọc Quang: Cảm nhận rõ nhất trong tôi lúc này là “trọng trách hành động”

Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng Lê Ngọc Quang: Cảm nhận rõ nhất trong tôi lúc này là “trọng trách hành động”

Đà Nẵng vừa đón nhận sự kiện đặc biệt quan trọng với tương lai là Quy hoạch chung đến năm 2050 tầm nhìn 2075 của thành phố đã được Thủ tướng Chính phủ ký ban ...
Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa

Nguồn lực quốc tế góp sức giáo dục khí hậu, phục hồi rừng tại Thanh Hóa

Hơn 11.000 lượt học sinh, sinh viên được tiếp cận giáo dục khí hậu, 44.440 cây tràm được trồng trên diện tích 10 ha rừng tại Vườn Quốc gia Bến En là những kết quả ...
Khỏe thể chất, mạnh tinh thần

Khỏe thể chất, mạnh tinh thần

Giúp các em học sinh chủ động bước vào sân chơi, kết nối với bạn bè và cởi mở hơn với thầy cô, mô hình “Không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần” ...
Nếp than mang ấm no về Tà Lao

Nếp than mang ấm no về Tà Lao

Phụ nữ biết xây dựng kênh, mạng xã hội quảng bá văn hóa quê hương; phụ nữ trở thành những tiểu thương có thu nhập ổn định với hàng chục triệu đồng; phụ nữ tham ...
Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa

Tuần hoàn xanh ở Tà Rụt: Hướng đi bền vững từ giống lợn đen bản địa

Tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp địa phương, dùng nước thải biogas để bón cây trồng, giảm thiểu khai thác củi rừng… Đó là những giá trị thiết thực từ dự án "Chăm ...
[Video] Điều gì giúp những nạn nhân da cam tự viết tiếp cuộc đời?

[Video] Điều gì giúp những nạn nhân da cam tự viết tiếp cuộc đời?

Từ khoản vốn vay sinh kế, học bổng đến cơ hội biểu diễn nghệ thuật, những hỗ trợ thiết thực đang giúp nhiều nạn nhân chất độc da cam từng bước tự lập, phát huy ...
[Video] World Vision hỗ trợ 102 hộ dân Điện Biên sớm ổn định cuộc sống sau mưa lũ

[Video] World Vision hỗ trợ 102 hộ dân Điện Biên sớm ổn định cuộc sống sau mưa lũ

World Vision International tại Việt Nam vừa phối hợp Hội Chữ thập đỏ tỉnh Điện Biên và chính quyền địa phương hỗ trợ khẩn cấp 441 triệu đồng cho 102 hộ gia đình bị ảnh ...
[Video] Càng hiểu càng tin càng sâu sắc

[Video] Càng hiểu càng tin càng sâu sắc

Đó là nhận định của Ngài Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ Cuba tại Việt Nam về quan hệ nhân dân Việt Nam - Cuba.
[Video] Dẫn dắt bằng tuổi trẻ và văn hóa

[Video] Dẫn dắt bằng tuổi trẻ và văn hóa

Đại sứ Lào tại Việt Nam Khamphao Ernthavanh cho rằng, thế hệ trẻ và các hoạt động giao lưu văn hóa sẽ là một trong những phương tiện hữu hiệu dẫn dắt tình hữu nghị ...
[Video] Bế mạc Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam 2026: Mở ra chương mới trong hợp tác

[Video] Bế mạc Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam 2026: Mở ra chương mới trong hợp tác

Chiều 27/8, sau ba ngày làm việc, sự kiện “Những ngày Hội đồng Nhân dân thế giới tại Việt Nam năm 2026” đã bế mạc, mở ra một chặng đường hợp tác sâu rộng hơn ...