Những điểm mới trong Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo (sửa đổi)
17:41 | 23/04/2026
Lấp "khoảng trống" pháp lý trên không gian mạng
Điểm mới nổi bật của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) là việc lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng. Luật năm 2016 chưa có quy định về nguyên tắc, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng. Trong khi đó, thực tế cho thấy các hoạt động như giảng đạo, chia sẻ nội dung nghi lễ, hướng dẫn sinh hoạt tín ngưỡng, kêu gọi tham gia hoạt động cộng đồng, quyên góp… ngày càng diễn ra phổ biến trên các nền tảng số.
 |
| Với 98,4% đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội chính thức thông qua Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo (sửa đổi). (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội) |
Luật sửa đổi đã khắc phục khoảng trống này khi bổ sung ở ngay trong phần giải thích từ ngữ khái niệm "hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng" là việc tổ chức, cá nhân theo quy định của luật sử dụng không gian mạng để thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời dành Điều 8 để quy định riêng nội dung này.
Việc bổ sung quy định này vừa "thừa nhận" một hình thức hoạt động mới, đồng thời xác lập rõ cơ chế pháp lý quản lý loại hoạt động này, làm cho khuôn khổ quản lý đồng bộ và chủ động hơn. Luật sửa đổi quy định khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng thì các chủ thể có liên quan vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thông báo, đăng ký hoặc đề nghị theo các quy định tương ứng của Luật.
Song song với đó, Điều 8 còn quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc hướng dẫn, giám sát, kiểm tra, thanh tra; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động; trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng trong việc triển khai giải pháp kỹ thuật, phối hợp gỡ bỏ hoặc ngăn chặn nội dung vi phạm và ngăn chặn truy cập theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và đơn giản hoá thủ tục hành chính
Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo (sửa đổi) tiếp tục đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, bảo đảm cấp bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo. Nhiều thẩm quyền, thủ tục hành chính trước đây thuộc cấp Bộ được chuyển xuống Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, như: thủ tục đề nghị cấp đăng ký pháp nhân phi thương mại cho tổ chức tôn giáo trực thuộc có địa bàn hoạt động ở nhiều tỉnh; thủ tục đề nghị tự giải thể tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc có địa bàn hoạt động ở nhiều tỉnh theo hiến chương; thủ tục đề nghị giải thể cơ sở đào tạo tôn giáo theo quyết định của tổ chức tôn giáo; thủ tục đề nghị tổ chức hội thảo, hội nghị có yếu tố nước ngoài; thủ tục đề nghị cử chức sắc, chức việc, nhà tu hành, tín đồ tham gia hoạt động tôn giáo ở nước ngoài; thủ tục đề nghị phong phẩm hoặc suy cử phẩm vị cho người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam của tổ chức tôn giáo ở Việt Nam...
Việc điều chỉnh này gắn với chủ trương tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và tinh gọn bộ máy, đồng thời giúp đưa việc giải quyết thủ tục đến gần hơn với cơ sở - nơi trực tiếp diễn ra các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.
Số lượng thủ tục hành chính cũng được cơ cấu lại còn 53 thủ tục (cấp Bộ 15, cấp tỉnh 30, cấp xã 8), giảm 3 thủ tục so với trước đây. Một số thủ tục được điều chỉnh từ "đăng ký" sang "thông báo", giảm bớt yêu cầu về hồ sơ, thủ tục.
Luật đã sửa đổi, bổ sung một số quy định về thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân khi thực hiện thủ tục. Theo đó, 7 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung, trong đó có 2 thủ tục đăng ký có bổ sung về chủ thể và địa bàn hoạt động; 1 thủ tục đăng ký từ tiền kiểm chuyển sang hậu kiểm và 4 thủ tục theo hướng cho đăng ký (thay vì đề nghị). 3 thủ tục được sửa đổi, bổ sung theo hướng chuyển từ quy định phải đăng ký thành thông báo trong đó có 2 thủ tục đăng ký hoạt động tín ngưỡng tại cơ sở tín ngưỡng và 1 thủ tục đăng ký mở lớp bồi dưỡng về tôn giáo cho người chuyên hoạt động tôn giáo.
Luật sửa đổi cũng bỏ các quy định có liên quan đến cắt giảm thành phần hồ sơ (phiếu lý lịch tư pháp), đồng thời Luật bỏ các quy định về thành phần hồ sơ, thời hạn thực hiện các thủ tục trong Luật theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết và phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Bổ sung biện pháp quản lý nhà nước
Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo (sửa đổi) kế thừa 13 điều của Luật năm 2016, đồng thời điều chỉnh, bổ sung cụ thể các điều khoản, trong đó có các biện pháp quản lý nhà nước.
Các nội dung được sửa đổi, hoàn thiện trải rộng từ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, giải thích từ ngữ, đến các quy định về người đại diện, ban quản lý cơ sở tín ngưỡng, đăng ký hoạt động tín ngưỡng, nội dung hiến chương tổ chức tôn giáo, đăng ký chức việc, hoạt động của cơ sở đào tạo tôn giáo, cũng như các hoạt động giáo dục, y tế, từ thiện của tổ chức tôn giáo. Đồng thời, các quy định liên quan đến quản lý nhà nước, thẩm quyền quản lý và kiểm tra chuyên ngành cũng được rà soát, hoàn thiện để bảo đảm tính thống nhất trong toàn bộ hệ thống pháp luật.
Luật bổ sung một số nội dung nhằm xử lý những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, như: nguyên tắc hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo; hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này; quy định về việc bầu, cử người đại diện cơ sở tín ngưỡng thuộc địa bàn nhiều xã trong một tỉnh và đối với người đại diện cơ sở tín ngưỡng đã được đưa vào Danh mục kiểm kê, xếp hạng di tích; quy định thông báo hoạt động tín ngưỡng tại cơ sở tín ngưỡng và đăng ký hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng; biện pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo; quy định điều kiện thành lập cơ sở đào tạo tôn giáo;quy định về trình độ đào tạo, hình thức đào tạo, phương thức đào tạo của cơ sở đào tạo tôn giáo phải tuân thủ chuẩn chương trình đào tạo do Chính phủ quy định...
Để phù hợp với yêu cầu của tình hình mới trong bối cảnh thực hiện sắp xếp, tinh gọn bộ máy, Luật cũng lược bỏ nhiều quy định về trình tự, thủ tục.
Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027.
Phan Anh