Hai cựu binh Mỹ trên hành trình đưa liệt sĩ Việt Nam trở về
09:25 | 15/07/2026
Cục quản lý hồ sơ và văn khố quốc gia Hoa Kỳ tại tiểu bang Maryland đã trở thành địa chỉ quen thuộc của Richard Magner. Hàng tháng, người cựu binh Mỹ tự lái xe hàng trăm kilômét đến đây, tìm kiếm và sàng lọc kho phim tư liệu chiến trường.
Ông sao chụp từng khung hình, đối chiếu với hồ sơ tác chiến và đặc điểm địa hình để xác định những vị trí có khả năng là nơi chôn cất tập thể bộ đội Việt Nam.
Theo phóng sự "'Chiến dịch 500 ngày đêm' của những người từ bên kia chiến tuyến", phát trong chương trình Thời sự 19h của VTV ngày 11/7, trong 10 năm qua, Richard Magner đã đến kho lưu trữ này hàng chục lần, nghiên cứu hơn 200 địa điểm có khả năng có mộ tập thể liệt sĩ tại Việt Nam. Ông tập trung vào khu vực quanh các điểm đóng quân và căn cứ hỏa lực, nơi có nhiều tư liệu để đối chiếu, xác định vị trí.
Richard Magner từng là phi công trực thăng thuộc Đại đội D, Biệt đội Hổ mang, Phi đoàn 229 Tiểu đoàn Trực thăng, Sư đoàn 1 của quân đội Mỹ. Ông đến Dầu Tiếng vào tháng 12/1968 sau thời gian huấn luyện tại An Khê. Những gì chứng kiến trong chiến tranh đã trở thành một phần ký ức theo ông trong nhiều thập kỷ.
 |
| Cựu chiến binh Mỹ Bob Connor (thứ 3 từ trái sang) trao hồ sơ thông tin mộ liệt sĩ cho Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam. (Ảnh: Báo Nhân Dân) |
Cùng Richard Magner tham gia công việc tìm kiếm là Bob Connor, cựu quân nhân Không quân Mỹ từng làm nhiệm vụ bảo vệ căn cứ quân sự tại sân bay Biên Hòa.
Trao đổi với báo Nhân Dân, Bob Connor cho biết, hành trình trở lại Việt Nam của ông bắt đầu khi ông tìm thấy một bức không ảnh sân bay Biên Hòa năm 1968 trên Google Earth. Ông đánh dấu vị trí nghi có mộ tập thể bộ đội Việt Nam và để lại thông tin liên hệ với hy vọng có người tại Việt Nam đọc được.
Khoảng 10 ngày sau, ông nhận được thư điện tử của cựu chiến binh Chế Trung Hiếu, đề nghị hỗ trợ xác minh vị trí. Bob Connor sau đó liên hệ với Martin E. Strones, sĩ quan từng tham gia kiểm đếm các thi thể bộ đội Việt Nam trước khi chôn cất trong mộ tập thể sau trận đánh tại sân bay Biên Hòa trong Tết Mậu Thân năm 1968.
Theo VTV, những thông tin do Bob Connor cung cấp đã giúp lực lượng chức năng phát hiện và quy tập thành công 80 hài cốt liệt sĩ tại sân bay Biên Hòa. Kết quả này thôi thúc ông tiếp tục tìm kiếm thông tin về những khu mộ khác.
Bob Connor dành phần lớn thời gian liên hệ với các cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam. Ông tìm những người trực tiếp chứng kiến hoặc biết về việc chôn cất bộ đội Việt Nam sau các trận đánh, thuyết phục họ cung cấp ký ức, hình ảnh, bản đồ và những tài liệu còn lưu giữ.
Đây là công việc mất nhiều thời gian bởi phần lớn nhân chứng đều đã cao tuổi. Một số người chưa từng kể lại những gì họ chứng kiến trong chiến tranh, kể cả với người thân. Các thông tin thu thập được phải tiếp tục đối chiếu với hồ sơ tác chiến, bản đồ quân sự, ảnh trinh sát và hiện trạng địa hình trước khi chuyển cho cơ quan chức năng Việt Nam.
Bob Connor cho biết các gia đình Việt Nam và Mỹ đều phải chịu nỗi đau mất người thân. Theo ông, việc tìm kiếm và đưa những người lính mất tích trở về là một phần của quá trình khắc phục hậu quả chiến tranh và hòa giải giữa hai nước.
Gần 10 năm qua, Richard Magner và Bob Connor là những thành viên tích cực của nhóm nghiên cứu, tìm kiếm các khu mộ tập thể liệt sĩ Việt Nam. Thông tin và tư liệu do họ cung cấp có đóng góp quan trọng trong việc tìm thấy hơn 200 hài cốt liệt sĩ tại sân bay Lộc Ninh, tỉnh Đồng Nai, từ năm 2021 đến nay.
Từ những manh mối ban đầu, hai cựu binh cùng các cộng sự đã xây dựng 250 bộ hồ sơ chi tiết về các trận đánh. Mỗi hồ sơ có thể bao gồm thời gian, địa điểm xảy ra trận đánh; đơn vị tham chiến; bản đồ, không ảnh, hình ảnh trinh sát; báo cáo tác chiến; lời kể của nhân chứng và những vị trí nghi có mộ tập thể.
Các hồ sơ này cung cấp thêm căn cứ để cơ quan chức năng Việt Nam thẩm định, khảo sát và tổ chức tìm kiếm trên thực địa. Đối với Bob Connor, việc tìm thấy khu mộ đầu tiên giúp ông cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Tuy nhiên, kết quả đó cũng cho thấy vẫn còn nhiều địa điểm cần tiếp tục xác minh.
"Tôi cần phải làm nhiều hơn. Tôi cần phải tìm được họ. Tôi phải tìm được ngôi mộ tiếp theo", Bob Connor nói trong phóng sự của VTV.
Richard Magner cũng cho biết, sau nhiều năm chờ đợi, việc tìm kiếm những người lính Việt Nam còn nằm lại tại các chiến trường cũ đã trở thành công việc ông thường xuyên nghĩ tới. Hai cựu binh tiếp tục khai thác hồ sơ lưu trữ, kết nối nhân chứng và chuyển giao thông tin cho phía Việt Nam, với mục tiêu bổ sung thêm dữ liệu cho công tác tìm kiếm, quy tập liệt sĩ.
Phan Anh (tổng hợp)