Nguy cơ “siêu El Nino” quay trở lại: Châu Á đối mặt sức ép kép từ khí hậu và khủng hoảng năng lượng

Cơ quan khí tượng và khí hậu của Liên hợp quốc cùng nhiều trung tâm dự báo quốc tế đang phát đi những tín hiệu đáng lo ngại về khả năng El Nino quay trở lại từ nửa cuối năm 2026. Trong bối cảnh thế giới vốn chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu và bất ổn địa chính trị, nguy cơ xuất hiện một “siêu El Nino” đang đặt ra hàng loạt thách thức mới đối với an ninh năng lượng, sản xuất nông nghiệp và khả năng chống chịu của các nền kinh tế toàn cầu.

El Nino kéo dài sẽ thắt chặt nguồn cung ngũ cốc toàn cầu

Nhiệt độ toàn cầu liên tiếp phá kỷ lục trong nhiều tháng qua

Không chỉ là hiện tượng thời tiết mang tính chu kỳ, El Nino hiện được nhìn nhận như một “phép thử” đối với năng lực thích ứng của nhân loại trước những biến động khí hậu ngày càng cực đoan. Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), điều kiện El Nino có thể hình thành ngay trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7/2026. Các dấu hiệu ban đầu cho thấy hiện tượng này có khả năng phát triển với cường độ mạnh, thậm chí tiến tới kịch bản “siêu El Nino” - dạng cực đoan hiếm gặp thường xuất hiện khoảng 10-15 năm một lần.

Về bản chất, El Nino xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương tăng cao bất thường, làm đảo lộn các mô hình thời tiết truyền thống. Hiện tượng này thường kéo theo hạn hán nghiêm trọng ở nhiều quốc gia châu Á như Indonesia, Philippines hay Australia, đồng thời gây mưa lớn và lũ lụt tại một số khu vực khác.

Hiện tượng El Nino làm đảo lộn các mô hình thời tiết truyền thống. (Ảnh minh họa)

Những cảnh báo mới được đưa ra trong bối cảnh châu Á đang đối mặt áp lực lớn từ cuộc khủng hoảng năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng do xung đột tại Trung Đông. Theo AFP, việc eo biển Hormuz đóng cửa từ cuối tháng 2 đã khiến nguồn cung năng lượng, phân bón cùng nhiều nguyên liệu công nghiệp và nông nghiệp bị gián đoạn đáng kể.

Trong bối cảnh đó, El Nino có thể tạo ra “cú sốc kép” đối với khu vực. Thời tiết nóng và khô hơn không chỉ khiến nhu cầu điện tăng đột biến mà còn làm suy giảm sản lượng thủy điện - nguồn năng lượng quan trọng của nhiều quốc gia châu Á. Đồng thời, nông nghiệp cũng đứng trước nguy cơ thiệt hại nặng nề do hạn hán, thiếu nước tưới và chi phí đầu vào leo thang.

BMI - đơn vị nghiên cứu thuộc Fitch Solutions cảnh báo rằng nếu giá nông sản không tăng đủ để bù đắp chi phí nhiên liệu, phân bón và vận chuyển, lợi nhuận của nông dân sẽ bị thu hẹp đáng kể. Điều này có thể dẫn tới xu hướng giảm sử dụng phân bón, kéo theo năng suất thấp hơn, làm gia tăng lạm phát giá lương thực và nguy cơ mất an ninh lương thực, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu và dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu.

Không chỉ gây hạn hán, El Nino còn có thể làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Bà Haneea Isaad, chuyên gia tại Viện Kinh tế năng lượng và phân tích tài chính thuộc Đại học Yale (Mỹ), nhận định một số khu vực châu Á có thể hứng chịu mưa lớn và lũ lụt, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, trong đó có vụ thu hoạch lúa cuối mùa ở miền Nam Trung Quốc.

Lo ngại lớn hơn hiện nay nằm ở khả năng xuất hiện “siêu El Nino”. Theo các mô hình dự báo mới nhất của Trung tâm Dự báo Thời tiết Trung hạn châu Âu (ECMWF), hiện tượng này có thể hình thành vào cuối mùa hè hoặc đầu mùa thu năm 2026 với cường độ rất mạnh và kéo dài sang năm 2027.

Lịch sử từng chứng kiến những “siêu El Nino” gây tác động nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu. Các đợt xảy ra vào giai đoạn 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016 đều khiến nhiệt độ toàn cầu tăng vọt, thiên tai gia tăng và sản xuất nông nghiệp thiệt hại nặng nề.

El Nino kéo dài sẽ thắt chặt nguồn cung ngũ cốc toàn cầu Giá lương thực cao trong những năm gần đây đã khuyến khích nông dân trên thế giới tăng cường trồng ngũ cốc và hạt lấy dầu.

Nhiệt độ toàn cầu liên tiếp phá kỷ lục trong nhiều tháng qua Một chuỗi kỷ lục về nhiệt độ toàn cầu hằng tháng đang xảy ra kể từ tháng 6 năm ngoái. Mỗi tháng đều đạt nhiệt độ cao nhất từ trước tới nay. Tháng 4/2024 cũng không phải ngoại lệ khi đánh dấu một tháng nhiệt độ trung bình toàn cầu phá kỷ lục, cao hơn 1,58 độ C so với mức trung bình thời kỳ tiền công nghiệp 1850-1900.