Người khuyết tật kể chuyện trên không gian số
18:20 | 17/04/2026
Buổi sáng của chị Nguyễn Thị Lệ Thu (ở xã Vân Đình, Hà Nội) bắt đầu bằng những công việc quen thuộc: nấu ăn, dọn dẹp, chăm con... Những khoảnh khắc này được chị ghi lại và đăng tải lên tài khoản TikTok @capdoilinhchi, hiện có 331,2 nghìn người theo dõi và khoảng 7 triệu lượt thích.
Chị mất một chân từ nhỏ sau một tai nạn. Sau giai đoạn mặc cảm, chị dần thay đổi, tập trung vào việc tự lập và tổ chức lại cuộc sống.
Kênh @capdoilinhchi không chỉ ghi lại sinh hoạt cá nhân mà còn là câu chuyện gia đình. Chồng chị - anh Đoàn Ngọc Bảo, cũng là người khuyết tật - cùng xuất hiện trong nhiều video, chia sẻ việc chăm con, làm việc nhà và hỗ trợ nhau trong sinh hoạt. Sự đồng hành này tạo nên nét riêng cho kênh, với hình ảnh một gia đình vận hành ổn định trong điều kiện có nhiều hạn chế.
Ý tưởng làm video xuất phát từ nhu cầu lưu giữ những khoảnh khắc gia đình. Các video không có kịch bản phức tạp, chủ yếu là những việc quen thuộc như nấu ăn, dọn dẹp, chăm con, di chuyển và làm việc nhà bằng một chân. Nội dung được xây dựng theo hướng đơn giản, ít lời thoại, tập trung vào hành động và nhịp sinh hoạt.
"Nội dung tôi luôn muốn hướng tới là những năng lượng tích cực, sự lạc quan, vươn lên trong cuộc sống", chị chia sẻ.
 |
| Kênh TikTok @capdoilinhchi ghi lại cuộc sống thường nhật của gia đình chị Nguyễn Thị Lệ Thu. (Ảnh chụp màn hình) |
Phần lớn quá trình sản xuất nội dung do chị chủ động thực hiện, từ quay đến dựng video trên điện thoại. Trong nhiều tình huống, chồng chị hỗ trợ ghi hình hoặc sắp xếp bối cảnh. Với điều kiện di chuyển hạn chế, mỗi cảnh quay thường phải thực hiện nhiều lần. "Có khi chỉ quay được một khoảnh khắc thôi mà tôi phải kê chân máy tới lui rất nhiều lần".
Để duy trì kênh, hai vợ chồng tận dụng chính sinh hoạt hằng ngày làm chất liệu, giữ nhịp đăng tải đều. Các video ngắn, tiết tấu chậm, tập trung vào hành động giúp người xem dễ theo dõi, đồng thời giữ được sự chân thực của đời sống.
Chị cũng dành thời gian tương tác với người xem. Nhiều phản hồi đến từ những người có hoàn cảnh tương tự, chia sẻ rằng họ tìm thấy sự đồng cảm khi theo dõi kênh. "Đó chính là nguồn cảm hứng để bản thân tôi lại cố gắng và nỗ lực nhiều hơn nữa", chị nói.
Từ nền tảng nội dung, chị bắt đầu kết hợp bán hàng liên kết, tạo thêm nguồn thu nhập. Các sản phẩm được lồng ghép trong bối cảnh sinh hoạt, không tách rời nội dung chính.
Chị mong muốn thay đổi cách nhìn nhận về người khuyết tật: "Những người khuyết tật nếu mà họ nỗ lực, họ lạc quan, họ phấn đấu thì họ vẫn có thể làm việc hay vẫn có thể có gia đình… hoặc có cuộc sống như những người bình thường khác".
Ngày càng nhiều người khuyết tật chủ động tiếp cận công nghệ, tạo nội dung, xây dựng hình ảnh cá nhân và tìm kiếm cơ hội việc làm trên môi trường số như vợ chồng chị Thu. Các mô hình đào tạo kỹ năng số cũng đang tiếp tục được mở rộng để hỗ trợ người khuyết tật.
Từ năm 2008, Công ty Cổ phần Nghị lực sống (phường Phương Liệt, Hà Nội) đã đào tạo công nghệ thông tin miễn phí cho người khuyết tật, giúp nhiều học viên có việc làm ổn định. Theo bà Ngô Thị Huyền Minh, Tổng Giám đốc Công ty, mỗi năm đơn vị đào tạo khoảng 120 người khuyết tật, tỷ lệ có việc làm là 70% trong nhóm ngành công nghệ thông tin, với mức lương tốt.
Dù vậy, khoảng cách số vẫn còn rất lớn. Theo thống kê, Việt Nam hiện có trên 7 triệu người khuyết tật, trong đó gần 29% là người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng - nhóm gặp nhiều hạn chế trong tiếp cận công nghệ.
Các khảo sát gần đây cho thấy tỷ lệ người khuyết tật sử dụng thành thạo kỹ năng số còn thấp, đặc biệt ở các kỹ năng nâng cao phục vụ học tập và việc làm. Điều này đặt ra yêu cầu phải mở rộng tiếp cận và nâng cao năng lực số cho nhóm đối tượng này.
Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 411/QĐ-TTg vào ngày 31/3/2022, đặt ra nhiệm vụ phát triển kỹ năng số, công dân số và văn hóa số nhằm xây dựng một xã hội số công bằng và bao trùm. Việc phổ cập kỹ năng số cho mọi tầng lớp trong xã hội, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương gồm người khuyết tật cũng được xác định rõ là một trong những nhiệm vụ quan trọng và là trách nhiệm của toàn xã hội.
Trước đó, tháng 8/2020, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1190/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2021-2030. Quyết định đã nêu ra những vấn đề cốt lõi, nhiệm vụ trong trợ giúp người khuyết tật tiếp cận công nghệ thông tin bao gồm: Xây dựng và ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về trợ giúp người khuyết tật tiếp cận công nghệ thông tin và truyền thông; duy trì phát triển, nâng cấp các cổng/trang tin điện tử hỗ trợ; phát triển các công cụ sản xuất, tài liệu, giải pháp giáo dục, đào tạo trực tuyến dành cho người khuyết tật bao gồm văn hóa phổ thông các cấp và đào tạo nghề; Nghiên cứu phát triển các công nghệ hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận công nghệ thông tin và truyền thông, nghiên cứu phát triển các công nghệ giúp người khuyết tật hòa nhập cộng đồng và nâng cao chất lượng sống…
Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về chuyển đổi số bao trùm, xây dựng chương trình nâng cao năng lực số phù hợp với người khuyết tật, đồng thời thiết kế các nền tảng và dịch vụ công theo hướng dễ tiếp cận hơn.
Phan Anh