Trung Quốc có thể bị kiện ra tòa quốc tế vì hủy hoại môi trường biển Đông

TĐO - Mất đa dạng loài, giảm sản lượng, phá hủy rạn san hô... là những gì Trung Quốc đang làm ở hai quần quần đảoTrường Sa, Hoàng Sa nói riêng và biển Đông nói chung. Nhiều học giả cho rằng, các quốc gia liên quan có thể khởi kiện Trung Quốc ra tòa vì hành vi hủy hoại môi trường biển Đông. Đây là nội dung mà khá nhiều nhà nghiên cứu về Luật biển đã thảo luận trong Hội thảo về biển tại Nha Trang (Khánh Hòa) hai ngày qua.

Hủy diệt biển Đông

Theo PGS. TS Nguyễn Chu Hồi – nguyên PTCT Tổng cục Biển và Hải đảo: Kết quả khảo sát mới đây, tính đến nay, Trung Quốc đã không chỉ lấn mở rộng khoảng 1.500 hecta “đảo nhân tạo” từ các bãi cạn quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa, mà còn phá hủy hàng ngàn hecta rạn san hô, thảm cỏ biển... Việc này đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho các quốc gia ven biển Đông, bao gồm chính Trung Quốc với số tiền ước tính khoảng gần 500 triệu USD/năm. Nếu Trung Quốc không dừng hoạt động khai phá và bồi đắp các bãi cạn thì thiệt hại còn tiếp tục tăng.

Tàu nạo vét, bồi lấp trái phép của Trung Quốc ở Đá Chữ Thập thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. (Nguồn: EPA)

Báo cáo số liệu năm 2015 cho thấy, trữ lượng hải sản khu vực quần đảo Trường Sa và phía Tây biển Đông giảm khoảng 16% so với trước năm 2010. Ngoài ra, số lượng rạn san hô và loài cá ở các vùng biển tranh chấp trên biển Đông đã giảm từ 460 xuống còn 261 loài.

Ngoài ra, hoạt động khai thác hải sản mang tính hủy diệt của ngư dân Trung Quốc trong khu vực biển Đông đã gây ra suy thoái hệ sinh thái và nguy cơ tuyệt chủng của một số loài như: rùa biển, một số loài cá mập và các giống cá khác, đặc biệt là loài trai tai tượng.

Các hành vi của Trung Quốc không chỉ làm thay đổi cấu trúc và chức năng tự nhiên vốn có của các bãi cạn, các đá và rạn san hô vòng ở quần đảo Trường Sa mà còn “cắt đứt” mối liên kết sinh thái giưa quần đảo này với phần còn lại của biển Đông.

Mới đây, Tòa trọng tài quốc tế cũng có phán quyết về hành vi gây hại cho môi trường biển của Trung Quốc: “Tòa xem xét ảnh hưởng với môi trường của các hoạt động bồi đắp và xây dựng nhân tạo trên 7 cấu trúc của quần đảo Trường Sa gần đây của Trung Quốc. Và nhận thấy rằng Trung Quốc đã gây hại nghiêm trọng với môi trường của các rạn san hô và vi phạm nghĩa vụ bảo tồn và bảo vệ các hệ sinh thái dễ bị tổn thương và môi trường sống của các loài đang suy yếu, bị đe dọa và hủy diệt”.

Sau phán quyết của Tòa thường trực, có nhiều giải pháp kiến nghị được đưa ra để yêu cầu Trung Quốc tuân thủ phán quyết về môi trường nói chung.

Rừng mưa nhiệt đới về đâu?

Vấn đề Trung Quốc hủy hoại môi trường biển Đông được nhiều học giả quốc tế quan tâm

Theo các học giả nghiên cứu về biển Đông, Trường Sa là hệ sinh thái san hô. Nó 100% là san hô. San hô được ví là rừng mưa nhiệt đới dưới đáy biển . Còn san hô thì còn sự sống của các loài. Mất san hô biển được gọi là thủy mạc, không còn tôm cá. San hô có chức năng quan trọng nhất là ngôi nhà cho các loài. Mất ngôi nhà, các loài phải di cư hoặc chết.

Ở khu vực Trường Sa, theo GS Ngô Lộc Minh – chuyên gia nghiên cứu san hô của Đông Nam Á của Singgapo, đi kèm với san hô ở Trường Sa là 3000 loài sinh vật. Nếu không có san hô thì 3000 loài sinh vật sẽ rất khó sinh tồn.

Trường Sa như một nhà máy dinh dưỡng khổng lồ giữa biển Đông, nước biển từ vô cơ khi qua hệ sinh thái san hô nó chuyển từ dinh dưỡng vô cơ thành dinh dưỡng hữu cơ giàu có. Đó chính là nguồn thức ăn vô tận. Điều này lý giải rằng, tại sao cứ có san hô thì có từ 2000 – 3000 loài sinh sống. Với cấu trúc hoàn lưu phân kỳ: biển Đông hội tụ theo mùa, mùa gió phân kỳ. Quá trình phân kỳ của dòng chảy ở biển Đông có trách nhiệm chuyên chở các chất dinh dưỡng, các ấu trùng con non cá biển Đông, nhất là các loài chỉ sống khi có san hô như tôm hùm, cá mú, cá song, tu hài... phát tán toàn bộ phần còn lại của biển Đông. Bản thân vùng biển Trường Sa đã chiếm 1/3 diện tích biển Đông. Mất hệ sinh thái này là tác động lớn nhất, mất đi mối liên kết, phân phối nguồn lợi, dinh dưỡng toàn biển Đông.

Môi trường ô nhiễm gây đục. Bản thân đục làm hệ sinh thái bị hủy hoại, mất khả năng quang hợp. Mất quang hợp tác động làm suy thoái hệ sinh thái. Cuối cùng mất nơi trú ngụ, sinh sản của các loài ở biển Đông. Con người cũng là một loài dựa vào loài khác để sinh tồn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới sinh kế của ngư dân.

Nơi này được ví như nồi cơm Thạch Sanh, hết lại đầy, có khả năng tái tạo. Nhưng việc ô nhiễm môi trường sẽ làm mất khả năng tái tạo hay tái tạo chậm của biển Đông. Đối với san hô, trong khu vực hòa bình nó trở thành một hệ sinh thái rất đẹp. Nó sẽ phát triển nghề cá giải trí: ngắm cá, câu cá, xuất khẩu cá cảnh san hô.

Trước tình hình trên, thế giới yêu cầu Trung Quốc minh bạch thông tin nhưng đến nay tất cả thông tin về môi trường Trung Quốc đều không minh bạch.

Phạm Hưng