Lãng phí đầu tư công: Cần xử lý nghiêm người ra quyết định

TĐO - Để sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, cần rà soát và xử lý nghiêm những quyết định đầu tư chủ trương sai, gây hậu quả nghiêm trọng, lãng phí.

Lãng phí đầu tư công

Dự án Xây dựng tuyến đường sắt Yên Viên - Phả Lại - Hạ Long - Cái Lân là một trong những dự án đầu tư công sai, gây lãng phí. Dù được triển khai từ năm 2005, nhưng đến cuối năm 2017, sau 12 năm với hơn 4.300 tỷ đồng đã được chi, dự án vẫn trong tình trạng dở dang, thậm chí không hẹn ngày hoàn thành.

Trên thực tế, nếu tính cả lãi suất vốn trái phiếu chính phủ đã phải trả, cộng với chi phí trông coi, bảo quản vật tư, giá trị bị hao mòn, hư hỏng, chi phí cơ hội do công trình không thể đưa vào khai thác, cùng hàng trăm ha đất nông nghiệp không thể đưa vào sản xuất… thì tổn thất và lãng phí đầu tư tại dự án này chắc chắn không dừng ở con số 4.300 tỷ đồng.

Nhà Thi Đấu TDTT tỉnh Hà Nam nằm trơ trọi giữa đồng không. (Ảnh: Công lý)

Điều đáng lo ngại là, nếu xét trên khía cạnh kinh tế, thì sự thay đổi của hàng loạt yếu tố đầu vào so với phương án tài chính ban đầu, như có nhiều tuyến đường cao tốc song hành, cảng nước sâu được đưa vào khai thác trong giai đoạn dự án nằm đắp chiếu… đã khiến công trình có tổng mức đầu tư hơn 7.660 tỷ đồng này rất khó hoàn vốn.

Điều này có nghĩa, ngay cả khi dang dở hay chấp nhận bổ sung hàng ngàn tỷ đồng để hoàn thành dứt điểm, thì công trình này vẫn trở thành một gánh nặng cho xã hội.

Cách trung tâm TP. Phủ Lý 2km, giữa đường cao tốc và QL1A cũ, Nhà Thi đấu Hà Nam được quy hoạch xây dựng trên diện tích 120 ha. Đây là công trình lớn nhất trong số các công trình được xây mới để tổ chức Đại hội TDTT toàn quốc 2014. Nằm trơ trọi giữa đồng không, Nhà Thi đấu Hà Nam có sức chứa 7.500 chỗ ngồi, được đầu tư kinh phí hơn 1.000 tỷ đồng - do Trung ương và tỉnh Hà Nam cùng đóng góp.

Tuy nhiên, thời điểm cuối năm 2017, đất đá, vật liệu vẫn còn đổ bừa bãi bên trong nhà thi đấu. Nhiều người, khi đi trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ - Ninh Bình đều cảm thấy xót xa khi một công trình đồ sộ, hoành tráng nằm giữa đồng không mông quạnh lại sử dụng không hiệu quả…

Ngoài ra, các dự án nhiên liệu sinh học của PVN tại Phú Thọ, Quảng Ngãi, Bình Phước được đầu tư hơn 5.400 tỉ đồng, nhưng đến nay một dự án dừng thi công, hai dự án không vận hành thương mại vì thua lỗ.

Nhiều dự án đầu tư công sai gây lãng phí ngân sách.

Xử lý nghiêm người ra quyết định

Theo ông Đặng Đức Anh, Trưởng Ban Phân tích và Dự báo, Trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế xã hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, thực trạng đầu tư công đã có thay đổi, cụ thể trên các mặt: quy mô và đóng góp của đầu tư công vào tổng vốn đầu tư của toàn xã hội; cơ cấu nguồn vốn đầu tư công; cơ cấu đầu tư công theo ngành kinh tế; cơ cấu đầu tư công phân bổ theo cấp quản lý; hiệu quả sử dụng vốn.

Chính phủ đã phê duyệt Đề án tái cơ cấu đầu tư công và Chính phủ cũng đặt mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công trong năm nay. Đây là một trong những thách thức lớn đòi hỏi cả hệ thống chính trị, các Bộ, ngành địa phương phải quyết liệt vào cuộc.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 63 phê duyệt đề án cơ cấu lại đầu tư công giai đoạn 2017 - 2020 và định hướng đến năm 2025. Đề án được kỳ vọng sẽ khắc phục những nhược điểm trong quá trình triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016 - 2020, đồng thời nâng cao hiệu quả xây dựng và thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, Tổ trưởng Tổ giải ngân vốn đầu tư công của Chính phủ nhấn mạnh: "Phải rà soát lại cải cách hành chính, tăng cường trách nhiệm người đứng đầu và bao trùm lên đó là hệ số ICOR về việc sử dụng vốn đầu tư nói chung và đầu tư công nói riêng".

Chuyên gia kinh tế Trần Hoàng Ngân cũng cho rằng, trong phân bổ ngân sách, ngoài tiêu chí về mặt xã hội, an ninh quốc phòng, an sinh xã hội, phải chú ý đến tiêu chí hiệu quả về kinh tế để đảm bảo nuôi dưỡng nguồn thu.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ kiểm tra Dự án đường sắt đô thị. (Ảnh: VOV)

"Chúng ta cũng cần có tính kỷ luật, rà soát những ai ra quyết định đầu tư sai, gây hậu quả nghiêm trọng, lãng phí thì phải xử lý. Có như vậy mới sử dụng ngân sách một cách tiết kiệm, hiệu quả", chuyên gia Trần Hoàng Ngân nói.

Mới đây, Bộ KH&ĐT đề xuất việc bãi bỏ quy định về kéo dài thời hạn giải ngân vốn đầu tư sang năm sau. Chính phủ sẽ quyết định và có những điều kiện cụ thể đối với các dự án được gia hạn thực hiện và giải ngân.

Đồng thời, đề xuất sửa đổi Điều 46 Nghị định số 77 theo hướng tăng chủ động cho các bộ, ngành, địa phương, giảm các thủ tục báo cáo, rà soát... Mục đích là “đẩy nhanh tiến độ giải ngân kế hoạch đầu tư công, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”.

Bên cạnh đó, với nhiều giải pháp được tiến hành đồng bộ, đây sẽ là tiền đề để lĩnh vực đầu tư công của nước ta sẽ thật sự phát huy hiệu quả và khởi sắc hơn trong thời gian tới.

Qua rà soát năm 2017, hầu hết các địa phương không hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công. Tại Hà Nội, tính đến ngày 15/4/2018, thành phố mới giải ngân được 4.647 tỷ đồng, đạt 11,03% kế hoạch, chưa đáp ứng được các mục tiêu, nhiệm vụ theo yêu cầu. Hết quý I cũng chỉ có 4/40 dự án mới được khởi công xây dựng, 23 dự án đang tổ chức đấu thầu, 13 dự án còn lại đang hoàn thiện thủ tục đầu tư để tổ chức đấu thầu trong các quý tiếp theo.

Ngân Linh (t/h)