Nông sản xuất khẩu chỉ 50% chuỗi giá trị sản phẩm an toàn hoạt động hiệu quả

TĐO-Xuất khẩu nông sản, nhất là quả, củ, rau đạt những kết quả đáng khích lệ quý I/2018 và năm 2017. Chôm chôm, ngoài thị trường truyền thống và Mỹ thì đã vào được New Zealand. Xoài, chuối thì sang rất nhiều nước, trong đó thị trường khó tính là Úc, Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản…Thế nhưng, hạn chế thì cũng không phải là ít.

Tin vui tới tấp đến như thế, nhưng nhìn lại thì thấy, 50% của khoảng 700 chuỗi giá trị sản phẩm an toàn hoạt động có hiệu quả. Đáng chú ý, chuỗi giá trị nông sản từ khâu đầu vào, sản xuất, sau thu hoạch, chế biến đến xuất khẩu (XK) đều tồn tại những hạn chế nhất định.

Hạn chế từ khâu đầu vào…

Thông tin của Chinhphu.vn, TS.Đào Thế Anh, Phó Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, thành viên Liên minh Nông nghiệp thông tin tại Diễn đàn nông nghiệp mùa xuân với chủ đề: Đổi mới chuỗi cung ứng nhằm tăng cường hiệu quả nền nông nghiệp Việt Nam diễn ra sáng 24/4 thì khâu đầu vào, chi phí còn cao với giá cả biến động.

Cà phê chồn tại vườn. Ảnh T.Đ.

Theo TS.Thế Anh, khâu đầu vào của chúng ta còn diễn ra tình trạng lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và sử dụng quá nhiều nước. Khâu sản xuất hiện nay, quy mô khá nhỏ, manh mún, thiếu liên kết. Quy trình kỹ thuật sai, người sản xuất sử dụng quá nhiều lao động và chất lượng không đồng nhất. Với khâu thu hoạch, thì ở chúng ta khá đặc biệt là tổn thất sau thu hoạch còn cao. Ở nước ngoài, đã đến khâu thu hoạch rồi thì tổn thất hầu như không đáng kể. Cụ thể, mức tổn thất sau thu hoạch của chúng ta, với rau quả là 32%, thịt là 14% và thủy sản là 12%.

TS.Thế Anh khẳng định: Chúng ta mất quá nhiều vào mức tổn thất này. Khẩu bảo đảm tiêu chuẩn, đóng gói, vận chuyển cũng chưa ổn, nếu không nói là hạn chế.

Ảnh minh họa trên internet.

Khâu chế biến, hạn chế được chỉ ra là công nghệ thấp, giá trị gia tăng thấp, quy mô nhỏ, manh mún. Đáng chú ý, chế biến hiện nay thiếu chế biến sâu và thiếu chế biến các sản phẩm phụ.

Mở thị trường và hàng rào kỹ thuật

Theo ông Trần Xuân Định, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT), hiện nay, XK nông sản thường vướng ở khâu mở cửa thị trường và những hàng rào kỹ thuật, đặc biệt là khi XK vào các thị trường nông nghiệp của các nước có trình độ cao hơn.

Ảnh minh họa trên internet.

“Ví dụ, khi XK hàng đi Australia, Nhật, hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, đặc biệt là yêu cầu về độ an toàn của thực phẩm cao hơn rất nhiều. Muốn ổn định, thâm nhập được, phải ổn định được quy trình sản xuất. Đặc biệt, các DN tham gia vào chuỗi cũng phải có trình độ quản trị tương xứng để có thể làm ra các sản phẩm đáp ứng được tiêu chuẩn, vượt qua hàng rào kỹ thuật của các nước có yêu cầu cao”, ông Định nói.

Ông Định chia sẻ thêm: Đầu tư vào nông nghiệp là lĩnh vực khó. Ngay cả trong đầu tư FDI, nếu so vốn FDI đầu tư vào nông nghiệp với đầu tư FDI nói chung thì tỷ lệ cũng rất nhỏ.

Người trong cuộc lên tiếng

Trong cuộc trò chuyện rất tình cờ với anh Huỳnh Văn Tân, Giám đốc doanh nghiệp chuyên xuất khẩu nông sản ở Miền Tây, PV được biết: “Kỹ thuật, khâu đầu vào, thu hoạch, bảo quản, vận chuyển của chúng ta… có những vấn đề như các chuyên gia kinh tế phân tích. Nhưng, những cái đó, chúng ta khắc phục được, bởi chủ doanh nghiệp chấp nhận đầu tư. Song, đầu vào của nông sản mới là điều đáng lo. Và, đáng lo nhất lại từ người làm ra những nông sản đó”.

Theo anh Tân, anh “sợ” nhất mất mùa và có sự “can thiệp” của thương lái Trung Quốc do người Việt đứng ra làm đại lý thu mua. “Sợ” vì người nuôi, trồng đều ở tình trạng là hộ nông dân, họ sẵn sàng tự hủy hợp đồng mà không cần thông báo, không lý do. Họ ỉ lại vào mất mùa để bán những nông sản ít ỏi của mình cho thương lái với giá cao hơn. Họ đâu biết, doanh nghiệp đã phải tốn kém như thế nào để ký hợp đồng xuất khẩu, chuẩn bị hậu thu hoạch, kiểm tra độ an toàn…

Ảnh minh họa trên internet.

“Còn, gặp thương lái Trung Quốc thì “mệt mỏi” lắm. Họ trả giá cao, sẵn sàng ứng tiền trước. Thế là người dân theo, dẫn đến doanh nghiệp bị phạt hợp đồng vì không có hàng giao đúng hạn, quá ít hàng không thể chuyển theo văn bản đã ký kết. Việc này, doanh nghiệp phải gánh hết. Thế nhưng, khi được mùa, chậm thu mua vì lý do khách quan nào đó thì người trồng, nuôi lại liên tục kêu mọi nơi”.

“Tức là nước ta có thế mạnh để phát triển các nông sản, đặc sản, tuy nhiên với nền sản xuất nhỏ lẻ, manh mún thiếu sự liên kết, người nuôi và người trồng đều mạnh ai người đó làm; làm theo cảm hứng khiến cho nhiều loại nông sản chưa có chỗ đứng vững chắc trên thị trường xuất khẩu cũng như trên thị trường sân nhà”, anh Tân chia sẻ.

Nông sản có giá trị xuất khẩu bày bán ở chợ nổi Miền Tây. Ảnh T.Đ.

Vì thế, việc tổ chức hội nghị lớn để thống nhất cách thức làm việc, nâng cao nông sản Việt Nam là điều rất tốt. Hội nghị của Chính phủ đã giúp người nông dân và doanh nghiệp “gỡ rối” cùng tiến đến sự phối hợp toàn diện hơn…

Việt Nam là một trong những nước có nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu hàng đầu thế giới. Trong đó, hạt điều Việt Nam xuất khẩu số một thế giới; cà phê đứng thứ 2 trên thế giới; gạo thứ 3 thế giới; thủy sản thứ 4 thế giới và còn rất nhiều nông sản khác...

Tổng kết của Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) cho kết quả, ngành xuất khẩu hạt điều cả nước năm 2017 vừa qua đạt 353.000 tấn, kim ngạch lên đến 3,52 tỷ USD.

P.Hà