Mỗi năm Việt Nam có 29 nghìn người chết vì kháng thuốc

Hễ bị bệnh, dù nhẹ hay nặng, trong quan điểm của nhiều người dân Việt, thậm chí nhiều bác sĩ là sử dụng ngay thuốc kháng sinh để chữa trị. Tuy nhiên, việc làm này đang gây nên những hậu quả vô cùng lớn, thậm chí khiến cho người bệnh tử vong vì không có thuốc phù hợp.

Kháng sinh chữa bách bệnh

Anh Nguyễn Tuấn Nam (khu đô thị Nam Trung Yên, Hà Nội) bị đau họng kèm ngạt mũi. Để điều trị bệnh, anh liền ra cửa hàng thuốc gần nhà mua thuốc. Trong đơn thuốc mang về của anh gồm có kháng sinh chống viêm, nước nhỏ mũi, viên ngậm chống ho...

Việc sử dụng kháng sinh là hết sức cần thiết để điều trị cho người bệnh. Tuy nhiên, nếu sử dụng kháng sinh không hợp lý, lạm dụng kháng sinh, điều trị kháng sinh khi không mắc bệnh lý nhiễm khuẩn… sẽ làm gia tăng tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn gây bệnh, tạo ra sự khan hiếm, thiếu hụt các thuốc kháng khuẩn mới, đặc biệt là kháng sinh để điều trị cho người bệnh nhiễm vi sinh vật đa kháng.

Tình trạng sử dụng kháng sinh bừa bãi là câu chuyện “thường ngày phố huyện” ở nước ta. Kết quả khảo sát gần đây do Bộ Y tế thực hiện về việc bán thuốc kháng sinh ở các tỉnh phía Bắc cho thấy, trong tổng số 2.953 nhà thuốc có 499/2083 hiệu thuốc ở thành thị (chiếm tỷ lệ 24%) và 257/870 hiệu thuốc ở nông thôn (chiếm tỷ lệ 29,5%) có bán thuốc theo đơn.

Kháng sinh đóng góp đến 13,4% (ở thành thị) và 18,7% (ở nông thôn) trong tổng doanh thu của các hiệu thuốc. Điều đáng nói là phần lớn kháng sinh được bán mà không có đơn, chiếm 88% ở thành thị và 91% ở nông thôn.

Lo ngại hơn khi rất nhiều người mua kháng sinh để điều trị ho (tỷ lệ này ở thành thị lên đến gần 32%) dù ho chỉ là biểu hiện của một bệnh nào đó chứ không phải bệnh cụ thể. Điều đó cho thấy thói quen mua, sử dụng kháng sinh của người dân rất tùy tiện.

Một nghiên cứu khác của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thực hiện mới đây tại Việt Nam cũng cho thấy, trong số 10 loại thuốc được dùng phổ biến thì tỷ lệ thuốc kháng sinh là cao nhất. Mặt khác, do nhu cầu thực phẩm gia tăng, sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi, trồng trọt cũng gia tăng theo.

Nghiên cứu vào năm 2013 cho thấy có đến 45 loại kháng sinh được người nông dân sử dụng để điều trị, dự phòng và thúc đẩy tăng trưởng. Điều này có thể dẫn đến các vi sinh vật đề kháng và gây ra kháng thuốc ở người.

Chết vì không có thuốc kháng sinh thay thế

Theo GS Lê Sĩ Liêm, có rất nhiều lý do dẫn đến lạm dụng kháng sinh. Nhiều người tưởng rằng kháng sinh chữa được bách bệnh, nên hễ bị bệnh là dùng kháng sinh, vì ở ta việc mua bán kháng sinh còn dễ dàng. Khuynh hướng tự mua thuốc, tự chữa bệnh ngày càng phổ biến.

“Trong thực tế hằng ngày, việc sử dụng kháng sinh cũng rộng rãi. Ví dụ, khi chưa xác định được loại vi khuẩn nào và nên dùng loại kháng sinh nào là thích hợp, nhưng theo yêu cầu của bệnh nhân, một số thầy thuốc cũng dễ chỉ định sử dụng kháng sinh. Biết là chưa thật xác đáng, nhưng một số thầy thuốc vẫn kê đơn kháng sinh. Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc, bán thuốc ở nước ta cũng chưa thật chặt chẽ theo quy định”, GS Lê Sĩ Liêm nhấn mạnh.

Trong khi đó, theo ông Cao Hưng Thái – Phó cục trưởng Cục quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), hiện các nước tiên tiến trên thế giới mới dùng kháng sinh thế hệ thứ 1, còn Việt Nam đã dùng đến thế hệ thứ 3, 4 nên gây ra tình trạng kháng thuốc, nguy cơ không có thuốc chữa bệnh cao. Điều đặc biệt, có khoảng 76% bác sĩ kê toa kháng sinh cho bệnh nhân không hợp lý.

Việc lạm dụng kháng sinh khiến cho quá trình điều trị bệnh gặp khó khăn, PGS. TS Nguyễn Tiến Dũng, nguyên trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội cho biết, “Có nhiều trẻ bị viêm phổi nặng, bác sĩ đã thay hết các loại kháng sinh tốt từ cũ đến mới nhưng vẫn không có tác dụng, bệnh nhân tử vong vì tất cả kháng sinh đều bị vi khuẩn nhờn thuốc kháng lại. Ngoài ra cũng có nhiều trẻ bị tác dụng phụ do lạm dụng kháng sinh là tiêu chảy, chữa đến 2 – 3 tháng mới cầm được không hề hiếm. Kháng sinh được ví như “của để dành” để dùng trong những trường hợp thực sự nguy cấp vì thế không nên lạm dụng nó”.

Theo thống kê của Cục Quản lý Khám chữa bệnh, mỗi năm số người tử vong do kháng thuốc ở Việt Nam lên đến khoảng 29 nghìn người. “Như vậy số người tử vong do kháng thuốc cao gấp 2 lần so với số người tử vong do tai nạn giao thông mỗi năm. Đây là một hồi chuông cảnh báo về mức độ nguy hại của kháng thuốc tại Việt Nam”, ông Thái nói.

Bảo An