TS.Nguyễn Ái Học: Hy vọng cảm hứng “thực học” sẽ luôn lan tỏa

Thực học là một mô hình giáo dục có độ mở cao, đa dạng trong cách tiếp cận nhưng mục tiêu vẫn không nằm ngoài chữ Thực. Thời Đại có cuộc trao đổi với người thành lập mô hình này, TS.Nguyễn Ái Học, Viện trưởng Viện Phát triển Công nghệ và Văn hoá - Giáo dục.

-Thưa ông, xuất phát từ những động cơ nào khiến ông quyết định thành lập mô hình Thực học?

Trước hết, xin cảm ơn quý báo đã dành sự quan tâm đến Học viện Thực học. Và, xin được nói rõ “thực học” vốn gắn với bản chất uyên nguyên của con người là thích hiểu biết, thích khám phá thế giới. “Thực học” đã sản sinh ra biết bao nhân tài trong lịch sử. Ở Việt Nam những phong trào như Đông Kinh nghĩa thục, phong trào Duy Tân (với tên tuổi tiêu biểu là Phan Châu Trinh)..v.v...đều gắn với chủ trương “thực học”. Hiện nay, về cục bộ, tinh thần “thực học” vẫn luôn diễn ra trong đời sống học tập của con người. Chúng tôi bàn chuyện “thực học” là trong bối cảnh giáo dục Việt Nam hiện đang có nhiều vấn đề.

Nhà nghiên cứu triết học Bùi Văn Nam Sơn (ngồi giữa) giảng bài trong lớp Mỹ học mùa Xuân do Thực học tổ chức mới đây ở Hà Nội.

Động cơ để thành lập Học viện Thực học chính là việc hướng tới xây dựng một môi trường thuận lợi nhất để các chuyên gia, các nhà giáo tài năng, tâm huyết có cơ hội giảng dạy, giúp đỡ cho những ai là người Việt Nam có nhu cầu học tập thực sự. Với môi trường “thực học” – người học sẽ được theo đuổi các sở thích, chủ động lựa chọn môn học mà mình yêu, từ đó thực sự tìm thấy niềm vui của sự hiểu biết. “Thực học” sẽ là một quá trình tự khám phá, phát triển năng lực bản thân, với mối quan tâm bằng một tâm hồn cởi mở và độc lập trong sự hợp tác với người khác. Việc dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tư duy, tư duy phản biện, phát triển con người tự do, nhân bản, biết độc lập suy nghĩ, sáng tạo, chuẩn bị cho một cá nhân tự chủ, vững bước hội nhập, phát triển trong thế giới hiện đại.

Quan điểm “thực học” là chống lại lối “hư học” - học tập chạy theo hư danh, bằng cấp, học có hình thức mà rỗng về nội dung, học mà không hiểu được bản chất của đối tượng nhận thức, tri thức học tập không ứng dụng được vào thực tiễn, dẫn đết kết quả người học có “danh” mà không có “thực”, có học mà không giúp ích được gì cho xã hội.

-Tên gọi Thực học đương nhiên gợi lên nhiều mong muốn của những người quan tâm là nơi này sẽ và chỉ cung cấp những gì là bản chất của tri thức cũng như đáp ứng những nhu cầu cũng rất “thực” của cộng đồng, vậy Thực học sẽ làm những gì để có thể hiện thực hoá điều này?

-Để hiện thực hóa điều này thì “Thực học” quả là phải làm rất nhiều việc, trong đó có hai điều cốt lõi: Thứ nhất là thường xuyên điều tra, tập hợp nguyện vọng của người học về nội dung, phương pháp học tập, cách thức tổ chức khóa học…sao cho phù hợp nhất với những điều kiện của học viên. Thứ hai, giảng viên được mời bao giờ cũng phải có sự tinh tuyển với 3 yêu cầu: đúng chuyên gia bộ môn, có phương pháp và thái độ dạy học luôn cởi mở, có sức khỏe.

-Hoạt động mới đây nhất của Thực học là lớp Mỹ học mùa xuân ở Hà Nội do nhà nghiên cứu triết học Bùi Văn Nam Sơn cùng một số cộng sự giảng dạy. Từ thực tế này nhìn lại, ông đánh giá thế nào về những khả năng mà Học viện có thể đưa đến cho cộng đồng?

-Lớp “Mỹ học mùa xuân” ở Hà Nội (2026) - là khóa học đầu tiên của Học viện Thực học. Thú thực là chúng tôi cũng lúng túng, nhưng may thay, khóa học đã thành công ngoài mong đợi. Lẽ dĩ nhiên phải có thầy giỏi, nhưng trò “thực học” là nền tảng quan trọng nhất.

Theo TS.Nguyễn Ái Học thì Thực học sẽ đạt kết quả tốt hơn rất nhiều nếu trong thời gian tới mọi hoạt động được xã hội hóa ở mức cao.

Thành công của khóa học này là nhờ thầy giỏi đã gặp được trò “thực học”. Các bản “thu hoạch” sau khóa học của một số học viên (như Võ Diệu Linh, Nguyễn Thu Thủy...) cho thấy những giá trị học thuật thiết thực đã đến được với người học. Chất lượng khóa học nằm ở sự khơi nguồn cảm hứng và khai mở tư duy nội dung bộ môn. Điều đó cho thấy khả năng dài lâu về những giá trị mà Thực học có thể đưa đến cho cộng đồng.

-Có rất nhiều khó khăn nếu muốn duy trì một mô hình giáo dục chất lượng, hiện tại với Thực học, ông lo lắng nhất về những khía cạnh nào?

-Quả là rất nhiều khó khăn và lo lắng. Những nhà giáo tinh hoa, tâm huyết, dấn thân cho sự “thực học” của thanh niên Việt Nam thì phần nhiều thuộc thế hệ trước, đang đi vào tuổi già và thưa dần. Những nhà giáo giỏi trong giới trẻ có cũng không ít nhưng họ dường như bị cuốn vào nhịp sống nhanh với yêu cầu thu nhập cao. Vì vậy, họ khó mà tham gia vào hoạt động của Thực học với mức thù lao bước đầu khiêm tốn như hiện nay. Tôi mong ước công việc của Thực học được xã hội hóa, được sự giúp đỡ, đồng hành của nhiều cá nhân và tập thể...

-Trong thời gian tới, đâu sẽ là những hoạt động nổi bật của Thực học, thưa ông?

-Thời gian tới đây chúng tôi cố gắng xây dựng những lớp “thực học” cho học sinh cấp phổ thông với sự tổ chức linh hoạt đa dạng, làm sao để các em “thực học” mà được vui chơi, vui chơi mà học thực với nhiều nguồn cảm hứng gắn với từng môn học.

Cùng với đó là dự định về một khóa triết học mùa hè thú vị tại Hà Nội với chuyên đề “Một ngày với Nietzsche”; Thực học lịch sử qua du ngoạn các địa danh lịch sử; Triết học hiện sinh với âm nhạc Lê Uyên Phương tại Đà Lạt; “Thực học về môn Văn” tại Hà Nội; Khóa Thơ ca Bùi Giáng với triết học Heidegger vào cuối năm (nhân 100 năm ngày sinh Bùi Giáng)...

Chúng tôi chỉ có một mục đích duy nhất là sao cho cảm hứng “thực học” luôn luôn được lan tỏa trong cộng đồng thanh thiếu niên Việt Nam.

-Trân trọng cảm ơn ông!