Nguồn gốc và phong tục Tết Thanh Minh
09:18 | 04/04/2026
Theo ghi chép, Tết Thanh Minh bắt nguồn từ nghi lễ “tế mộ” của vua chúa, quan lại thời cổ đại. Về sau, dân gian noi theo, hình thành phong tục tảo mộ, tưởng nhớ tổ tiên vào ngày này. Trải qua nhiều thế hệ, tập tục ấy dần trở thành một nét văn hóa truyền thống ổn định.
Tại Trung Quốc, phong tục Thanh Minh rất phong phú và mang nhiều màu sắc thú vị. Ngoài việc kiêng lửa, tảo mộ, người dân còn tham gia các hoạt động ngoài trời như du xuân, đánh đu, đá cầu, đánh mã cầu, cắm cành liễu… Theo truyền thống, do Thanh Minh gắn với Tết Hàn Thực – thời gian kiêng lửa và ăn đồ nguội, để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe, người dân tham gia các hoạt động thể thao nhằm rèn luyện thể chất. Vì vậy, Tết Thanh Minh vừa mang không khí trang nghiêm của hoạt động tảo mộ, tưởng niệm tổ tiên, vừa rộn ràng sắc xuân với những chuyến du ngoạn ngoài trời, tạo nên nét văn hóa đặc trưng của ngày lễ.
 |
| Ngày 1/4, người dân du xuân ngắm hoa tại tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. (Ảnh: Tân Hoa xã) |
Du xuân
Du xuân, còn gọi là “đạp thanh”, “tìm xuân” hay “dã ngoại”. Đây là hoạt động đi bộ trên đồng cỏ, thưởng ngoạn cảnh sắc mùa xuân. Vào dịp Thanh Minh tháng tư, đất trời như được hồi sinh, thiên nhiên tràn đầy sức sống, là thời điểm lý tưởng để người dân hoà vào thiên nhiên, tham gia các hoạt động dã ngoại, tận hưởng không khí mùa xuân.
Đá cầu
Đá cầu (thúc cúc), trong đó “cúc” là một loại bóng da, bên trong nhồi lông, đến thời Đường thì được bơm khí. Đá cầu là trò chơi dùng chân đá bóng, rất được ưa chuộng trong dịp Thanh Minh thời cổ đại. Tương truyền, trò chơi này do Hoàng Đế sáng tạo, ban đầu nhằm huấn luyện võ sĩ. Đây được xem là tiền thân của bóng đá hiện đại. Năm 2004, Liên đoàn Bóng đá Thế giới và Liên đoàn Bóng đá châu Á xác nhận bóng đá có nguồn gốc từ trò đá cầu cổ đại của Trung Quốc.
Đánh đu
Đánh đu là phong tục truyền thống của Tết Thanh Minh từ thời cổ đại. Hoạt động này không chỉ giúp tăng cường sức khỏe mà còn rèn luyện tinh thần dũng cảm, đến nay vẫn được nhiều người, đặc biệt là trẻ em yêu thích.
Thả diều
Thả diều cũng là hoạt động phổ biến trong dịp Thanh Minh. Người dân không chỉ thả diều ban ngày mà còn thả vào ban đêm. Ban đêm, dưới mỗi con diều thường treo những chiếc đèn lồng nhỏ nhiều màu sắc, lấp lánh như những vì sao, được gọi là “đèn thần”. Trước đây, sau khi thả diều lên cao có người sẽ cắt dây để gió cuốn diều đi xa, với niềm tin có thể xua tan bệnh tật, mang lại may mắn.
Chọi trứng
Vào dịp Thanh Minh, tại Sơn Đông có phong tục “chọi trứng”. Người chơi dùng trứng luộc chín để va vào nhau, quả nào vỡ trước sẽ thua. Trứng tượng trưng cho sự sống và sinh sôi, việc chọi trứng hàm ý phá những thứ cũ kỹ để thiết lập những điều mới mẻ, thể hiện khát vọng về sức sống mạnh mẽ.
Tết Hàn Thực
Vào thời Đường, Tống và trước đó, Tết Hàn Thực diễn ra trước Thanh Minh một hoặc hai ngày. Khi ấy, Tết Hàn Thực còn sôi động hơn cả Thanh Minh, thậm chí có thể coi là tiền thân của Tết Thanh Minh.
Nguồn gốc Tết Hàn Thực thường được cho là gắn với hiền thần Giới Tử Thôi thời Xuân Thu. Tương truyền, Giới Tử Thôi theo Tấn Văn Công lưu vong 19 năm. Sau khi Tấn Văn Công lên ngôi, ông không cầu danh lợi mà cùng mẹ về ẩn cư ở núi Miên Sơn. Tấn Văn Công đốt núi để buộc ông ra làm quan, nhưng Giới Tử Thôi kiên quyết không ra, cuối cùng ông tử nạn trong biển lửa. Để tưởng niệm, người dân kiêng lửa, ăn đồ nguội vào ngày giỗ ông, lâu dần hình thành Tết Hàn Thực.
Đến thời Thanh, Tết Hàn Thực dần bị Tết Thanh Minh thay thế, nhiều phong tục cũng được hòa nhập vào Thanh Minh.
Cắm cành liễu
Phong tục cắm cành liễu ban đầu gắn với Tết Hàn Thực, đến thời Đường dần hòa vào các hoạt động Thanh Minh. Người dân cắm cành liễu ở cửa nhà, mái hiên, mộ phần, trước tượng Phật hoặc đầu giường. Trong văn hóa Trung Quốc, cây liễu tượng trưng cho sức sống mãnh liệt, với câu nói “vô tình cắm liễu, liễu lên xanh”, vì vậy cành liễu được cho là có tác dụng xua đuổi tà khí, cầu bình an, đồng thời gửi gắm mong ước giữ lại mùa xuân và tuổi trẻ mãi mãi.
Đài CMG