Bài 2: Mạng lưới phía sau vụ tấn công tại Đắk Lắk

Vụ tấn công tại Đắk Lắk ngày 11/6/2023 cho thấy dấu hiệu của một mạng lưới có tổ chức, với sự liên kết giữa"Người Thượng vì công lý" (MSFJ), "Ủy ban cứu người vượt biển" (BPSOS), cùng các hoạt động hỗ trợ và vận động từ bên ngoài.

Việt Nam ủng hộ các biện pháp chống khủng bố

Việt Nam chia buồn về vụ tấn công khủng bố ở Moskva (Nga)

Phương thức hoạt động và truyền thông

Tổ chức BPSOS duy trì nhiều kênh truyền thông như trang web bpsos.org, machsongmedia.com, báo "Mạch Sống" và các trang mạng xã hội như "BPSOS - Vietnam Advocacy Project", "Bàn tròn đa tôn giáo Việt Nam"… Các kênh này tập trung khai thác các vấn đề liên quan đến dân tộc, tôn giáo và nhân quyền tại Việt Nam. Nội dung thường được lựa chọn, sắp xếp theo một hướng nhất định, dễ tạo cảm giác về những nguồn tin độc lập, trong khi nhiều trường hợp thiếu bối cảnh đầy đủ hoặc phản ánh theo góc nhìn một chiều.

Ông Nguyễn Đình Thắng, Giám đốc điều hành tổ chức "Ủy ban cứu người vượt biển" (BPSOS). (Ảnh: Bộ Công an)

Bên cạnh truyền thông là các dự án và đề án mang danh nghĩa "hỗ trợ pháp lý" hoặc "khảo sát tôn giáo". "Đề án dân quyền Việt Nam" của BPSOS là một ví dụ. Bề ngoài, đề án này được giới thiệu là "hỗ trợ pháp lý cho một số vụ kiện dân sự nhắm vào các tác nhân ngoài chính quyền đã vi phạm quyền và lợi ích của những tín đồ theo tôn giáo độc lập; một số đồng bào bị đẩy vào tình trạng "vô tổ quốc" vì không chịu bỏ đạo; một số nạn nhân của chính sách cưỡng chế đất đai trái phép bởi chính quyền địa phương" ở Việt Nam. Tuy nhiên, các hồ sơ thu thập được không chỉ phục vụ mục tiêu hỗ trợ pháp lý, mà còn được dùng làm đầu vào cho các báo cáo gửi Liên hợp quốc và chia sẻ với một số đầu mối chưa có đầy đủ thông tin về tình hình Việt Nam hoặc khai thác cách nhìn thiếu thiện chí đối với Nhà nước Việt Nam, qua đó tạo thêm sức ép từ bên ngoài.

Từ đầu năm 2024, BPSOS tiếp tục triển khai “Dự án quốc tế nhắm vào các tổ chức tôn giáo được sử dụng làm công cụ đàn áp tôn giáo” và thực hiện khảo sát về tự do tôn giáo ở trong nước Việt Nam với sự bảo trợ của tổ chức “Ủy hội Hoa Kỳ về tự do tôn giáo quốc tế” (USCIRF). Đáng chú ý, đối tượng khảo sát chủ yếu là những cá nhân có quan điểm cực đoan hoặc từng vi phạm pháp luật. Khi đầu vào được lựa chọn theo một hướng nhất định, kết quả thu được khó phản ánh đầy đủ thực tế nhưng vẫn được sử dụng như tài liệu tại các diễn đàn quốc tế.

Các hoạt động vận động quốc tế có tổ chức

Sau vụ tấn công tại Đắk Lắk mà MSFJ được xác định là tổ chức tiến hành, cùng với các hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho tổ chức này và Y Quynh Bdap, BPSOS và ông Nguyễn Đình Thắng đã triển khai một loạt hoạt động vận động quốc. Một trong những phương thức được BPSOS sử dụng là xây dựng "báo cáo bóng". Đây là loại báo cáo do các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước soạn thảo, gửi tới các cơ chế quốc tế nhằm cung cấp thông tin bổ sung bên cạnh báo cáo chính thức của quốc gia.

Hiện trường vụ tấn công của nhóm khủng bố tại xã Ea Ktur, huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk (cũ). (Ảnh: TTXVN)

Ông Nguyễn Đình Thắng và BPSOS đã tham gia xây dựng và sử dụng các báo cáo này thông qua nhiều hoạt động cụ thể. Các tài liệu, báo cáo và kiến nghị liên quan đến vụ việc được xây dựng và gửi tới các cơ chế quốc tế, trong đó có Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc. Các nội dung này được lồng ghép vào các phiên rà soát việc thực thi các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, như Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị (ICCPR), Công ước về quyền của người khuyết tật (CRPD).

Các hoạt động vận động khác cũng được triển khai như tiếp xúc, cung cấp thông tin cho một số quan chức, dân biểu Hoa Kỳ chưa có đầy đủ thông tin về tình hình Việt Nam; tham dự hội nghị, diễn đàn quốc tế; gửi thư ngỏ và kêu gọi sự ủng hộ từ một số tổ chức tôn giáo, nhân quyền.

Cách thức này cho phép các thông tin được đưa ra bên ngoài dưới dạng các nguồn "độc lập", qua đó có thể tác động đến cách nhìn nhận của một số cơ chế và tổ chức quốc tế về vụ việc, đặc biệt trong trường hợp thông tin chưa được kiểm chứng đầy đủ, phản ánh góc nhìn một chiều, không chính xác.

Từ các dữ kiện đã được công bố, có thể nhận diện một chuỗi liên kết từ các đối tượng trực tiếp gây án đến tổ chức MSFJ và tiếp đến là các đầu mối hỗ trợ, vận hành từ bên ngoài. Điều này cho thấy vụ tấn công tại Đắk Lắk không phải là hành vi mang tính đơn lẻ, mà có sự kết nối và duy trì trong một cấu trúc có tổ chức.

Lợi dụng người tị nạn

Tại Thái Lan, BPSOS từng hoạt động thông qua tổ chức "Quỹ dân giúp dân" (PSPF) và "Trung tâm trợ giúp pháp lý cho người tị nạn" (CAP) trên danh nghĩa hỗ trợ người tị nạn và trợ giúp pháp lý. Thông qua các kênh này, một số người Việt xuất cảnh trái phép hoặc xin quy chế tị nạn được tiếp cận, hướng dẫn hồ sơ và tạo kỳ vọng về cơ hội định cư hoặc ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, sự hỗ trợ đó không hoàn toàn vô điều kiện mà gắn với việc tham gia cung cấp thông tin, ký kiến nghị, trả lời phỏng vấn hoặc xuất hiện như "nhân chứng" trong các báo cáo và chiến dịch vận động.

Những câu chuyện cá nhân này sau đó được đưa vào thỉnh nguyện thư, hồ sơ “vi phạm nhân quyền” và các tài liệu gửi tới một số đầu mối quốc tế. Đây cũng là nguồn dữ liệu quan trọng để xây dựng các “báo cáo bóng”.

Trong các báo cáo này, thông tin đầu vào thường được lựa chọn theo một hướng nhất định, sau đó được trình bày dưới dạng nguồn “độc lập”. Nếu không được kiểm chứng đầy đủ từ nhiều phía, các thông tin này có thể tạo ra nhận thức lệch lạc hoặc phiến diện về tình hình thực tế.

Có thể thấy, hoạt động của mạng lưới này được triển khai theo một chuỗi tương đối rõ: tiếp cận - thu thập thông tin - xây dựng hồ sơ - khuếch tán truyền thông - vận động quốc tế. Chuỗi hoạt động này gắn với việc sử dụng các danh nghĩa như “nhân quyền”, “tự do tôn giáo” hay “hỗ trợ người tị nạn”, qua đó tạo ra cách tiếp cận thông tin theo một hướng nhất định.

Vụ tấn công tại Đắk Lắk đã gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về con người và an ninh trật tự, để lại tổn thất lớn đối với gia đình các nạn nhân và cộng đồng địa phương. Theo các thông tin đã được công bố, việc BPSOS hỗ trợ hình thành và duy trì hoạt động của MSFJ đã góp phần tạo ra một mạng lưới lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để lôi kéo một số đối tượng tham gia các hoạt động cực đoan, ảnh hưởng đến khối đại đoàn kết dân tộc và sự ổn định tại khu vực Tây Nguyên. Điều này tiềm ẩn nguy cơ làm phức tạp các vấn đề dân tộc, tôn giáo vốn nhạy cảm, từ đó tác động đến ổn định xã hội. Ngoài ra, các hoạt động vận động quốc tế và việc cung cấp thông tin chưa đầy đủ hoặc thiếu kiểm chứng có thể ảnh hưởng đến cách nhìn nhận của một số tổ chức, cá nhân ở nước ngoài về tình hình Việt Nam, từ đó tạo ra những tác động không thuận lợi trong quan hệ đối ngoại.

Mâu thuẫn nội bộ Ngay trong nội bộ BPSOS cũng từng phát sinh tranh chấp. Từ tháng 9/2016, bà Holly Huệ Ngô, cựu nhân viên BPSOS, bắt đầu công khai thông tin tố cáo ông Nguyễn Đình Thắng thu chi thiếu minh bạch ngân quỹ của tổ chức. Phản ứng lại, ông Nguyễn Đình Thắng sử dụng chính kênh "Mạch Sống Media" để phản bác và cáo buộc ngược bà Holly Huệ Ngô. Tháng 12/2016, bà Holly Huệ Ngô khởi kiện ông Nguyễn Đình Thắng ra tòa vì đã xúc phạm danh dự, nhân phẩm bà. Sau đó, ông Thắng xin tạm hoãn xét xử để thỏa thuận ngoài tòa với bà Holly Huệ Ngô nhưng không được bà đồng ý. Vụ việc sau đó được Tòa án Tối cao bang California đưa ra xét xử từ ngày 10/7/2019 với kết quả ông Nguyễn Đình Thắng thua kiện và phải bồi thường cho bà Holly Huệ Ngô. Diễn biến này cho thấy ngay trong nội bộ những người từng hoạt động dưới danh nghĩa cộng đồng, nhân quyền hay hỗ trợ nhân đạo vẫn tồn tại tranh chấp liên quan đến tài chính, lợi ích và uy tín cá nhân.

Việt Nam nỗ lực thực hiện chiến lược chống khủng bố toàn cầu của LHQ

Việt Nam lên án khủng bố dưới bất cứ hình thức nào