Hãy hiểu cho ngành thuế

Năm 2025, một năm đầy biến động nhưng ngành thuế vẫn đạt mức thu hơn cả mong đợi: 2,3 triệu tỷ đồng. Con số này là niềm vui lớn, điều này thì đã rõ ràng, nhưng với những người làm ngành thuế thì phía sau kỷ lục này không chỉ là nỗ lực mà còn chất chứa cả một gánh nặng suy tư.

2025: Năm của đổi mới

Nhìn lại lịch sử, với ngành thuế chắc chưa có năm nào nhiều rung lắc và biến động sâu sắc như năm vừa qua. Từ 1/3/2025, mô hình quản lý nhà nước toàn quốc từ cấp Tổng cục được thay thế bằng Cục. Sau đó đến 1/7/2025, khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, ngành thuế lại tiếp tục có một quá trình tái cấu trúc lại bộ máy.

Việc mổ xẻ và cải tổ lại tổ chức một cách triệt để như vậy đã tác động mạnh mẽ đến ngành thuế và con người trong ngành trên nhiều bình diện. Điều này đã được nhắc đến nhiều lần, ở nhiều nơi, cũng như được lãnh đạo Cục Thuế quán triệt tại nhiều diễn đàn khác nhau. Đó là những vấn đề về sắp xếp cán bộ, về hiệu lực hiệu quả cũng như về tâm tư (có những người là trĩu nặng) của rất nhiều con người trong ngành thuế trước và sau việc thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW.

Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành khẳng định năm 2026 này toàn thể cán bộ, người lao động trong ngành thuế sẽ nâng cao tinh thần trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Tất nhiên, mô hình mới lại hoạt động trong bối cảnh mới nên sức ép gia tăng khác hẳn thời gian trước đó. Đây là những lý do hữu hình, có thể đánh giá được tác động chứ không chỉ còn là định tính. Vậy bối cảnh mới là gì? Đó là việc thể chế hoá những quan điểm mới về chế độ thuế. Với cộng đồng doanh nghiệp, 2025 là năm có nhiều chính sách thuế mới được triển khai, đó là Thuế Thu nhập doanh nghiệp, Thuế Giá trị gia tăng rồi Thuế Tổi thiểu toàn cầu…

Việc các chính sách này lần lượt được thực hiện, cộng với một số nội dung mới tiếp tục được xây dựng và xác định luôn lộ trình áp dụng, ví dụ như chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai (thực hiện từ 1/1/2026) đã khiến ngành thuế không chỉ đối mặt với sức ép công việc mà còn trở thành tâm điểm của dư luận, xin nhấn mạnh là dư luận cả 2 chiều.

Áp lực và kỳ vọng

Đằng sau một sự thay đổi đương nhiên có những phản ứng, dù là dữ dội hay dịu êm. Nhưng đứng trước những phản ứng này, ngành thuế có những điều khó nói của ngành! Với công luận nói chung, thuế là cơ quan rất khó tìm sự thông cảm vì dường như đã mặc định suy nghĩ ngành này là chỉ thu, nâng thuế suất rồi lại…thu, và, dường như ít hoặc không để ý đến thực tiễn cuộc sống.

Đã là định kiến thì tất yếu khó thay đổi, nhưng ngành thuế lại ở vào một vị trí dẫu có muốn sẻ chia, giải thích cũng rất khó nói, ví dụ như việc đề xuất mức thu nhập chịu thuế của hộ kinh doanh, hoặc quản lý thuế thế nào để vừa dưỡng nguồn thu mà vẫn chống được thất thu ở mức cao nhất có thể!

Những thay đổi về chính sách thuế trên bình diện xã hội thì sẽ có tác động đưa lại lợi ích (trước mắt hãy hiểu theo nghĩa đơn giản nhất là tiền nộp thuế sẽ ít đi hay tăng lên) hoặc không cho một số nhóm đối tượng bị điều chỉnh. Nhưng, với người làm ngành thuế thì sẽ chịu tác động kép khi ngoài việc đó ra còn là đánh giá, là cảm quan của những người thân quanh bản thân mình. Thực tế, đó cũng là những nỗi niềm không dễ bề bày tỏ hay tìm được sự thấu cảm. Cho dù, ngành thuế thời gian qua rất nỗ lực vì người nộp thuế (NNT), đơn cử như việc NNT chỉ việc kê khai và đẩy lên hệ thống, còn lại là việc cán bộ thuế. Đây là một quan điểm cần được ghi nhận ở một cấp độ khác so với mặt bằng chung là cải cách hành chính thông thường, khi tính chất sự thay đổi bước ngoặt là ngành thuế thực sự chuyển đổi từ tâm thế quản lý sang tư duy phục vụ.

Cũng cần nói thêm về sự khác biệt của ngành thuế, đơn giản vì đây là ngành khiến người dân bỏ tiền ra nhưng rất ít khi có cảm giác thu được lợi ích ngay. Nó trái với những ngành khác, ví dụ như điện, khách hàng có thể mua giá cao hơn nhưng người mua được hưởng lợi ngay lập tức từ hơi lạnh của điều hoà, từ sự ấm áp của máy sưởi…! Chính vì vậy, việc điều chỉnh 1 dòng thuế suất hay lớn hơn là áp dụng một chính sách mới có thể nói là “thiên nan vạn nan” với cán bộ thuế.

Đứng trước áp lực tứ bề, trên thì là chỉ tiêu tăng thu, dưới thì ngoài thu đúng thu đủ còn là tạo nguồn cho lâu dài, đi kèm bên cạnh là những đòi hỏi của tinh thần mới, cơ chế mới, luật lệ mới, tâm lý của cả người đi thu và bị thu cũng đang thay đổi theo chiều hướng mới…cộng với định kiến còn dai dẳng thì ngành thuế phải làm gì? Tất nhiên, công việc thì nhiều, kỳ vọng lại càng nhiều nhưng với xã hội thì chắc không có gì ngoài mong mỏi là tiếp tục chu toàn với cộng đồng NNT. Hay nói như Cục trưởng Mai Xuân Thành thì ngành thuế phải tiếp tục quan điểm này bằng việc …”Làm rõ cơ chế đo lường mức độ hài lòng của NNT và cách thức nâng cao chất lượng phục vụ NNT trong toàn ngành theo 5 bước tiếp cận là: Tuyên truyền-hỗ trợ-nhắc nhở-cảnh báo-kiểm tra.

Nếu để ý, khi đặt khâu “kiểm tra” ở cuối cùng cũng là đã nói lên một cách tế nhị nhất tâm nguyện muốn được xã hội hiểu cho tâm tư những người làm thuế rồi!