FIP Vũng Tàu: Mô hình hợp tác công - tư thúc đẩy nghề lưới kéo bền vững

Dự án Cải thiện nghề lưới kéo Bà Rịa - Vũng Tàu (FIP Vũng Tàu) được xác định là mô hình hợp tác công - tư (PPP) tiêu biểu của ngành thủy sản Việt Nam, góp phần thực hiện chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), xây dựng chuỗi khai thác - chế biến minh bạch, có trách nhiệm, hướng tới đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu.

7 tỉnh, thành phía Nam phối hợp ngăn tàu cá vượt biên, chống khai thác IUU

Thủ tướng: tiếp tục tập trung cao độ, quyết liệt thực hiện các nhiệm vụ IUU

Theo báo cáo, riêng trong năm 2025, FIP Vũng Tàu ghi nhận nhiều kết quả đáng chú ý, với tổng sản lượng cá nguyên liệu bền vững đạt khoảng 120.000 tấn/năm, trong đó 25.000 tấn được kiểm soát chặt chẽ theo tiêu chuẩn FIP Vũng Tàu. Một số doanh nghiệp tham gia dự án đã đạt các chứng nhận quốc tế quan trọng, như ASC Feed Standard theo mô hình cân bằng khối lượng và tham gia Chương trình MarinTrust Improver Programme, qua đó khẳng định khả năng đáp ứng các yêu cầu về nguồn gốc, tính minh bạch và trách nhiệm trong khai thác, sản xuất thủy sản.

Mô hình FIP phù hợp với nghề khai thác lưới kéo - lĩnh vực đang chịu nhiều áp lực trong tiến trình chống IUU. (Ảnh: SGGP)

Theo đánh giá của Hội Thủy sản Việt Nam, những kết quả bước đầu của FIP Vũng Tàu đã tạo động lực cho các nghề cá trên cả nước trong thực hiện chống khai thác IUU. Mô hình liên kết chuỗi từ ngư dân đến doanh nghiệp góp phần củng cố hình ảnh thủy sản Việt Nam có trách nhiệm, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh thủy sản khai thác của Việt Nam vẫn chịu "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC). Các tiêu chuẩn như MarinTrust được xem là công cụ quan trọng giúp ngành bột cá, dầu cá Việt Nam vượt qua rào cản IUU, nâng cao uy tín và mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường lớn như EU và Mỹ.

Để đạt được những kết quả trên, FIP Vũng Tàu đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong suốt quá trình thực hiện. Dự án tổ chức tập huấn Luật Thủy sản 2017, thu thập và chia sẻ dữ liệu nghề cá đa loài, phổ biến yêu cầu của tiêu chuẩn MarinTrust cho các doanh nghiệp thành viên. Nhờ đó, FIP Vũng Tàu được MarinTrust công nhận là “Dự án thí điểm cải tiến nghề cá đa loài” và được Chương trình FIP toàn cầu đánh giá là mô hình có tiến độ và hiệu quả tích cực.

Quy trình kiểm soát nguyên liệu được xây dựng theo hướng tuân thủ nghiêm các quy định về IUU và đáp ứng tiêu chuẩn MarinTrust. Các tàu cá tham gia phải chấp hành đầy đủ quy định pháp luật, ký cam kết tuân thủ Bộ Quy tắc nghề cá có trách nhiệm do FIP ban hành. Công tác giám sát được thực hiện xuyên suốt từ tàu cá, cảng cá đến nhà máy, với hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chuỗi, bảo đảm minh bạch và khả năng truy xuất ở mọi khâu.

Theo ông Nguyễn Thành Lộc, Chủ tịch Hội Thủy sản Thành phố Hồ Chí Minh, mục tiêu xuyên suốt của FIP Vũng Tàu là cải thiện hoạt động khai thác lưới kéo theo hướng bền vững, có trách nhiệm; tuân thủ các quy định chống khai thác IUU; thực hiện Bộ Quy tắc nghề cá có trách nhiệm của Tổ chức Lương thực và nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO); bảo vệ các loài thủy sản quý hiếm và bảo đảm trách nhiệm xã hội trong nghề cá. Đây là nền tảng để các doanh nghiệp bột cá, dầu cá đủ điều kiện tham gia các chương trình cải thiện và chứng nhận quốc tế.

Về nguồn lực tài chính, tổng kinh phí của dự án giai đoạn 2025-2035 là 610.000 USD, trong đó cộng đồng doanh nghiệp đóng góp 470.000 USD, chương trình nhà nước hỗ trợ 102.000 USD và các tàu cá tham gia đóng góp 38.000 USD, thể hiện sự cam kết rõ nét của cả khu vực công và tư trong thúc đẩy phát triển thủy sản bền vững.

FIP Vũng Tàu được khởi xướng từ tháng 11/2015 bởi Chi hội Chế biến Bột cá và Dầu cá tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh). Từ tháng 6/2020, dự án chính thức đăng ký với Tổ chức Quốc tế Fishery Progress dưới tên gọi "FIP dự bị cho nghề lưới kéo đa loài ở Bà Rịa – Vũng Tàu", với lộ trình triển khai đến năm 2035 và sự tham gia của nhiều bên trong chuỗi giá trị thủy sản.

Trong giai đoạn tới, FIP Vũng Tàu đặt mục tiêu có từ 2-3 nhà máy đạt chứng nhận MarinTrust IP phiên bản 3.0; tăng sản lượng cá nguyên liệu tham gia FIP lên gấp 2-3 lần; mở rộng vùng liên kết quản lý sang các địa phương lân cận phía Nam; tăng cường kiểm soát nguồn nguyên liệu tại các cảng cá trọng điểm và hướng tới xây dựng sản phẩm “nhãn xanh” được quốc tế công nhận.

Theo ông Đinh Xuân Lập, Phó Giám đốc Trung tâm Hợp tác Quốc tế Nuôi trồng và Khai thác Thủy sản Bền vững (ICAFIS), FIP Vũng Tàu là minh chứng rõ nét cho mô hình hợp tác công – tư mà ngành thủy sản Việt Nam đã ấp ủ từ năm 2015 và đến nay cho thấy hiệu quả thực tiễn rõ ràng. “Đây là mô hình cần được nhân rộng, không chỉ trong thủy sản mà cả các ngành hàng khác”, ông nói.

Hợp tác quốc tế phát triển nghề cá Việt Nam minh bạch, bền vững

Thanh Hóa triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm xây dựng nghề cá bền vững